در سفر تربیتی عقیدتی، مربی به توشهای برای پرورش نسل باعزت نیازمند است؛ در این مبحث به برخی از این توشهها که خداوند برای تربیت فرزندان در اختیارمان قرار داده است میپردازیم.
نخست: عبادت خالصانه
خدای متعال میفرماید: «وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ۚ وَذَٰلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ» (البينة: ٥)
و فرمان نيافته بودند جز اينكه خدا را بپرستند، و در حالى كه به توحيد گراييدهاند، دين [خود] را براى او خالص گردانند، و نماز برپا دارند و زكات بدهند، و دين [ثابت و] پايدار همين است.
فرزندت را به خاطر خدا تربیت کن، به خاطر محفوظ نگه داشتن از آتش جهنم؛ به خاطر آن که انسان مؤمنی تربیت کنی که خدا را میپرستد و دینش را یاری میکند. نه به خاطر آن که دیگران بگویند: احسنت! فرزندت را نیکو تربیت کردهای. عبادت را به خاطر ترس از حرف مردم بر او تحمیل مکن؛ او را به این خاطر به نماز عادت مده تا مبادا مردم بگویند فرزندش نماز نمیخواند.
به هوش باش تا فرزندت به خاطر خدا عبادت کند نه به خاطر مردم.
به او مگو: مردم دربارهی ما چه خواهند گفت؟ مردم را بر رفتار و عملکرد خود حاکم مکن تا از آنان بیم داشته باشی و نظرشان برایت مهم باشد. بلکه بگو: آیا خدا از این کار راضی است؟ تا همواره رضای خدا مد نظر فرزند باشد و برای خشنودی او بکوشد و از خشمش بپرهیزد.
ما در سفر تربیتی به اخلاص نیاز داریم همان گونه که نیاز داریم اخلاص را به عنوان یک ارزش و عبادت در دل فرزند بکاریم.
دوم: کمک خواستن از خدا
کسی که خدا یاریش کند موفق است؛ تمام دورههای تربیتی و سخنرانیهای عقیدتی که در خصوص چگونگی رفتار با کودک برگزار میشود و تمام کتابها و جزواتی که در این راستا منتشر میشود، بدون یاری خدا سودی به حال ما نخواهد داشت. همواره از خدا یاری بخواه تا قلب تو را و فرزندت را اصلاح کند و تربیتش را نیکو گرداند. قلب فرزند در دست خداست و سخنرانیها و دورهها اسبابی هستند که اگر خدا بخواهد آن را میتواند آنها را بیتأثیر سازد در آن صورت به دل راه نمییابد و سعی و تلاش فایدهای ندارد. اینها اسباب و وسائلی هستند که در اختیار توست از خدا بخواه تا روش درست استفاده از آنها را به تو بیاموزد.
سوم: دعا
دعا بالاترین سلاح یک مادر است؛ چنان که رسول خدا فرموده است دعا مخ عبادت است. دعای مادر برای فرزند به امر خدا پذیرفته میشود.
از دعا غافل مشو و صلاح فرزندان و رستگاری دین و دنیای آنان را از خدا بخواه. برای این که فرزندانت به عبادت عادت کنند از خدا یاری بخواه. به او روی آور تا دلهایشان را هدایت کند، از نعمت دوستان صالح برخوردار سازد و کارشان را به سامان رساند.
هیچ وقت آنان را نفریبن مکن و به جای پیشرفت و شکوفایی، بدبختی را برایشان مخواه. دعا و آداب دعا را به آنان بیاموز؛ برایشان الگو باش تا نیایشت را بشنوند و گریه و زاریات در درگاه خدا را ببینند و بدانند که آرامش قلب در خشوع و فروتنی برای خداست. روشهای اجابت دعا را به آنان بیاموز؛ تا بدانند ما گاهی دعا میکنیم اما خداوند اجابت را به تأخیر میاندازد یا آن را مایهی سنگینی اعمال ما در قیامت قرار میدهد یا به واسطهی آن زیانی را از ما دفع میکند.
دعا را انگشتر سیلمان قرار مده بلکه حقیقت زندگی را برای آنان تشریح کن تا در اجابت شتاب نورزند و ناامید نشوند و زبانشان از دعا سست نگردد.
از رفتارهای تصنعی دوری کن؛ مانند کسی که فرزند از او حلوا میخواهد اما مادر آن را پنهان میکند و میگوید از خدا بخواه به تو بدهد. وقتی از خدا میخواهد مادر حلوا را به او میدهد و میگوید خدا دعایت را شنید و اجابت کرد.
