وت‌ووێژ

پێوه‌ندی نێوان ئه‌خلاق و عیرفان

کۆکه‌ره‌وه‌: 
به‌شی كوردی ئیسلاح وێب

دكتۆر جه‌لال جه‌لالیزاده ده‌ڵێ‌:‌ ئه‌خلاق په‌یوه‌ندیى نێوان مرۆڤه‌كانه‌ و عیرفانیش په‌یوه‌ندیى تاكه‌كه‌سیى هه‌ر مرۆڤێكه‌ له‌گه‌ڵ خۆى و خواى خۆیدا. دكتۆر جه‌لال جه‌لالیزاده‌، مامۆستاى زانكۆى تاران، ساڵى 1960 زایینى له‌ سنه‌ له‌ دایك بووه‌. هه‌ڵگرى بڕوانامه‌ى دكتۆرایه‌ له‌ ئیلاهییات- زانكۆى تاران. خاوه‌نى (15) كتێبى چاپكراوه‌، كه‌ نووسین و وه‌رگێڕانن. ماڵپه‌ڕی ئاژانس سه‌باره‌ت به‌ په‌یوه‌ندی نێوان ئه‌خلاق و عیڕفان ‌دیمانه‌یێكی له‌گه‌ڵ به‌ڕێزیان پێك پێناوه‌.

پرسیار: په‌یوه‌ندى ئه‌خلاق و عیرفان چییه‌؟

د. جه‌لال جه‌لالیزاده: ئه‌گه‌ر تێڕوانینمان له‌سه‌ر دابه‌شكردنی ناوه‌ڕۆكه‌كانی ئایین به‌ گشتی بێ، ده‌بینین كه‌ ئایین به‌ گشتی سێ به‌شه‌، ئه‌وانیش: بنچینه‌كانی بیروبڕوا، فیقهـ و شه‌ریعه‌ت، یان ئه‌حكامی كردارى و ئه‌خلاق و ڕه‌وشت كه‌ له‌م دابه‌شكردنه‌دا ناوێك له‌ عیرفان نییه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر عیرفان به‌ مانای خواناسی و یان ته‌زكیه‌ و پاككردنی دڵ و ده‌روون له‌ ئاكاری پیس و هه‌وای نه‌فس و گوناح بزانین، ئه‌وا له‌ قوڕئاندا زۆر جه‌خت له‌سه‌ر ته‌زكیه‌ و خاوێنكردنی دڵ و ده‌روون كراوه‌‌.

ئەدیبانی پێشوو لە هەوڵی بە ئیسلامیکردنی ئەدەبدا نەبوون

کۆکه‌ره‌وه‌: 
به‌شی كوردی ئیسلاحوێب

ڕەئووف محەممەد یووسف سەعید (ڕێنموون)، لە ساڵی ١٩٧١دا لەدایک بووە و جگە لە خوێندنی فەڕمی، لە لاویدا کتێبە ئایینی و ئەدەبییەکانی بە زمانی عەڕەبی و فارسی لای زانایانی ئایینی خوێندووە. بڕوانامەی دکتۆڕای زانستە ئایینییەکانی لە زانکۆی تاران وەرگرتووە. دەیان وتار و وەرگێڕانی لە گۆڤار و هەفتەنامەکانی ڕۆژهەڵاتدا بڵاو کردووەتەوە و ئێستا مامۆستای زانکۆیە لە سنە، ئەو لەم گفتوگۆیەدا باس لە پەیوەندیی ئایین و ئەدەب و كایەكانی پەیوەست بەو بوارە دەكات.

