دین و دعوت

عنوان تاریخ
دلبستگی به دور از وابستگی (فرزان خاموشی– کارشناسی ارشد تربیت اسلامی) 1401/04/05
سنّت و منکرین جدید حجّت بودن آن (دکتر مصطفی سباعی) (ترجمه: عبدالحکیم عثمانی) 1401/04/04
سنّت و منکرین قدیمی حجّت بودن آن (دکتر مصطفی سباعی) (ترجمه: عبدالحکیم عثمانی) 1401/04/03
موضع معتزله و متکلمان در قبال سنّت (دکتر مصطفی سباعی) (ترجمه: عبدالحکیم عثمانی) 1401/04/02
دستاوردها و نتایج تلاش‌های گسترده‌ی علمای حدیث (دکتر مصطفی سباعی) (ترجمه: عبدالحکیم عثمانی) 1401/04/01
دین و مال (دکتر احمد ریسونی) (ترجمه: مظهر نعمتی دزآوری) 1401/03/30
ردّی بر نظریه‌ی مستشرقان در مورد سنّت نبوی شریف-٣ (مجموعەای از نویسندگان) 1401/03/29
ردّی بر نظریه‌ی مستشرقان در مورد سنّت نبوی شریف-٢ (مجموعەای از نویسندگان) 1401/03/28
ردّی بر نظریه‌ی مستشرقان در مورد سنّت نبوی شریف-١ (مجموعەای از نویسندگان) 1401/03/27
اهل تكليف يا اهل فضل؟ (دکتر صلاح سلطان) (ترجمه: عادل علیمرادی) 1401/03/26
منزلت سنّت در اسلام- پاره‌ی دوّم و پایانی (حسین تاجی گله داری) 1401/03/26
منزلت سنّت در اسلام- پاره‌ی نخست (حسین تاجی گله داری) 1401/03/25
گمراهی کسانیکه می‌گویند تنها قرآن کافی است و نیازی به سنّت (حدیث) نیست- بخش دوم و پایانی (محمد ناصر الدین الألبانی (رحمه‌الله)) (ترجمه: علی صارمی) 1401/03/24
جایگاه و منزلت سنّت در اسلام و اینکه تنها قرآن کافی نیست- بخش نخست (محمد ناصر الدین الألبانی (رحمه‌الله)) (ترجمه: علی صارمی) 1401/03/22
به بهانه‌ی فارغ‌التحصیلی طلّاب مدرسه‌ی علوم دینی پیرانشهر (رحیم خورشیدی) 1401/03/21
تلاش‌های علما در برابر جریان جعل حدیث (دکتر مصطفی سباعی) (ترجمه: عبدالحکیم عثمانی) 1401/03/20
مباحثی پیرامون جعل احادیث (دکتر مصطفی سباعی) (ترجمه: عبدالحکیم عثمانی) 1401/03/19
راه را درست پيموده‌ايم - دلنوشته‌ای به بهانه‌ی شركت در اردوى علما و ماموستايان شعبه‌ی كردستان (دکتر فرزاد ولیدی) 1401/03/17
معنای سنت و تعریف آن- ٢ (دکتر مصطفی سباعی) (ترجمه: عبدالحکیم عثمانی) 1401/03/17
ویژگی‌‌های تفسیر قرآن در جهان جدید (محمد حامدی) 1401/03/16
معنای سنت و تعریف آن- ١ (دکتر مصطفی سباعی) (ترجمه: عبدالحکیم عثمانی) 1401/03/14
تفسیر سوره‌ی مزّمّل؛ دوره‌ای پرورشی برای دعوتگر (کاک فاروق فرساد) 1401/03/13
جایگاه حدیث در دین خدا و چگونگی تعامل قرآنی با احادیث نبوی (محمد حامدی) 1401/03/08
دیباچه‌ای بر جایگاه سنت نبوی (ص) - پاره‌ی دوم (دکتر مصطفی سباعی) (ترجمه: عبدالحکیم عثمانی) 1401/03/05
دیباچه‌ای بر جایگاه سنت نبوی (ص) - پاره‌ی نخست (دکتر مصطفی سباعی) (ترجمه: عبدالحکیم عثمانی) 1401/03/04
تٲملات قرآنی (گردآوری: اصلاحوب) 1401/02/27
تٲمّلی در پاره‌ای از آیات قرآن کریم (گردآوری: اصلاحوب) 1401/02/21
آفرینش انسان در قرآن (گردآوری: اصلاحوب) 1401/02/18
پژوهشی درباب فوائد فردی، خانوادگی و اجتماعی روزه (مبین اطهری) 1401/02/16
رمضان در کشاکش شریعت و سیاست! (صابر گل‌عنبری) 1401/02/14
توبه -٣ (دکتر عمرو خالد) (ترجمه: تهمینه بهرامی) 1401/02/14
توبه - ٢ (دکتر عمرو خالد) (ترجمه: تهمینه بهرامی) 1401/02/13
مدرسه‌ی رمضان (اصلاحوب) 1401/02/12
در مدرسه‌ی رمضان آموختم؛ پیام اخلاقی-اصلاحی رمضان (رسول رسولی‌کیا- مهاباد) 1401/02/11
كافری در خانواده پیامبر صلی‌الله علیه وسلم- قسمت چهارم و پایانی: لحظه وصال عشق و ایمان (هادی محمودی) 1401/02/10
انفاق در رمضان و یاری نیازمندان (شیخ محمد حسن الددو) (ترجمه: عبدالرّحمن عزام- افغانستان) 1401/02/08
از هزار ماه بهتر و بالاتر (ترجمه: سارا عزیزی) 1401/02/07
مسلمان و شریعتِ اسلام (دکتر یوسف قرضاوی) (ترجمه: سهیل مصلح) 1401/02/06
بهترین نوع تلاوت قرآن از منظر وحی الهی (محمد حامدی) 1401/02/04
تغییر رمضانی (صلاح قاسمیانی) 1401/02/03
كافری در خانواده پیامبر(ص)- قسمت سوم: نبردی میان عشق و ایمان (هادی محمودی) 1401/02/02
۳۰ آموزه‌ی رمضان (ترجمه: سارا عزیزی) 1401/02/01
نکته‌ای مغفول در باب تقوای ارتباط (فرشاد سعیدی) 1401/01/30
یادداشت رمضان (جلال معروفیان) 1401/01/29
انفاق از منظر قرآن (سهیل مصلح) 1401/01/28
آبیاری دل در ماه بهار دلها (فرزان خاموشی– کارشناسی ارشد تربیت اسلامی) 1401/01/27
كافری در خانواده پیامبر(ص)- قسمت دوم (هادی محمودی) 1401/01/27
توبه- ١ (دکتر عمرو خالد) (ترجمه: تهمینە بهرامی) 1401/01/25
از سبک زندگی تا کسالت در رمضان (سیدجمال قریشی) 1401/01/22
نسیم‌های ربّانی در ماه رمضان (فرزان خاموشی– کارشناسی ارشد تربیت اسلامی) 1401/01/21
به همان میزان که صحبت کردن از فواید و ثمرات دینداری در ایجاد انگیزه و تشویق و نهادینه کردن این مهمّ در جامعه ضروری است آسیب‌‌شناسی در این باب نیز از اهمّیّت برخوردار است. آسیب‌‌شناسی، پرداختن به جنبه‌ی منفی دینداری است که در آن توجّه معطوف به آفت‌‌‌هاست. هم چنان که اگر باغبانی، در تهیه‌ی بذر و کود اهتمام ورزد و آفت را نپاید، محصول را از دست داده است، آسیب‌‌‌های دینداری نیز تلاش‌‌‌های در این راستا را با بی‌فرجامی روبرو می‌کند. از این‌رو، شناخت و پرداختن به آفت‌‌‌های دینداری، کم‌بهاتر از شناخت جنبه‌‌‌های مثبت آن نیست.
