ایدهی تأسیس یک سازمان داوطلبانه برای صیانت از تمامیت ارضی کشورهای اسلامی و مقابله با تهدیدات تروریستی افراطی، از جنبههای مختلف قابل بحث است و میتواند تأثیرات مهمی در جهان اسلام منطقه و در سطح جهانی داشته باشد.
تاریخچه پیمانهای جهانی؛ بعد از تأسیس دو پیمان نظامی- دفاعی، ناتو در بلوک غرب و پیمان نظامی دفاعی ورشو در بلوک شرق، ایدهی ناتوی عربی اسلامی اولینبار در دههی شصت میلادی پیش از جنگ اعراب و اسرائیل توسط جمال عبدالناصر رئیسجمهور مصر بر پایه پانعربیسم چپگرایانه برای مقابله با رژیم صهیونیستی مطرح گردید؛ پیمان آتلانتیک شمالی ناتو؛ بعد از جنگ جهانی دوم با راهاندازی طرح مارشال که کمک اقتصادی به کشورهای جنگزدهی اروپا، واضح بود که اروپا برای مقابله با قدرت اتحاد جماهیر شوروی و جلوگیری از احیای جنبشهای نظامی ناسیونالیستی (مانند نازیسم) و امکان فعالیتهای سیاسی، نهتنها به کمک اقتصادی، بلکه به حمایت نظامی دفاعی هم نیاز دارد.
در آوریل ۱۹۴۹ نمایندگان ۱۲ کشور ایالات متحده، کانادا، بریتانیا، فرانسه، بلژیک، هلند، نروژ، دانمارک، لوکزامبورگ، ایسلند، ایتالیا و پرتغال در واشینگتن گرد هم آمدند تا پیمان آتلانتیک شمالی را امضا کنند. “طرفها توافق کردند که حمله مسلحانه به یک یا چند کشور اروپایی یا آمریکای شمالی، حمله علیه همهی آنها تلقی شود.”
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ ناتو درهای خود را به کشورهای سابق پیمان ورشو (جمهوری چک، مجارستان و لهستان) و جمهوریهای شوروی سابق (بلغارستان، استونی، لتونی، لیتوانی، رومانی، اسلواکی، و اسلوونی) باز کرد. این اتحاد همچنین نقش خود را گسترش داد. پیمان ورشو این پیمان یکی از مهمترین پیمانهای نظامی و سیاسی دوران جنگ سرد بود که در سال ۱۹۵۵ بین اتحاد جماهیر شوروی و هفت کشور اروپای شرقی به امضا رسید. این پیمان با عنوان رسمی «پیمان دوستی، همکاری و کمک متقابل» بهعنوان پاسخی به تشکیل ناتو توسط کشورهای غربی ایجاد شد.
هدف اصلی پیمان ورشو ایجاد یک اتحاد دفاعی متقابل در برابر تهدیدات نظامی و سیاسی ناتو بود. در طول سالهای فعالیت خود، این پیمان نقش مهمی در حفظ کنترل شوروی بر کشورهای اروپای شرقی و مقابله با نفوذ غرب ایفا کرد. پیمان ورشو در ۱۴ مه ۱۹۵۵ در ورشو، پایتخت لهستان، بین اتحاد جماهیر شوروی و هفت کشور اروپای شرقی شامل آلبانی، لهستان، چکسلواکی، مجارستان، بلغارستان، رومانی و آلمان شرقی به امضا رسید. این پیمان بهعنوان یک اتحاد دفاعی متقابل در پاسخ به تشکیل سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) بود. شوروی با تشکیل این پیمان قصد داشت تا قدرت نظامی خود را در برابر ناتو تقویت کند و از این طریق، توانایی مذاکره با غرب را در سطحی برابر افزایش دهد. علاوه بر این، شوروی امیدوار بود که با ایجاد یک اتحاد چندجانبهی سیاسی و نظامی، بتواند ناآرامیهای داخلی در کشورهای اروپای شرقی را واپایش کرده و روابط بین این کشورها و مسکو را تقویت کند.
ناتوی اسلامی مصر به رهبری جمال عبدالناصر در سال ۱۹۵۶ که در جنگ موسوم به جنگ کانال سویز ظرف سه روز از اسرائیل شکست خورد و اسرائیل توانست صحرای سینا را تصرف کند؛ اما بر اثر فشارهای بینالمللی از صحرای سینا عقبنشینی کرد و این برای جمال عبدالناصر بهعنوان یک پیروزی بزرگ سیاسی ثبت گردید و بعد از آن جمال عبدالناصر بهعنوان رهبر جهان عرب شناخته شد و در سال ۱۹۶۶ با تشکیل ائتلافی از ارتشهای مصر و سوریه و اردن (ناتوی اسلامی) موفقیت بزرگی حاصل کرد؛ اما دیری نپاید این ناتوی اسلامی با شکست اعراب در جنگ موسوم به جنگ ششروزه در سال ۱۹۶۷ موضوع اتحاد نظامی به فراموشی سپرده شد.
در دههی هشتاد میلادی بعد از انتفاضه اول و دوم مردم فلسطین نجمالدین اربکان نخستوزیر اسلامگرا و رهبر حزب رفاه ترکیه، بار دیگر موضوع ناتوی اسلامی را در سازمان کنفرانس اسلامی برای مقابله با رژیم صهیونیستی مجدد مطرح کرد؛ اما بعد از سقوط دولت ترکیه و زندانیشدن اربکان در بار دگر موضوع ناتوی اسلامی کنار گذاشته شد.