دەلاقـەیـەک بە ڕووی نوێـگەری لە فیقهـی ئسیـلامــیدا

دیمانەیەکی ڕۆژنامەوانی لەگەڵ بەڕێز کاک ئەبووبەکر عەلی (کاروانی) پسپۆڕ و شارەزا لە زانستە ئیسلامییەکان

به‌ڕێز كاك ئه‌بووبه‌كر عه‌لی (كاروانی) له‌دایكبووی ١٩٦٥ی زایینی له شاری شارباژێری پارێزگای سلێمانی له‌ هه‌رێمی كوردستان و دانیشتووی شاری سلێمانییه‌، نووسه‌ر و چالاكوانی سیاسی و بیرمه‌ندی ئایینی و ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی یه‌كگرتووی ئیسلامی كوردستان له‌ ڕابردوودا بووه‌، سێ ده‌وره‌ ئه‌ندامی ده‌فته‌ر سیاسی یه‌كگرتووی كوردستان و دوو ده‌وره‌ به‌ربژێری ئه‌میندارییه‌تی گشتی یه‌كگرتوو بووه‌. به‌ڕێز كاروانی ئه‌ندامی سه‌ندیكای نووسه‌رانی كوردستانه‌ و خاوه‌ن ده‌یان وتار و پڕۆژه‌ی توێژینه‌یی له‌ گۆڤاره‌ بڕواپێكراوه‌كانی كوردستانی عێڕاق و چه‌ند به‌رگ كتێبه‌ له‌ بواره‌كانی ئه‌ندیشه‌ی سیاسی و ناسیونالیسمی كوردی‌ كه به‌نێوبانگترین كتێبی: «ئیسلام و ناسیونالیسم»ه.

زانایانی ئایینی و زمان و ئه‌ده‌بیاتی كوردی

وتووێژی مامۆستای ئه‌هلی سوننه‌ت له‌گه‌ڵ ئوروومیه‌ ٢٤

زانایانی ئایینی له‌ كوردستان زۆرترین خزمه‌تیان به‌ زمانی كوردی كردووه.

ئایین و ئایینزا ده‌توانن كاریگه‌ری گرینگیان له‌سه‌ر ئاڵوگۆڕی زمانه‌كان، پێكهێنانی وشه‌ و واتای تازه‌، دابینكردنی دۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی زمانێك و داڕشتنی بەرنامه‌ بۆ زمانیان هه‌بێ. چونكه له‌ لایێك زمان و ئایین، هه‌ردووكیان له‌ ناساندنی شوناسی كه‌سه‌كان ڕۆڵیان هه‌یه‌ و له‌ لایێكی تر زمانه‌كان به‌پێی بوون یا نه‌بوونی پێوه‌ندی ته‌ك ئایینزایێكی تایبه‌ت، له‌وانه‌یه‌ پێگه‌ی سه‌ره‌كه‌ی یا لاوه‌كی له‌ كۆمه‌ڵگا هه‌بێ. ئایینزاش له‌ پێكهێنان و په‌ره‌دان به‌ سیسته‌می هێڵدار و دۆزیه‌كانی پێوه‌ندیداری تر به ستانداردكردنی زمان، هه‌ڵبژاردنی زمانێكی تایبه‌ت بۆ ڕێساكانی ئایینی و هه‌روه‌ها فێركاری زمانێكی تایبه‌ت له‌ قوتابخانه‌كان كاریگه‌ری هه‌یه‌.

چالاكییه‌كانی جه‌ماعه‌تی ده‌عوه‌ت و ئیسلاح له‌ ڕۆژانی كۆڕۆناییدا

به‌رپرسی پێوه‌ندییه‌ گشتییه‌كانی جه‌ماعه‌ت: ته‌واوی تواناییه‌كانمان بۆ خزمه‌ت به‌ خه‌ڵك ته‌رخان كردووه‌.

به‌رپرسی پێوه‌ندییه‌ گشتییه‌كانی جه‌ماعه‌تی ده‌عوه‌ت و ئیسلاح له‌ وتووێژێكی كورت له‌گه‌ڵ ماڵپه‌ڕی (آوای سنت)، گرینگترین چالاكییه‌كانی ئه‌و ڕێكخراوه‌ مه‌ده‌نییه‌ی له‌و چه‌ند حه‌وتوویه‌ی دواییدا، خسته‌ ڕوو.

کورتەباسێک سەبارەت بە دەستووری خوایی و دەستوورە دانراوەکان؛ لە وتوویژێک لەگەڵ د. مستەفا زەڵمی

پرسیار: سەرەتای پرسیارەکانمان بەوە دەست پێ دەکەین دەستوور چيیە؟ یان بە واتایەکی تر دەپرسین قورئان چيیە و دەستوور چیيە؟

گفتوگۆى ئایینى یان گفتوگۆى مەدەنى

پڕۆفایل:

*ساڵى ١٩٧٤ز، لە شنۆ لەدایک بووە.