در این عصر نیز عده‌ای از افراد بی‌بهره از این علم مبارک، به انکار حجیت آن برخاسته‌اند. چنانچه مجله المنار که زیر نظر مرحوم سید رشیدرضا بود، در شماره ٧ و ١٢ سال نهم، مقاله‌ای تحت عنوان «الاسلام هو القرآن وحده» از دکتر توفیق صدقی منتشر ساخت. خلاصه شبهاتی که توفیق صدقی بر سنّت وارد کرده بود، عبارتند از: ١-  خداوند متعال می‌فرماید: ﴿مَّا فَرَّطۡنَا فِي ٱلۡكِتَٰبِ مِن شَيۡءٖۚ﴾ [الأنعام: ٣٨]. یعنی: «ما درکتاب، هیچ چیز را فروگذار نکرده ایم». همچنین می‌فرماید: ﴿وَنَزَّلۡنَا عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ تِبۡيَٰنٗا لِّكُلِّ شَيۡءٖ﴾ [النحل: ٨٩]. یعنی: «قرآن را بر تو نازل کردیم که بیان کننده هر چیز است».
هنوز قرن دوم هجری فرا نرسیده بود که سنّت، از ناحیه‌ی کسانی که حجت بودنش را به عنوان یکی از مصادر تشریع قبول نداشتند، دچار چالش شد. همینطور از سوی کسانی که حجیت اخبار آحاد و یا احادیث و سنّت‌های مستقل را انکار می‌کردند، با مشکلاتی جدی مواجه گردید. تا آنجا که ما سراغ داریم، نخستین کسی که از چنین مذاهب و دیدگاههایی سخن به میان آورده است، امام شافعی می‌باشد. وی، در کتاب الأم در یک فصل خاص که در واقع مناظره‌اش با یکی از منکرین حجیت حدیث می‌باشد، در این باره به تفصیل سخن گفته است.
دیدگاه علما در مورد موضعگیری معتزله در قبال سنّت متفاوت است؛ آیا آن‌ها مانند جمهور، به حجت بودن هر دو نوع سنّت یعنی متواتر و آحاد اعتقاد دارند؟ یا حجت بودن هر دو نوع را انکار می‌نمایند؟ و یا سنّت متواتر را حجت می‌دانند، ولی حجت بودن آحاد را انکار می‌نمایند؟ آمُدی از ابوالحسین بصری معتزلی نقل می‌نماید که وی عقلاً قایل به تعبد و وقوع حکم با خبر واحد می‌باشد. آمدی، از جبائی و جماعتی از متکلمین نقل نموده که عقلاً تعبد با خبر واحد، جائزنیست.
با تلاش‌های موفقی که علمای حدیث انجام دادند، اصول سنت که دومین مصدر تشریع اسلامی است، استحکام یافت و مسلمانان، نسبت به احادیث پیامبرشان مطمئن شدند و سنت از هرگونه دستبرد و تحریفی، پاک گردید و احادیث صحیح و حسن از احادیث ضعیف و موضوع جدا شد و بدین ترتیب خداوند متعال، شریعتش را از دستبرد مفسدین و توطئه‌ی دسیسه‌گران و زندیق‌ها حفاظت نمود. و مسلمانان به نتایج ارزنده‌ی این نهضت عظیم و مبارک دست یافتند؛ مهمترین دستاوردهای این نهضت خجسته، به شرح ذیل می‌باشد:
اگر انسان در جست‌وجوی مال و جاه و مقام دنیوی، خود را رها کند و برای دستیابی و دلبستگی به آنها زیاده‌روی نماید، این نشانه‌ای از تباهی قلب و فساد دینش است؛ اگرچه از بهترین علمای عامل و از دعوتگران و مجاهدان برگزیده و از پارسایان باشد. دین به انسان قناعت می‌آموزد و طلب مال و ثروت‌اندوزی، شکم‌پرستی را به او می‌آموزد. دین به او می‌آموزد که مشتاق کسب امور حلال و پاک باشد و حرص بر مال او را به شبهات و از آنجا به محرّمات می‌کشاند.
