آسیبشناسی تربیت عادتگرا
«عادت دادن»، مانع «تربیت فعال» است!
بُعِثْتُ لِرَفْضِ العاداتِ «رسول اکرم (ص)»
باید عادت کرد به چیزی که عادت نکرد![32] «روسو»
«عادت دادن»، مانع «تربیت فعال» است!
ترک عادت[33] موجب «سلامتی» است! شاید در وهلهی نخست این تعبیرِ شگفتآور بر خلاف آنچه تا کنون شنیده شده است باشد، زیرا گفتهاند: «ترک عادت موجب مرض است»، ولی این گزارهی نامأنوس هم خود نوعی «خلافآمد عادت» است و نشاندهندهی بیرون آمدن از تلقینها و چارچوبهای از پیش تعیینشدهای که بدون تفکر و تعقل از آن پیروی میشود.
واژهی «تقدّس» و قدسیّت بخشیدن به معنای پاک و منزه دانستن و یا غیر قابل نقد بودن چیزی یا کسی از عیب و نقص است[1] که خاستگاهی دینی دارد. از آن جا که دین به طور عموم در طول تاریخ بشری، مقدّس شمرده شده است، همهی امور مربوط به دین و بعضاً رهبران دینی هم به اشتباه تقدیس گردیدهاند و بدین بهانه هرگونه نقد اندیشهها و عملکردهای آنان گناه محسوب شده و جرح و تعدیل افکار آنان با نقد متون مقدّس دینی برابر گرفته شده است.
استاد مصطفی ملکیان در سخنرانی حاضر به ترسیم معنای زندگی عقلانی میپردازد و در بیان مظاهر زندگی عقلانی، از دو مولفه عقلانیت نظری و عقلانیت عملی نام میبرند. ایشان در تشریح مولفه عقلانیت نظری به توضیح شش ویژگی ـ «اعتبار قائل شدن به قواعد منطق صورت»، «معتبر دانستن قواعد ریاضیات»، «جدی گرفتن حساب احتمالات»، «توجه به آخرین دستاوردهای علوم تجربی طبیعی و انسانی» ، «پذیرفتن بهترین تبیین در هر مساله، عمل به تشخیص خویشتن و نه دیگران» ـ میپردازند و در ادامه برای تبیین مشخصات عقلانیت عملی از سه ویژگی این عقلانیت تحت عنوان: عقلانیت در اهداف، عقلانیت در وسایل و عقلانیت در گفتار سخن میگویند و با تأکید بر عقلانیت در گفتار به تشریح مختصات آن میپردازند.
«خوشخیالی»، یعنی دلخوش کردن به امید و آرزوهائی که در ذهن خود میپرورانیم، در حالی که معلوم نیست تا چه حد با واقعیات بیرونی انطباق داشته باشد. آدمی عادت دارد آینده را آنطور که دوست دارد و تمایلاتش ایجاب میکند ببیند. البته ممکن است ادعا شود خوشبینی همیشه روحیه و انرژی مثبت میدهد، اما طرف دیگر قضیه را هم باید دید که اگر به اتکاء خوشخیالی مواجه با شکست شدیم، چگونه با يأس و نومیدی مقابله کنیم؟
آسيبشناسي تربيت ديني
زماني كه «آموزش ديني»، مانع «تربيت ديني» است!
«دیندهی»، مانع «دینیابی» و «دینآموزی» حجاب «دینورزی» است!
زمانی که «آموزش دینی»، مانع «تربیت دینی» است!
یکی از اشتباههای مکرری که امروزه از روی غفلت و عادت انجام میشود، ملازمهای است که میان «منِش دینی» -یا به عبارتی «حس مذهبی»- و «دانش دینی» قائل میشوند و میپندارند که شرط قطعی دیندار بودن و دینی شدن، تراکم اطلاعات و اندوختههای حفظی و صوری دانش دینی است،
قبل از هر چیز بهتر است اشارهای داشته باشیم به اینکه نفس آدمی دارای ویژگیای است که چون حالتی در آن تکرار شود آن حالت، صفت و ویژگی همیشگی وی میگردد (به عبارت دیگر تکرار خود سبب ثبات صفت نفسانی در انسان میشود).