*قۆناغى سەرەتایى و ناوەندى لە شنۆ و مەهاباد تەواو کردووە.

*ساڵى ١٩٩٩ بەکالۆریۆسى لە ئیلاهیات لە زانکۆى تەربییەت موعەللمین لە تەورێز بەدەستهێناوە.

*ساڵى ٢٠١٥ لە زانکۆى پەیامى نوور لە تاران ماستەرى لە فەلسەفەى ئەخلاقدا بەدەستهێناوە.

*ماوەى ٢٠ساڵە لە بۆکان مامۆستایە.

*نزیکەى ٢٠ ساڵە کارى ڕۆژنامەوانى ئەنجام داوە.

*لە هەفتەنامەى داهاتوو کارى کردووە.

*وەک دەستەى نووسەران لە گۆڤارى ئەندێشەى ئیسڵاح کارى کردووە.

*ئێستاش سەرنووسەرى گۆڤارى (شەهرى خدا- مانگى خوا)یە.

عەبدوڕەحمان سدیق: دەبێت لە بە ئیسلامیكردنی كوردەوە بێینەوە بۆ بە كوردیكردنی ئیسلام

 لەم گفتوگۆیەدا، عەبدوڕەحمان سدیق، ئەمینداری گشتی كۆڕبەندی هزری ئیسلامی كوردستان، قسە لەو جۆرەی دینداری دەكات كە دەبێت كۆمەڵگەی كوردی تەبەنی بكات، ئەو دەڵێت: "دەبێت لەمەودوا لە خەمی بەكوردیكردنی ئیسلامدا بین، واتە تێگەیشتنی خۆماڵیی خۆمان هەبێت، نەك هاوردە"، ناوبراو مەترسی خۆشی دەربارەی ئیسلامیی عەرەبی ناشارێتەوە و دەڵێت: "ئەو ئیسلامەی بیرمەندی عەرەبی نەتەوەپەرست بەرهەمی دێنێت، هەمیشە ئیسلامێكی توندڕەوە". ئەمە و چەندین بابەتی هەستیاری تر لەم گفتوگۆیەدا خراوەتە ڕوو.

بۆنی حوجرە و بۆنی تەمەنێکی درێژی خوێندن

ئاماژه: ڕوون و ئاشکرایە ئەو پێگەیەی کە زانایانی ئایینی لە ناو موسوڵمانادا هەیانە، لە هەموو پلە و پێگەیەکی تر گەورەترە؛ هەر لەبەر ئەوەشە کە جەماوەر گرنگییەکی ناوازە بە ژیان و هەڵوێست و کارەکانی زانایان دەدن، مامۆستایان و زانایانی ئایینی لە ژێر چاودێرێکی وردی خەڵکدان، بۆ ئەوەی چاویان لێبکەن و وەک پێشەنگ بە شوێن پێیاندا بڕۆن ... . 

دەلاقەیەک بەڕووی نوێگەری لە وتاری ئایینیدا

دیمانەیەکی ڕۆژنامەوانی لەگەڵ نووسەر و رۆژنامه‌نووس، مەولـوود بەهرامیان

ئاماژه: مەولوود بەهرامیان، لەدایکبووی ساڵی ١٣٥٣ی هەتاوی له شاری شنۆیە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لە شارەکانی شنۆ و مەهاباد تەواو کردووە و دوای وەرگیرانی لە زانکۆی تەربیەت موعەللیمی تەورێز(١٣٧٤)، کارناسی ئیلاهیات وەدەست دێنێ(١٣٧٧) و سەرەنجام لە ڕەزبەری ١٣٩٤دا، ماستەری فەلسەفەی ئەخلاق لە زانکۆی پەیام نووری تاران بە نووسینی نامه‌ی «حدود و قلمرو گفت‌وگو با مخالف از منظر قرآن» وه‌ردەگرێ و ئێستا ماوه‌ی زیاتر له ٢٠ ساڵه، مامۆستای قوتابخانەکانی شاری بۆکانە.

Syndicate content