شبهۀ ششم: یکی دیگر از شبهه‌های آن‌ها این است که می‌گویند: میان قرآن و سنت در جاهای زیادی تعارض و تضاد مشاهده می‌شود. و برای این گمان بی‌اساس خود نتیجه‌گیری می‌کنند که هیچ دلیلی برای ملتزم شدن به احادیث نبوی وجود ندارد. رد این شبهه علما و دانشمندان فاضل ما در مقابل این شبهۀ تعارضی ایستاده‌اند و آن را جواب داده‌اند، چه این تعارض به گمان آن‌ها میان قرآن و حدیث باشد و چه میان احادیث با بعضی احادیث دیگر، از مثال‌های تعارضی و تضاد میان قرآن و سنت (به گمان آن‌ها) این است
شبهۀ چهارم: از شبهه‌های دیگری که آن را مطرح می‌کنند این است که احادیثی وجود دارد و به گمان خود می‌گویند پیامبر (صلّی الله علیه وسلّم) تایید می‌کند که نباید به سنت نبوی بعنوان حجت و دلیل نگاه کرد و باید همه چیز به کتاب خدا قرآن ارجاع شود. از این اخبار و احادیث این است که پیامبر (صلّی الله علیه وسلّم) یهودی‌ها را دعوت کرد و با آن‌ها صحبت نمود سپس خطبه‌ای ایراد کردند و گفت: در آینده احادیثی از من بیان می‌شود، پس هر چه از آن به شما رسید و با قرآن موافقت داشت از طرف من بوده و آنچه با قرآن مخالفت داشت از من نبوده و نیست. آن‌ها گفتند
در تاریخ اسلامی ما بعضی اوقات گروه‌ها و طایفه‌هایی منحرف و گمراه پیدا شده‌اند که سنت و استدلال به آن را انکار می‌کنند، بعضی از آن‌ها سنّت نبوی را به کلی و صراحتاً انکار می‌کند و ادعا می‌نماید که تماماً طرد شود به گمان خود که بشریت نیازی به آن ندارد و بوسیلۀ وجود قرآن از آن بی‌نیاز هستیم، و دسته‌ای دیگر به قسمتی از سنّت استدلال می‌کند و قسمتی و نوعی را قبول ندارد، که بدون شک و گمان هردو گروه از جادۀ صحیح منحرف شده‌اند، اولین کسی که در مقابل این مذاهب منحرف به پا خاست و این نظریه را ردّ کرد و شبهه‌های آن‌ها را در هم کوبید و پوچ و بی‌اساس کرد امام شافعی (رحمه الله) بود.
اهل تکلیف آنچه را برای خود دوست دارد برای برادر مسلمانش هم دوست دارد امّا اهل فضل و بزرگی برادر مسلمانش را بر خود ترجیح می‌دهد: «يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ»(حشر:٩) آن‌ها را بر خود ترجیح مى‌دارند هرچند خودشان بسيار نيازمند باشند.  اهل تکلیف در پروژه‌‌ها و مؤسسات خیریه مشارکت می‌کنند امّا اهل فضل و بزرگی خود، اقدام به تأسیس پروژه‌‌ها و مؤسسات خیریه می‌کنند.   اهل تکلیف تلاش می‌کنند اول به خود بعد به دین و امت اسلامی خدمت کنند
تیمم: خداوند در قرآن کریم بیان فرموده که تیمم فقط برای صورت ودست می‌باشد، همچنان که در آیه گذشت، اما حد دست تا کجا است مشخص ننموده است، آیا مانند وضوء است وباید تا آرنج مسح کرد؟ و آِیا برای تیمم، یک بار باید دست برخاک زد یا دو بار؟ سنت نبی اکرم (صلّي الله عليه وسلّم) واحادیث صحیحی که ازایشان روایت شده است به این دو سوال پاسخ می‌دهد. سنت پاسخ می‌دهد که: کافی است که جهت تیمم کردن دو کف دست را یک مرتبه برخاک بزنیم، وهم چنین اندازه وحد مسح کردن تا مچ دست می‌باشد[11].
پیشگفتار: الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله وعلى آله وصحبه أجمعين. خداوند متعال حضرت محمد مصطفی (صلّي الله عليه وسلّم) را به رسالت و پیامبری برگزید و کتاب مقدسش، قرآن را برایشان نازل فرمود، آن قرآنی که درباره‌اش فرمود: ﴿وَإِنَّهُۥ لَكِتَٰبٌ عَزِيزٞ٤١ لَّا يَأۡتِيهِ ٱلۡبَٰطِلُ مِنۢ بَيۡنِ يَدَيۡهِ وَلَا مِنۡ خَلۡفِهِ﴾ [فصلت: ٤١-٤٢] کتابی است ارزشمند و غالب، که باطل از هیچ جهتی به آن راه ندارد. و خداوند خودش حفظ ونگهداریش را به عهده گرفته است فرموده: ﴿إِنَّا نَحۡنُ نَزَّلۡنَا ٱلذِّكۡرَ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَٰفِظُونَ٩﴾ [الحجر: ٩]. همانا ما قرآن را فرستادیم وما از آن نگهداری می‌کنیم.
متأسفانه امروزه عده‌ای از مفسران گمراه و نویسندگان کوتاه فکر را می‌بینیم که می‌گویند خوردن گوشت حیوانات درنده و شکاری و پوشیدن لباس ابریشم و انگشتری طلا برای مردان حلال است و دلیلشان این است، چون آنها در قرآن حرام نشده‌اند، پس نزد ما هم، حرام نیستند و کاری به حدیث نداریم، که آنها را حرام کرده است یا نه. این عده که فقط خود را ملزم به پیروی از قرآن می‌دانند و احادیث را قبول ندارند به (القرآنیون) شهرت یافته‌اند، از نظر آنها فقط قرآن برای زندگی بشری کافی است و احادیث و سنّت نبوی -صلّی الله علیه وسلّم- قابل قبول نیست و لزومی ندارد. آنها قرآن را از براساس عقل و هوی و هوسشان تفسیر می‌کنند
إن الحمدلله نحمده ونستعینه ونستغفره ونعوذ بالله من شرور أنفسنا ومن سیئات أعمالنا، من یهده الله فلا مضل له ومن یضلل فلا هادی له، و أشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شریک له و أشهد أن محمد عبده ورسوله. ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِۦ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسۡلِمُونَ﴾ [آل‌عمران: ١٠٢]. «ای کسانی که ایمان آورده‌اید آنچنان که باید از خدا بترسید ـ و با انجام واجبات و دوری از منهیّات گوهر تقوا را به دامان بگیرید ـ و شما (سعی کنید که از مرگ غافل نباشید تا چون مرگتان به ناگاه فرا رسد) نمیرید، مگر آنکه مسلمان باشید».
فرزند دلبندم اکنون که افتخار کسوت عالم دینی را یافته‌ای بسی مایه‌ی فخر و مباهات من است؛ امّا دوست دارم پدرانه چند نکته‌ی مهمّ را متذکّر شوم: ۱- این گام نخست علمی تو بود، تازه قدم در راه پرفراز و نشیب دعوت و علم نهاده‌ای پس باید تا آخر عمر طالب علم بمانی و از تحصیل و مطالعه و تحقیق باز نمانی! این زمان، زمان علم ساده و عوام‌پسند نیست مباحث فکری و اجتماعی مهمّی مطرح هستند که مرد میدان تحقیق و پژوهش را می‌طلبند.
