وت‌ووێژ

ڕەنگدانەوەی ڕەمەزان لە کۆمەڵگای کوردەواریدا

وتوێژێک لەگەڵ بەڕێز مامۆستا سەیید محەممەد ئەمین واژی مەهاباد

سڵاو ڕێزم هەیە لە خزمەت برایان و خوشکانی زێدە ئازیز، وەک دەزانین کۆمەڵگای کوردی زۆری ڕێز بۆ ئایینی پیرۆزی ئیسلام داناوە و بە شانازییه‌وە ئەرکەکان و پێداویستییه‌کان بەڕێوە دەبا، یەکێ لە ڕاسپاردەکانی ئایینی پیرۆزی ئیسلام، ڕۆژووگرتنە لە مانگی پیرۆزی ڕەمەزان، لە کوردستانی ئازیزماندا وەک هەر شوێنەکی تر، دابونەریتی تایبەتی خۆی هەیە. سەبارەت بەو بابەتە و بۆ زیاتر شیکردنەوە؛ دیمانەیەکمان پێک هێناوە لەگەڵ بەڕێز مامۆستا سەیید محەممەد ئەمین واژی، شارەزای بواری ئایینی.

دیمانەیەکی فکری لەگەڵ بەڕێز خاتوو هەڵاڵە موحه‌ممه‌د ئەڵماس، پسپۆڕ و شارەزا لە فیقهی ئیسلامیدا

پرسیار: تکایە بە کورتی تیشکێ بخە سەر ژیانی خۆت، خاتوو هەڵاڵە محه‌ممه‌د ئەڵماس کێیە؟

وه‌ڵام: من هەڵاڵە محەممەد ئەڵماس، لەدایک بووى 1/7/1973 هەڵەبجەى شەهید، هەڵگرى بڕوانامەى بەکالوریوس لە شەریعەتى ئیسلامى و خاوەنى بڕوانامەى زانستى شەرعى و وەک ئەندامى کاراى سەندیکاى ڕۆژنامەنووسانى کوردستان لەم ناوەندە حزوورم هەیە هاوڕێ لەگەڵ ئەوەشدا ماوەی (٢٥) ساڵە وەک چالاکوانى ئافرەتان خاوەنى چەندین لێکۆڵینەوە و نووسین لە بوارى ئافرەتان و خێزاندا ئەرکی خۆم جێبەجێ کردووە.

دەلاقەیەک بە ڕووی نوێگەری لە فیقهی ئیسلامیدا...

پێشەکی

پێدەچێت لە ڕۆژهەڵاتی ناوین هیچ بابەتێک هێندەی باسی فیقهی ئیسلامی جەدەل و کێشە و مشتومڕی لەسەر نەبێ، واتە هەموویان لەسەری دەدوێن و لە لایەکی تر هیچ کام لە زانایانی هاوچەرخ قسەیەکی جیددی و شێلگیرانەیان لەسەر ئەو پرسە نییە، دووربوونەوە و بێئاگاییەکی قووڵ و قورس باڵی خستۆتە سەر هەڵگرانی ڕۆشنبیران و زانایانی ئایینی.

به‌رپرسیاره‌تی له‌ ڕوانگه‌ی قوڕئان و سوننه‌تدا، له‌ وتووێژ له‌گه‌ڵ دكتۆر محه‌ممه‌د ئیبڕاهیم ساعێدی ڕوودی نووسه‌ر و وه‌رگێڕ

ئاماژه‌: به‌رپرسیاره‌تی، كرداریترین شێوازی په‌روه‌رده‌ و گه‌شه‌ی كه‌سایه‌تییه‌ و ئاكامه‌كه‌ی، گۆڕانكاری به‌رده‌وام له‌ خۆی و كه‌سانی تردا به‌دی دێنیت و پشتیوانییه‌كی به‌هێز و پته‌وه‌ بۆ مه‌عنه‌وییه‌ت له‌ ژیاندا. هه‌رچه‌ند مه‌عنه‌وییه‌تی مرۆڤ به‌هێزتر بێ، هه‌ستی به‌رپرسیاره‌تی زۆرتره‌ و به‌پێی ئه‌وه‌یكه به‌رپرسیاره‌تی بنه‌مایه‌كی دانه‌بڕاو له‌ ئایینی پیرۆزی ئیسلامه و له‌ بنه‌ماكانی سه‌ره‌كی و گرینگی دین هه‌ژمار ده‌كرێ. به‌و پێیه‌ سه‌باره‌ت به‌ بابه‌تی به‌رپرسیاره‌تی له‌ ڕوانگه‌ی قوڕئان و سوننه‌ت، وتووێژێكمان له‌گه‌ڵ دكتۆر محه‌ممه‌د ئیبڕاهیم ساعێدی ڕوودی پێك هێناوه‌. دكتۆر ساعێدی ڕوودی له‌ پارێزگای خوراسانی ڕه‌زه‌وی، نووسه‌ر و وه‌رگێڕ و خاوه‌ن بڕوانامه‌ی دكتۆڕای ڕاڤه‌ی قوڕئانی پیرۆزه‌ و زیاتر له‌ ١١٥ كتێبی چاپكراوی هه‌یه‌.