بعد از حوادث هفت اکتبر و نسلکشی فلسطینان در غزه، و حمله رژیم صهیونیستی به کشورهای اسلامی (لبنان، سوریه، عراق، یمن، قطر و ایران) بار دگر نیاز به ناتوی اسلامی بر سر زبانها افتاد. اما هیچ رئیس و وزیر دولت اسلامی در مسیر تشکیل آن هیچگونه اقدامی انجام نداد، اما مسلمانان نیاز به تشکیل ناتوی اسلامی را در زمان جنگ غزه بهخوبی احساس کردند.
مزایای ناتوی اسلامی:
۱. تقویت همبستگی و اتحاد: کشورهای عضو با ایجاد یک سازمان دفاع کشورهای اسلامی میتواند موجب اقتدار کشورهای اسلامی حول یک هدف مشترک، یعنی مقابله با تهدیدات تروریستی و عوامل ناآرام کننده، متحد کند و از یکدیگر در برابر تهدیدات و تجاوزات خارجی محافظت کنند.
۲.حفظ تمامیت ارضی و تقویت امنیت منطقهای: این سازمان میتواند به کشورهای اسلامی کمک کند تا در برابر تهدیدات و تجاوزات خارجی و داخلی که ممکن است از سوی گروههای تروریستی و افراطی صورت گیرد، مقاومت کنند.
۳. پاسخ سریع به بحرانها: سازمان دفاع کشورهای اسلامی میتواند در مواقع بحران، عملیات نظامی و امنیتی هماهنگ و سریعی را برای مقابله با تهدیدات انجام دهد، وبا ایجاد یک شورایعالی دفاعی تحت فرماندهی مشترک با جلوگیری از تهدیدات تروریستی و حفظ تمامیت ارضی کشورهای اسلامی، به صلح و ثبات در منطقه کمک میکند.
۴. کشورهای عضو میتوانند با اشتراک منابع نظامی و فنّاوری، قدرت دفاعی خود را تقویت و ارتقا بدهند و از تکیه بر قدرتهای خارجی برای دفاع از خود در منطقه بینیاز شوند.
۵. ایجاد یک ناتو اسلامی میتواند به کاهش تنشها و جلوگیری از دخالت قدرتهای خارجی در مسائل داخلی کشورهای اسلامی کمک کند.
۶. توانمندسازی نظامی کشورهای اسلامی از طریق تخصیص اشتراک منابع مالی، آموزشی و تجهیزات نظامی خود را برای گسترش ظرفیتهای دفاعی ارتقا دهند و این مهم موجب کاهش هزینههای نظامی کشورهای عضو میگردد.
موانع تشکیل ناتوی اسلامی:
الف. دخالت کشورهای اسلامی در امور همدیگر (نظامی، کودتا، مرزی، سیاسی، اقتصادی و...) دخالت نظامی پاکستان علیه افغانستان و بالعکس به بهانه اختلافات مرزی، دخالت نظامی عربستان و امارات در یمن به بهانه مقابله با آشوب، دخالت نیابتی امارات در جنگ داخلی سودان و لیبی و دخالت نیابتی ایران در امور عراق، لبنان، سوریه و یمن دخالت نیابتی لیبی و الجزایر در صحرا و... باعث بیاعتمادی میان کشورهای اسلامی گردیده است.
ب. دخالت پیمانها و کشورهای فرامنطقهای در امور کشورهای اسلامی و جلوگیری از ایجاد اتحاد بین کشورهای اسلامی به بهانه جلوگیری از احیای جنگهای صلیبی و ایجاد جنگ سرد درازمدت ما بین کشورهای مختلف.
ج. دخالت رژیم صهیونیستی در امور کشورهای اسلامی جهت عدم ایجاد اتحاد و تجهیز نظامی و دفاعی اوضاع بعد از جنگ چهلروزه باعث تشکیل ائتلافهای نظامی دفاعی جدید در خاورمیانه گردیده است؛
ائتلاف اول؛ ائتلاف دفاعی امارات متحده عربی و بحرین با حمایت اسرائیل و آمریکا و انگلیس و فرانسه است، این ائتلاف خط آتش ایران و اسرائیل را در کوتاهترین فاصله قرار داده است، حملات موشکی و پهپادی ایران علیه امارات باعث هول دادن امارات بهطرف رژیم صهیونیستی گردید.
ائتلاف دوم؛ ائتلاف نظامی بین عربستان و پاکستان با حمایت قطر و ترکیه و مصر و آمریکا یکی دیگر از ائتلافهای قدرتمند منطقه علیه ایران شده است. جنگ چهلروزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، و تهاجم ایران به هشت کشور اسلامی در منطقه، نقطه عطفی در مرگ ناتوی اسلامی شمرده میشود این جنگ نهتنها تشکیل پیمان دفاعی کشورهای اسلامی را تبدیل به سراب کرده، بلکه عنصر اصلی اتحاد یعنی «اعتماد» را بهطورکلی میان کشورهای اسلامی نابود کرده و موضوع را از دور بررسی خارج نموده است.
نظرات