کسی که موضعگیری علما از زمان صحابه - رضی الله عنهم - تا دوران تدوین سنت را در برابر جریان جعل حدیث مطالعه نماید و تلاش‌های بی‌وقفه‌ی ایشان را در راه سنت و جدا کردن صحیح از غیرصحیح بررسی کند، ناگزیر بدین نکته اذعان می‌نماید که تلاش و کوشش آن‌ها در این راستا، در نوع خود بی‌نظیر بوده و تلاشی فراتر از آن امکان نداشته است. همچنین بدین نتیجه می‌رسد که روش منتخب آنان در نقد و بررسی، بهترین شیوه بوده است و بطور قطع می‌توان ادعا نمود که علما، نخستین کسانی بودند که قواعد و اصول نقد علمی را در باب اخبار و روایات بنا نهادند
جعل حدیث از چه زمانی شروع شد؟ سال چهلم هجری، حد فاصلی است میان سنت خالص و بری از کذب و جعل و میان دورانی که جعل حدیث را به عنوان وسیله‌ای در خدمت اهداف سیاسی و تقسیمات داخلی قرار دادند. این، زمانی بود که اختلافات علی و معاویه به شکل جنگی تمام‌عیار درآمد و خون‌های زیادی ریخته شد و مسلمانان به گروه‌های متعددی تقسیم شدند. البته جمهور امت، بر این باورند که در این اختلافات، حق با علی (رض) بوده است. اما گروه خوارج که قبلاً از هواداران سرسخت علی (رض) بودند، هم علی (رض) را مورد حمله قرار دادند و هم معاویه (رض) را. حتی پس از شهادت علی (رض) و روی کار آمدن معاویه، گروهی از خوارج دست به شورش زدند
مخاطبان گرانقدر قبل از آغاز سخن قصد دارم با يادآورى خاطره‌اى شيرين، موضوع مورد بحث را براى شما خوبان دلچسب‌تر نمايم. چندى پيش در معيّت استاد بزرگوارم ماموستا عبدالله ايرانى گفت‌وگويى دو نفره در باب قيامت و احوالات سخت آن داشتیم، كه جزو خاطراتى است كه هيچ وقت فراموش نمى‌كنم. در بخشى از اين گفت‌وگو ماموستا عنوان كردند: «كاک فرزاد! تصوّر كن روز قيامت است و همه در صحراى محشر منتظر حسابرسى هستند، ناگهان در ميان انبوه جمعيّت صدايى كه همه آن را مى‌شنوند، ندا سر مى‌دهد كه اى بنده‌ی خدا عبدالله ايرانى بيا بيرون! در آن لحظه ترس و نگرانى تمام وجودت را فرا گرفته، سراسيمه جلو آمده، در كمال احترام دوباره ندا مى‌آيد كه برو و در آخر آن صف بایست،
علت عدم تدوین سنت در حیات رسول‌الله(ص) و آیا چیزی از آن در زمان ایشان نوشته شد؟ تمام سیرت‌نگاران، محدثان و جمهور مسلمانان، اتفاق نظر دارند که قرآن، چنان مورد توجه پیامبر(ص) و یارانش قرار گرفت که در سینه‌ها حفظ گردید و بر شاخه‌ها، سنگ‌ها و پوست‌ها نگاشته شد. از این رو زمانی که رسول‌خدا(ص) وفات نمود، قرآن بطور کامل محفوظ و مرتب بود؛ هرچند در یک مصحف جمع‌آوری نشده بود. اما سنت، اینگونه نبود. هرچند سنت، یکی از مصادر و منابع تشریع اسلامی است، ولی هیچکس در اینکه سنت، بسان قرآن و به صورت رسمی تدوین نشد، اختلافی ندارد. شاید دلیلش، این باشد که رسول‌خدا(ص) بیست و سه سال در جمع یارانش زندگی نمود
با توجه به اینکه قرآن کتابی فرازمانی است؛ تفسیر قرآن با توجه به نیاز دنیای معاصر باید چگونه باشد، تا کارکردگرا و گره‌گشا باشد؟ برای پاسخ روشن به سؤال مورد نظر به نکاتی در ذیل اشاره می‌شود: ۱. در ابتدا برای اداره‌ی شایسته‌ی جوامع بشری لازم است که قانون اساسی یا مانیفست مورد نظر را تدوین نمود. تا از این طریق دورنمای حرکت جامعه مشخص شود. البته از خصوصیات اصلی این برنامه این است که به صورت خلاصه و فشرده بیان شود. تا به مرور زمان و به تناسب نیاز از آن، بخش نامه‌ها و دستورالعمل‌های لازم صادر شوند. دقیقاً قرآن نیز به عنوان قانون اساسی مسلمانان مطرح است که بر کارشناسان مربوطه لازم است
سنت در لغت به معنای روش و شیوه است؛ چه پسندیده باشد و چه ناپسند. چنانچه در حدیثی همین مطلب بیان شده است: (من سنّ سنة حسنة فله أجرها و أجر من عمل بها إلي يوم القيامة و من سنّ سنة سيئة فعليه وزرها و وزر من عمل بها إلي يوم القيامة)[٩] یعنی: «کسی که شیوه‌ی نیکی از خود بجای نهد، پاداش آن شیوه و پاداش کسانی که تا روز قیامت به آن عمل کنند، ازآن اوست وکسی که شیوه‌ی بدی به جای بگذارد، گناه آن و گناه کسانی که تا روز قیامت به آن عمل کنند، بر او خواهد بود». همچنین درحدیثی دیگرآمده است که: (لتتبعنّ سنن من قبلكم شبراً بشبر و ذراعاً بذراع)[١٠] یعنی: «شما وجب به وجب و ذراع به ذراع از گذشتگان پیروی خواهید کرد».
سوره‌ی مزمل سوره‌ای است مکی و ممکن است از همان ابتدای بعثت نازل شده باشد چون حاوی مسائل مهم و اساسی پرورش و قیام در شب برای داعی است، و طبیعی است که از همان ابتدای دعوت برای اینکه آمادگی در او ایجاد شود، این سوره نازل شده باشد. البته با توجه به بعضی از آیات که در وسط سوره می‌آید، روشن می‌شود که مقداری اذیت و آزار و مشکلات شروع شده باشد. یعنی دعوت حالتی پیدا کرده که اذیت و آزار را بدنبال داشته باشد و بعد از آن است که این دعوت صورت می‌گیرد. این فرمان برای داعی مطرح می‌شود که مکلف به برنامه‌ی پرورشی شبانه هستی، که در وسط سوره توضیح داده می‌شود.