این نوشتار مجموعهای از ویژگیهای شخصیتی و رفتاری روشنفکران را برمیشمارد و روشنفکری را فراتر از صرف داشتن سواد، نگاهی کلی، انصاف، عدالتخواهی، دوری از کینه، تلاش برای آگاهی، احترام به دیگران، اعتراف به خطا و توانایی نقد خود معرفی میکند. همچنین تأکید میکند روشنفکر به جای تمرکز صرف بر اخلاق فردی، فعالانه در پی رصد حوادث اجتماعی و تعامل عقلانی با دیگران است. روشنفکری با دینداری سازگار است و ترکیب این دو، توسعهی متعادل شخصیت را به دنبال دارد. در نهایت، روشنفکری جایگاهی متکی به ویژگیهای انسانی است که هر فرد میتواند به آن دست یابد و برای جامعه مفید باشد.
2ـ ردي بر دلايل نقلي در مورد مخلوق بودن قرآن
ابتدا لازم ميدانم به اين نكته توجه شود كه هر مجعول و محدثي مخلوق نميباشد كما اين كه هر منزلي مخلوق نميباشد. مثلاً آب نازل ميشود و وحي نيز نازل ميشود. و اين نميتواند دليلي قانع كننده باشد كه مجعول و محدثي الزاماً مخلوق باشند.
1ـ محدث به نسبت انسانها به معني تازه و جديد است. يعني آيههاي به نسبت انسان در آينده نازل ميشوند و اين آيهها حتي براي حضرت محمد (ص) جديد ميباشد. ولي دوباره ميگوييم تازه، نو، جديد و قديم، قبلاً و بعداً، همهي اينها بر خداوند و بُعد خدايي اطلاق نميشود و معنايي ندارد.
محمد حامدی نویسنده و پژوهشگر دینی در سال 1342 در شهرستان بانهی استان کردستان چشم به جهان گشوده است. وی در عنفوان جوانی با بیداری اسلامی آشنا شد و آشنایی با درسگفتارها و متد دینپژوهی استاد شهید ناصر سبحانی -رحمه الله تعالی- عمق و غنای بیشتری به مسیر مطالعات و پژوهشهای وی داده است؛ بهگونهای که تأثیر استاد، بر محمد حامدی و سبک پرداختن به مسائل، امری انکارناپذیر است.
با مشاهدهي اعتقادات و استدلالات متكلّمان و خصوصاً معتزله در مييابيم كه اين مكاتب كاملاً متأثر از فلسفه، و عمدتاً فلسفهي يونان باستان و تا حدي نيز فلسفهي هند بودهاند. البته فلسفهي هند بيشتر بر صوفيان افراطيِ ما تأثيرگذار بوده است. لازم به ذكر است كه فرهنگ باستان ايران و عقايد انحرافي ادياني همچون يهوديت و نصرانيت، تأثيرات مخرّبي را خصوصاً در اعتقادات معتزليان نهادهاند.
اين مقاله در دو فصل تهيه شده است.در فصل اول با پديدهي اعتزال و اعتقادات و استدلالات آنان آشنا خواهيم شد و در فصل دوم به ياري خداوند رد اصول عقايد آنان را دنبال خواهيم كرد.
فصل اول: شناخت كلي معتزله
1ـ چگونگي پيدايش اعتزال[1]
در اوايل قرن دوم هجري در مسجد بصره واصل بن عطا از مكتب اعتقادي
کپی رایت © 1401 پیام اصلاح . تمام حقوق وب سایت محفوظ است . طراحی و توسعه توسط شرکت برنامه نویسی روپَل