هیچ گاه چنین مکن بلکه بگذار کارها به روال خود پیش برود. به فرزندت بیاموز که خدای دانای حکیم صلاح ما را بهتر میداند و در اجابت دعا یا تأخیر آن چیزی میداند که ما نمیدانیم. ما بندگان اوییم و به سرنوشت و تقسیم او راضی هستیم.
چهارم: علم و دانش
تو عقیده را به فرزندت میآموزی در حالی که در درجهی نخست خود به آن نیاز داری؛ علم خدا و رسول زمانی از کوزهات لبریز میشود که آن را پر کرده باشی. دینت را بیاموز تا پیش از آن که فرزند را از آتش نجات دهی، خود را نجات داده باشی:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوآ أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَّا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ» (التحريم: ٦)
اى كسانى كه ايمان آوردهايد، خودتان و كسانتان را از آتشى كه سوخت آن، مردم و سنگهاست حفظ كنيد: بر آن [آتش] فرشتگانى خشن [و] سختگير [گمارده شده] اند. از آنچه خدا به آنان دستور داده سرپيچى نمىكنند و آنچه را كه مأمورند انجام مىدهند.
هر گاه با اسماء و صفات الهی به او نزدیک شوی، این علم بر قلب و زبانت جاری میشود و اجرای آنچه آموختهای بر تو آسان میشود. آن وقت است که فرزندت با کمترین تلاش آن را فرا میگیرد.
ارکان ایمان را به فرزندت بیاموز: ایمان به خدا، فرشتگان، کتابهای آسمانی، پیامبران و روز قیامت.
بنای عقیدهاش را استوار کن که تو منبع نخست آن هستی؛ مطالبی را که در رسانهها برای کودک ارائه میشود به او معرفی کن؛ بدان که تو سرچشمهی دانش او و سدی در برای شبهاتی هستی که از هر سو احاطهاش کرده است.
پنجم: الگو
برای فرزندت الگو باش تا ببیند در حادثهی کوچکی چون ریختن شیر یا شکستن گلدان چگونه کارت را به خدا میسپاری. در ادای نماز، در دعا کردن، تلاوت قرآن و... برایش الگو باش.
کودک در سالهای نخست طوطیوار از پدر و مادرش تقلید میکند. پس رفتارت را در مقابل او اصلاح کن؛ هنگام خواب از عبادت خود مکاه بلکه بکوش تا تو را در حال نماز و قرائت قرآن ببیند.
میگویند فرزندان، ما را تربیت میکنند و این یک حقیقت است؛ پدر همواره در برابر فرزند، عملکردش را میپاید و رفتارش را اصلاح میکند.
جالب است بدانیم که ما الههی معصوم یا الگوهای آرمانی نیستیم بلکه ما بشریم.
فرزند رفتار سنجیدهی ما را میبینند چنان که خطا و استغفار ما را زیر نظر دارند. اجازه ندهید تقلید فرزندان از شما، بر تعادل روانی شما تأثیر بگذارد؛ خطا و اشتباه در دنیای مردم وارد است و تربیت فرایندی است مستمر نه صحنهای که کودک از رفتارهای روزانهات برش میدهد.
ششم: صبر و بردباری
هر کس صبر کند خدا او را صبور میسازد؛ برخی از گناهان تنها با تحمل رفتار فرزندان پاک میشوند.
برای این که در تربیت فرزند صبور باشیم به آموزش نیاز داریم؛ همچنان که خضر به موسی گفت:
«وكيف تصبر على ما لم تحط به خبرًا»؟ و چگونه مىتوانى بر چيزى كه به شناخت آن احاطه ندارى صبر كنى؟
زمانی میتوانیم رفتار فرزندان را تحمل کنیم که بدانیم توانایی آنان محدود است؛ آنان در مرحلهی رشد هستند و اگر خطایی مرتکب شوند ایرادی برای آنان نیست. اگر کاسهای از دستشان افتاد و شکست به خاطر آن است که عضلاتشان توانایی گرفتن کامل اشیاء را ندارد. اگر از نماز طفره رفتند اشکالی ندارد چون در مرحلهی آموزش هستند.
هفتم: تشویق
نگاههای تو تشویقشان میکند تا کار را ادامه دهند. مانند مگس مباش که تنها بر خطاهای آنان تمرکز کنی؛ بلکه به آنان نشان ده چگونه رفتار مثبت و موفقیت هر چند کوچکشان برایت مهم است. بنابراین آنان را بر انجام مکرر کارها تشویق کن.
اگر نگاهت همواره به نکات منفی باشد فرزند را نابود میکنی؛ خطاها را جبران کن و بیشتر اهل تشویق باش.
نظرات