بر مبنای دیدگاه قریب به اتفاق علمای اسلامی سیره و سنت پیامبر گرامی اسلام (ص) بعد از قرآن، از معتبرترین منابع دینی محسوب می‌شود. با این وصف بر اثر تعامل سطحی و عدم بهره وری از قرآن، از جانب تعدادی از علمای اسلامی، شخصیت بی‌نظیر ایشان آن چنان که شایسته است معرفی نشده و حتی در مواردی خاص سخنانی را به ایشان نسبت داده که با متن قرآن مغایرت دارد. گرچه بحمدالله تعدادی دیگر از علمای اسلامی به صورت شایسته ایشان را معرفی نموده و از افراط و تفریط در این مورد خودداری نموده‌اند.
مستشرقین در یک کلام زمانی که جنگ‌های صلیبی با شکست مواجه گردید، اندیشه‌ی غرب، همچنان راه انتقام‌جویی از اسلام و مسلمانان را ادامه داد. نخستین روشی که غربیان برای این منظور انتخاب نمودند، نقد و بررسی اسلام بود. و از طرفی در پرتو این اندیشه که بر جوامع مسیحی غرب حاکم بود، اندیشه‌ی سیطره برکشورهای اسلامی، از راه زور و قدرت نیز بوجود آمد. به‌خصوص در شرایطی که اوضاع سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی جهان اسلام، رو به وخامت نهاد؛ بدین‌سان غرب، کشورهای اسلامی را یکی پس از دیگری، مورد تاخت و تاز قرار می‌داد. هنوز تسلط غرب بر بیشتر کشورهای اسلامی تحقیق نیافته بود
الحمدلله رب العالمين والصلوة والسلام علي سيدنا محمد وآله و صحبه و حملة سنّته والمدافعين عنها الي يوم الدين. اما بعد: کتابی که پیش روی شما قرار دارد، در واقع رساله‌ای است که بنده برای اخذ درجه‌ی استادی در فقه، اصول وتاریخ قانونگذاری اسلامی درسال ١٣٦٨هـ.ق برابر با ١٩٤٩.م تقدیم دانشکده‌ی شریعت (دانشکده الهیات) دانشگاه الازهر نمودم. در آن زمان بنا بر عوامل متعددی از چاپش خودداری نمودم. ازهمه مهمتر اینکه بنده مطالب کتاب را در شرائط خاصّی جمع‌آوری نموده بودم و از این رو برخی از مباحث کتاب خیلی مختصر و فشرده بود و دوست داشتم این قسمت از مطالب کتاب، بیشتر مورد بحث قرار بگیرد و زوایای بیشتری ازآن، برای خوانندگان باز شود.
نگران نباشید در ماه رمضان چند بار قرآن را ختم می‌کنید بلکه بگذارید دغدغه‌ی شما اعتماد به قرآن کریم باشد و این کار جز با تصدیق و باور قلبی و تدبر و تواضع ممکن نیست. ممکن است برخی از آیات را نفهمی و این امری طبیعی است  تو تنها نیستی؛ در دنیا کسی وجود ندارد که بر همه‌ی معارف و دانش‌های قرآن احاطه داشته باشد. تو مسؤول همان بخشی هستی که می‌فهمی و این برایت کافی بلکه زیاد است.  می‌توانی قرآن را به سه بخش تقسیم کنی: بخشی که مفهمومش واضح و روشن است،  بخشی که فهمش احتمالی است و بخشی که نامفهوم است.
نگران نباشید در ماه رمضان چند بار قرآن را ختم می‌کنید. بلکه بگذارید دغدغه‌ی شما اعتماد به قرآن کریم باشد و این کار جز با تصدیق و باور قلبی و تدبر و تواضع ممکن نیست. ممکن است برخی از آیات را نفهمی و این امری طبیعی است  تو تنها نیستی؛ در دنیا کسی وجود ندارد که بر همه‌ی معارف و دانش‌های قرآن احاطه داشته باشد. تو مسؤول همان بخشی هستی که می‌فهمی و این برایت کافی بلکه زیاد است.  می‌توانی قرآن را به سه بخش تقسیم کنی: بخشی که مفهمومش واضح و روشن است، 
بسیاری از خدا ناباوران درباره‌ی علت آفرینش انسان می‌پرسند حتی پا را فراتر می‌گذارند و آن را کاری بیهوده می‌انگارند. به ویژه مادیگرایانی که به تنها به چیزهایی که می‌بینند و حس می‌کنند باور دارند. در مقام یافتن دلیل قرآنی برای آفرینش انسان باید بدانیم که آفرینش انسان سه هدف اصلی دارد و پژوهشگران قرآنی می‌توانند آن را بیابند.  نخست: خلافت و جانشنینی به این معنا که خداوند بندگان برگزیده‌اش را جانشین بر روی زمین قرار می‌دهد تا به عمران و آبادانی آن همت گمارند: إنِّي جَاعِلٌ فِي الأرْضِ خَلِيفَةً (البقرة:٣٠) من در زمين جانشينى خواهم گماشت.
اَلحمدُ لله رب العالمین والصلاة والسلام علی رسول الله وعلی آله وصحبه أجمعین اِلی یوم الدین. حمد و ثنا و ستایش به درگاه خداوند که توفیق این امر مهم را عطا کرد که بتوانیم تحقیق و مطالعه‌ای در باب ماه مبارک رمضان و اثرات آن بر جسم و روح خود داشته باشیم. رمضان ماه مهمانی، عطوفت و رحمت خداوند است. ماه نزول قرآن است. رمضان ماه شفابخش جسم و توانبخش روح و جان انسان است. در این ماه مبارک درهای رحمت الهی برای آمرزش و مغفرت گناهان انسان باز می‌شود. روزه گرفتن در این ماه مبارک به دستور خداوند در قرآن کریم بنا به آیه‌ی ۱۸۳ سوره‌ی بقره بر مسلمانان جهان واجب شده است: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ»‌
همه ساله با نزدیک شدن ماه رمضان، غالبا جدالی فقهی و بعضا با رنگ و بوی سیاسی در میان مسلمانان در می‌گیرد و شروع و پایان ماه به بحثی پرمناقشه و اختلافی تبدیل می‌شود. امسال این مناقشات پررنگ‌تر بود و در حالی که فاصله عید فطر در دهه‌ها و سالیان گذشته یک روز و نهایتا دو روز بود، اما امسال به سه روز کشیده شد. افغانستان، نیجر و مالی یکشنبه را عید فطر اعلام کردند، اما اکثریت کشورهای اسلامی روز دوشنبه و کشورهای حوزه شبه قاره هند (پاکستان، بنگلادش و هند) و ایران در خاورمیانه روز سه شنبه را اعلام کردند.
مهربانان خدای عالم در حدیث قدسی می‌فرماید: ای بنی آدم اگر تو بخشش بخواهی بخشیدنت برای من بسیار آسان است و مثل آن است که اصلاً گناه نکرده باشی. ای بنی آدم اگر گناهانت سر به فلک بکشند خواهان بخشش شوی می‌‌‌بخشم آری گاه آن رسیده که زمام اسب سرکش نفس خویش را به دست گرفته و آنرا مهار کنیم و اکنون روش توبه کردن را بدین گونه می‌آموزیم شرایط توبه سه قسم است. هر سه قسم  با دل انسان مرتبطند ١- پشیمانی از گناه ٢- بیزاری از انجام گناه   ٣- رجوع نکردن به گناه و پشیمانی به چه معنی است؟ بدین قرار که قلب من زخمی می‌‌‌شود
سبحان الله از این همه لطف و مهربانی، راستی از خود پرسیده‌‌‌اید چرا خداوند اینگونه با ما رفتار می‌کند چه نیازی به ما دارد که می‌‌‌دهد و می‌‌‌بخشد فرمان توبه صادر می‌کند و بدی را به نیکی مبدل می‌‌‌گرداند. چون فلسفه آفرینش به رضایت او برمی‌گردد او مالک و ما مملوکم و جایز نیست مالک از مملوک ناراضی باشد آیا در منزل دوست مهربانی که نسبت به تو بسیار با گذشت و مهربان باشد بی ادبی را جایز می‌‌‌دانی؟  اکنون به اعمال واژه‌‌‌ی توبه سفر می‌‌‌کنیم و به این فهم دست می‌‌‌یابیم که خداوند به استغفار ما نیازمند نیست بلکه می‌خواهد با کرم و بخشش ذات و صفاتش را بشناسیم
ماه رمضان در حالی آغاز شد که پیش از آن در برهوت وقت‌کشی می‌زیستیم. شهوت‌‌ها و لغزش‌‌ها بر ما سرازیر شده بودند و ما راه به پرتگاه وقت کشی و هدر دادن وقت در راه کامجویی کشانده بودند. نسیم گذشت بر ما وزید و نفحات آن ما را می‌نگرند، اینک باید پس از گرمای سوزان و خطاها تن خود را به این نفحات بزنیم. روزه تنها رکنی است که رازی است بین خدا و بنده. پیامبر (ص) فرمود: “همه عمل بنده از اوست، مگر روزه که از من است و من خود پاداشش را می‌دهم." مسلمانان چشم براه این ماه بودند، هر گاه ماه رمضان فرا می‌رسید، سلف صالح به همدیگر تبریک می‌گفتند
 در حدیث صحیح آمده است که ابوهریره از رسول خدا نقل کرده است که ایشان فرمودند: «مَنْ لَمْ یَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ فَلَیْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ فِی أَنْ یَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ» (رواه البخاری)هرکس که سخن دروغ و عمل به آن را ترک ننماید خداوند نیازی ندارد که او از خوردن و نوشیدن پرهیز کند. این حدیث به وضوح بیان می‌دارد که خروجی اصلی روزه علاوه بر نیل به رضوان الهی چیزی نیست جز دوری از اخلاق ناپسند و تازه روزه‌ای که خروجی آن دوری از دروغ و دروغ‌پردازی نباشد مورد قبول خداوند نیست. عن أبي هُريرةَ رَضِيَ اللهُ عنه أنَّ النَّبيَّ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم قال: وإذا كان يومُ صَومِ أحَدِكم فلا يَرفُثْ، ولا يصخَبْ، فإن سابَّهَ أحدٌ، أو قاتَلَه؛ فلْيقُلْ: إنِّي امرؤٌ صائِمٌ.
پیشگفتار: پس از پایان جنگ بدر و اسارت و سپس آزادی ابوالعاص، وی به مكه بازگشت و زینب را علی رغم میل قلبی اش اما به جهت حفظ جانش به مدینه روانه نمود و زینب به مدینه آمد و یکجا با خانواده پدر مهربانش زندگی می‌کرد و در این مدت شوهرش در مکه زندگی می‌کرد. چهار سال تمام زینب از شوهر باوفای خود دور بود و در مدینه هرگز با کسی ازدواج نکرد و رسول خدا(ص) نیز که حال دختركش را خوب درک می‌کرد، تا حد توان با او از در مهربانی و شفقت برخورد می‌کرد. روزهای فراق و جدایی میان زینب و ابوالعاص همینگونه می‌گذشت و ابوالعاص در مکه مصروف همان کار و بار قبلی یعنی سفر تجارتی به شام بود.
از زمره‏‌ی عمده‏‌ترین آزمایش‏ های الهی که با هوای نفس انسانی، سر ناسازگاری دارد، انفاق مال در راه خدا است؛ زیرا به زعم مردم، مال محبوب نفس است. و بقای وجودی آن مشروط به بقای مالی است که در دستانشان قرار دارد و در غالب امر آن را با زحمت و مشقت و سختی به دست می‌‌آورند. برای همین است که انفاق و مصرف آن در راه خدا امتحان و ابتلای سختی است که کم افرادی وجود دارند که بتوانند از این آزمون کامیاب بدر آیند؛ اما خداوند سبحانه و تعالی با بندگان ایمان‏دارش معامله‌ای نموده است که به اساس آن بندگان جان و مال خویش را مایه گذارند و بر این معامله در تورات و انجیل و قرآن تأکید ورزیده شده است:
بسم الله الرحمن الرحيم  چه زیباست آن هنگام که زمین و آسمان در بهترین شب سال برای روزه‌داران آراسته می‌شوند و چه بسیارند آنهایی که در جستجوی آن ساعت هستند که مصادف است با ساعت استجابت و چه بسیارند تعداد توبه‌کنندگانی که صادقانه اشک می‌ریزند. در آن شب خداوند بخشنده به بندگانی که صادقانه به درگاهش پناه آورده‌اند می‌بخشد، در آن شب دلها شستشو داده می‌شوند و اشک‌ها جاری می‌شوند و دست‌ها به امید استجابت بلند می‌شوند، آن شب، شب رستگاری و برآورده شدن آرزوها، شب عفو و رهایی از آتش دوزخ و شب برکت‌ها و بخشش‌ها و عطایا از جانب پرودگار است و اما شب تلاش و همت و تقرب به پروردگار نیز می‌باشد
انسانِ مسلمان در تمام جوانب زندگی‌ِ خود از جمله فکر و فرهنگ، عواطف قلبی، رفتارهای ظاهری و یا به عبارتی، در باورها و اعتقادات، طریقه‌ی عبادات، حلال و حرام، گفت‌و گو و بیان، کردار و اخلاق، دوست‌داشتن و متنفربودن، صلح و جنگ و غیره مکلف به انجام و اجرای قوانین، احکام و دستورات الله متعال می‌باشد، زیرا خود می‌فرماید: وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ ۗ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا. ترجمه: و هیچ مرد و زن مؤمنی را در کاری که خدا و رسول حکم کنند اراده و اختیاری نیست (که رأی خلافی اظهار نمایند) و هر کس نافرمانی خدا و رسولش را بکند، به گمراهیِ سختی افتاده است.
همه‌ی مسلمان بر این امر متفق هستند که قرآن هم از حیث سند و هم از لحاظ محتوا کلام خداوند رحمان برای هدایت انسانهاست و حتّی سنت پیامبر رحمت (ص) نیز در راستای تبیین و تطبیق کلام الهی است. لذا برای مومنین به وحی الهی هیچ کاری به اندازه‌ی پرداختن به فهم و تطبیق قرآن در زندگی مادی و معنوی بشر اهمیت ندارد. با این وصف آنچه در میان مسلمانان مشاهده می‌شود وجود اختلافات عدیده در میان علما در زمینه‌ی ارتباط با قرآن است. در حالی که دیدگاه قرآن در این مورد واضح و بدون ابهام است. و آن اینکه کلام خداوند ، راهنمای راه سعادت مادی و معنوی بشر در دو جهان است و می‌بایست برای دریافت مراد خداوند وحی منزل را درک نمود.
در آغاز باید خداوند منان را شکر گفت که توفیقمان من داد سالی تازه و رمضانی دیگری را در یابیم. نیک می‌دانیم هر سال نوروز و آغاز سال نو در تقویم شمسی و به‌ویژه در تقویم ایرانی جلالی با نظم و ثباتی شگفت‌انگیز تکرار می‌شود در حالی که رمضان برخلاف نوروز به دلیل مبنای قمری آن با تغییرات پی در پی، همه فصول چهارگانه سال را در می‌نوردد و هر ساله ده روز به جلو می‌آید تا ضرورت تغییر و تحول را به مؤمنان یادآور شود و البته تغییر و تحولی مثبت رو به جلو. پیداست که راز خلقت را باید در همین تغییر و تکامل جست‌وجو کرد، همچنانکه یونسکو در آخرین تعریف خود از سواد آن را نه در توانایی خواندن و نوشتن و یا یادگیری زبان
پیشگفتار: زینب كه به حقانیت پیامبری پدرش ایمان داشت و مسلمان شده بود در تمنای مسلمان شدن شوهر باوفایش بود اما ابوالعاص به صراحت به او پاسخ داده بود كه حاضر نیست دین اجدادی اش را عوض كند. روابط زناشویی ابوالعاص با زینب پس از اعلام نبوت توسط پیامبر(ص)، تغییر كرده بود اما ابوالعاص حتی با وجود فشار اقوام و نیز بزرگان مكه بر وی، به هیچ وجه حاضر به طلاق دادن زینب نبود و پیامبر(ص) نیز زینب را كه پس از ظهور اسلام و هم زمان با مادرش اسلام آورده بود، هیچگاه سفارش به طلاق از ابوالعاص ننمود. 
بسم الله الرّحمن الرّحيم سپاس خدای متعال که ماه مبارک رمضان را وسیله‌ای برای تزکیه‌ی نفس و تقرّب جستن به درگاهش قرار داد و درود خداوند بر پیامبر گرامی‌اش صلی الله علیه وسلم و یاران و آل و اصحاب ایشان. در اینجا به ۳۰ مورد مهم از مواردی که در ماه مبارک رمضان در جهت انجام آن می‌کوشیم و انجام می‌دهیم اشاره می‌کنیم؛ مواردی که در ماه‌های غیر از این ماه مبارک هم توانایی انجام یا دوری از آنها را خواهیم داشت. ۱- در ماه رمضان می‌آموزیم:  نمازهایمان را به موقع و سر وقت به‌جا آوریم، همانطور که در به جای آوردن روزه‌هایمان در وقت خود تلاش می‌کنیم. خدای متعال در وصف مردان و زنان روزه‌دار در آیەی ٣٥ احزاب می‌فرماید: مردان و زنان خدا ترس خاشع و مردان و زنان خیرخواه مسکین نواز و مردان و زنان روزه‌دار. 
طبق فرمایش قرآن کریم، هدف از روزه‌داری رسیدن به تقوا و پرهیزکاری است. تقوا دارای درجات و مصادیق مختلفی است و آن‌طور که پیداست حوزه ارتباط بین انسانی بیشترین مجال را برای عملی ساختن مفهوم تقوا دارد. اینکه بتوانیم در ارتباطات و تعاملات خودمان با دیگران تقوا داشته باشیم و موازین اخلاقی و حقوق دیگران را به تمام و کمال آن رعایت کنیم تا در نهایت بتوانیم رضایت خداوند متعال را جلب نماییم. به تصورم، در این بین، یک نکته مورد غفلت واقع شده است. اینکه نگاه ما به مقوله ارتباط، صرفا معطوف به ارتباطات لحظه‌ای و موردی نباشد بلکه، باید در مورد شبکه ارتباطی و حلقه نزدیکان خود نیز
در ماه مبارك رمضان، حدود يك ماه و هر روز حدود ۱۶ ساعت از هر گونه خوردن و آشاميدن، پرهيز كرديم.  كمتر خوابيديم و بيشتر در محضر خداوند مهربان بوديم. تا حدى كه امکان داشت، از نگاههاى نامربوط، سخنان اضافى و حتى افكار مسموم و منفى خوددارى و خويشتن را مديريت نموديم.  حقيقتاً بزرگترين فلسفه‌ى روزه و رمضان را بايد دو چيز دانست: يكم) خودكنترلى و خود مديريتى.  خودكنترلى، انسان را از حيوان و ماشين متمايز و متفاوت مى‌كند. زيرا يكى از ويژگىهاى حيوان و ماشين اين است كه توسط موجودى غير از خودش كنترل مى‌شود.  خودمديريتى، انسان بالغ و توسعه يافته را از انسان‌هاى ديگر جدا مى‌كند. انسان‌هاى عادى و معمولى، شاید خودشان را كنترل كنند
با ورق ‌زدن صفحات قرآن بیشتر از ده‌ مرتبه به کلمه‌ی «انفاق» و بقیه مشتقات آن مواجه می‌شویم. واژه و کلمه‌ی «انفاق» در قرآن و بقیه کتب اسلامی به معنای بخششِ مال به فقیران و نیازمندان می‌باشد، اما آیا انفاقِ مال به معنای از دست‌دادن آن نیست؟!  قرآن این پرسش را پاسخ می‌دهد: مَثَلُ اَلَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوٰالَهُمْ فِي سَبِيلِ اَللّٰهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنٰابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اَللّٰهُ يُضٰاعِفُ لِمَنْ يَشٰاءُ وَ اَللّٰهُ وٰاسِعٌ عَلِيمٌ. ترجمه: مثال صدقاتِ کسانی‌که اموالِ خود را در راه خدا انفاق می‌کنند، همانند دانه‌ای است که هفت خوشه برویاند و در هر خوشه‌ی آن صد دانه باشد؛ و خداوند برای هر کس که بخواهد آن را چند برابر می‌کند، و خداوند گشایش‌گرِ داناست.
واژهی قلب در قرآن یکی از مهم‌ترین واژه‌‌‌هایی است که در حوزه‌ی انسان‌شناسی در قرآن بکار رفته است.‌ در مقام تعلیم و تربیت به صورتی که در خور مقام انسان باشد، مستلزم شناخت انسان، است و این مهم خود مقدمه ضروری برای بهره‌برداری صحیح از قابلیت‌ها و برآورده کردن درست نیازها و در نهایت شکوفا کردن استعدادهای انسان است. در این میان قرآن در معرفی صحیح و دقیق انسان نقش بسزایی دارد. یکی از تعابیری که قرآن در مورد قلب بکار برده، این آیه است که خداوند در توصیف حال بنی اسرائیل ذکر کرده و می‌فرماید:
 تمنای عشق برای ایمان پیشگفتار: قبل از شروع به روایت زندگی پرماجرای زینب و ابوالعاص، جهت درك رفتارهای این دو نفر در برخورد با حوادثی که در آینده زندگی‌اشان رخ می‌دهد باید محیط تربیتی‌ای كه این دو نفر در آن پرورش یافته بودند را بشناسیم تا با توجه به آن بتوان رفتارها و عكس‌العمل‌های آنان را در مواجه با پیشامدهای آینده به خوبی درك نمود.  از آنجایی که ابوالعاص پسرخاله زینب و فرزند هاله، خواهرخدیجه بوده و هاله و خدیجه محیط تربیتی مشترک و تربیتی مشابه داشتند و هاله آنگونه که از روایات تاریخی بر می‌آید شخصیتی بسیار شبیه شخصیت خدیجه داشته تا جایی که حتی در حرکات روزمره بسیاری از رفتارهایش شبیه خدیجه بزرگوار بوده است و نیز هاله بسیار مورد محبت شخص رسول خدا(ص) بوده
بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله و الصلاة و السلام علی رسول الله (ص) توبه روزها ماهها و سالها سپری میشود تا به خود آیم جوانی و عمر مفیدم را هدر داده و به دوران پیری و ناتوانی رسیده‌‌‌ام هر چه به توشه ای که اندوخته ام می‌‌‌اندیشم آنرا خالی از اعمالی میبینم که بتوان در آینده، آنگاه که زمان خداحافظی از دنیا و رویارویی با مأمور مرگ فرا می‌‌‌رسد جانم را به آسانی تقدیم کرده و آماده‌‌‌ی سفر آخرت شوم. چه زیباست آن لحظه که به قبر تاریکم می‌‌‌روم آنرا با غچه‌‌‌ای از باغات بهشتی ببینم و هنگام رستاخیز همانند باد بر پل صراط عبور کرده و کارنامه‌‌‌ام را با دست راست حمل نموده در آن دم صدایی مرا بخواند که سلام علیکم طبتم فادخلوها خلدبن ملائک پیشوازم آمده درهای بهشتی را برایم گشوده و به من تبریک گویند ....
اگر نگاهی به زندگی اصحاب و سلف صالح داشته باشیم و رفتار آنها را در ماه رمضان مورد بررسی قرار دهیم متوجه خواهیم شد که آمدن این ماه مبارک تاثیری بر کار و فعالیت و سبک زندگیشان نداشته است، آنها همچنان برنامه‌‌‌ها و فعالیت‌‌‌های را که در طول سال انجام می‌دادند در این ماه نیز ادامه می‌دادند و علاوه برآن عبادت‌‌‌هایشان را در این ماه نیز دو چندان می‌کردند و تک‌تک لحظه‌‌‌ها و ثانیه‌‌‌های این ماه را غنیمت می‌شمردند.  با نگاهی گذرا و مختصر به تقویم تاریخی رمضان، این موضوع را بهتر درک خواهیم کرد،
نسیم؛ عبادتی خالص و بدون هیچ‌گونه ریا و تزویر كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ لَهُ إِلاَّ الصِّیام، فَإنَّهُ لِی وَأنَا أجْزِی بِهِ یتْرُكُ طَعَامَهُ، وَشَرَابَهُ، وَشَهْوَتَهُ مِنْ أجْلِی، الصِّیامُ لِی وَأنَا أجْزِی بِهِ، وَالحَسَنَةُ بِعَشْرِ أمْثَالِهَا.(أخرجه البخاری ۱۸۹۴) الله عزوجل می‌فرماید: هر عملِ آدمی زاد برای خودش می باشد، جز روزه که از آنِ من است و من خودم پاداش آن را می‌دهم. به درستی که شخص خوردنی، نوشیدنی و شهوتش را به خاطرِ من ترک می‌کند؛ روزه ویژه‌ی من است و من خودم پاداش آن را می‌دهم و پاداش هر نیکی ده برابر می‌باشد.
همزمانی محتوا