پێوه‌ندی نێوان ئه‌خلاق و عیرفان

کۆکه‌ره‌وه‌: 
به‌شی كوردی ئیسلاح وێب

دكتۆر جه‌لال جه‌لالیزاده ده‌ڵێ‌:‌ ئه‌خلاق په‌یوه‌ندیى نێوان مرۆڤه‌كانه‌ و عیرفانیش په‌یوه‌ندیى تاكه‌كه‌سیى هه‌ر مرۆڤێكه‌ له‌گه‌ڵ خۆى و خواى خۆیدا. دكتۆر جه‌لال جه‌لالیزاده‌، مامۆستاى زانكۆى تاران، ساڵى 1960 زایینى له‌ سنه‌ له‌ دایك بووه‌. هه‌ڵگرى بڕوانامه‌ى دكتۆرایه‌ له‌ ئیلاهییات- زانكۆى تاران. خاوه‌نى (15) كتێبى چاپكراوه‌، كه‌ نووسین و وه‌رگێڕانن. ماڵپه‌ڕی ئاژانس سه‌باره‌ت به‌ په‌یوه‌ندی نێوان ئه‌خلاق و عیڕفان ‌دیمانه‌یێكی له‌گه‌ڵ به‌ڕێزیان پێك پێناوه‌.

پرسیار: په‌یوه‌ندى ئه‌خلاق و عیرفان چییه‌؟

د. جه‌لال جه‌لالیزاده: ئه‌گه‌ر تێڕوانینمان له‌سه‌ر دابه‌شكردنی ناوه‌ڕۆكه‌كانی ئایین به‌ گشتی بێ، ده‌بینین كه‌ ئایین به‌ گشتی سێ به‌شه‌، ئه‌وانیش: بنچینه‌كانی بیروبڕوا، فیقهـ و شه‌ریعه‌ت، یان ئه‌حكامی كردارى و ئه‌خلاق و ڕه‌وشت كه‌ له‌م دابه‌شكردنه‌دا ناوێك له‌ عیرفان نییه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر عیرفان به‌ مانای خواناسی و یان ته‌زكیه‌ و پاككردنی دڵ و ده‌روون له‌ ئاكاری پیس و هه‌وای نه‌فس و گوناح بزانین، ئه‌وا له‌ قوڕئاندا زۆر جه‌خت له‌سه‌ر ته‌زكیه‌ و خاوێنكردنی دڵ و ده‌روون كراوه‌‌.

ئەدیبانی پێشوو لە هەوڵی بە ئیسلامیکردنی ئەدەبدا نەبوون

کۆکه‌ره‌وه‌: 
به‌شی كوردی ئیسلاحوێب

ڕەئووف محەممەد یووسف سەعید (ڕێنموون)، لە ساڵی ١٩٧١دا لەدایک بووە و جگە لە خوێندنی فەڕمی، لە لاویدا کتێبە ئایینی و ئەدەبییەکانی بە زمانی عەڕەبی و فارسی لای زانایانی ئایینی خوێندووە. بڕوانامەی دکتۆڕای زانستە ئایینییەکانی لە زانکۆی تاران وەرگرتووە. دەیان وتار و وەرگێڕانی لە گۆڤار و هەفتەنامەکانی ڕۆژهەڵاتدا بڵاو کردووەتەوە و ئێستا مامۆستای زانکۆیە لە سنە، ئەو لەم گفتوگۆیەدا باس لە پەیوەندیی ئایین و ئەدەب و كایەكانی پەیوەست بەو بوارە دەكات.

دەلاقـەیـەک بە ڕووی نوێـگەری لە فیقهـی ئسیـلامــیدا

دیمانەیەکی ڕۆژنامەوانی لەگەڵ بەڕێز کاک ئەبووبەکر عەلی (کاروانی) پسپۆڕ و شارەزا لە زانستە ئیسلامییەکان

به‌ڕێز كاك ئه‌بووبه‌كر عه‌لی (كاروانی) له‌دایكبووی ١٩٦٥ی زایینی له شاری شارباژێری پارێزگای سلێمانی له‌ هه‌رێمی كوردستان و دانیشتووی شاری سلێمانییه‌، نووسه‌ر و چالاكوانی سیاسی و بیرمه‌ندی ئایینی و ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی یه‌كگرتووی ئیسلامی كوردستان له‌ ڕابردوودا بووه‌، سێ ده‌وره‌ ئه‌ندامی ده‌فته‌ر سیاسی یه‌كگرتووی كوردستان و دوو ده‌وره‌ به‌ربژێری ئه‌میندارییه‌تی گشتی یه‌كگرتوو بووه‌. به‌ڕێز كاروانی ئه‌ندامی سه‌ندیكای نووسه‌رانی كوردستانه‌ و خاوه‌ن ده‌یان وتار و پڕۆژه‌ی توێژینه‌یی له‌ گۆڤاره‌ بڕواپێكراوه‌كانی كوردستانی عێڕاق و چه‌ند به‌رگ كتێبه‌ له‌ بواره‌كانی ئه‌ندیشه‌ی سیاسی و ناسیونالیسمی كوردی‌ كه به‌نێوبانگترین كتێبی: «ئیسلام و ناسیونالیسم»ه.

زانایانی ئایینی و زمان و ئه‌ده‌بیاتی كوردی

وتووێژی مامۆستای ئه‌هلی سوننه‌ت له‌گه‌ڵ ئوروومیه‌ ٢٤

زانایانی ئایینی له‌ كوردستان زۆرترین خزمه‌تیان به‌ زمانی كوردی كردووه.

ئایین و ئایینزا ده‌توانن كاریگه‌ری گرینگیان له‌سه‌ر ئاڵوگۆڕی زمانه‌كان، پێكهێنانی وشه‌ و واتای تازه‌، دابینكردنی دۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی زمانێك و داڕشتنی بەرنامه‌ بۆ زمانیان هه‌بێ. چونكه له‌ لایێك زمان و ئایین، هه‌ردووكیان له‌ ناساندنی شوناسی كه‌سه‌كان ڕۆڵیان هه‌یه‌ و له‌ لایێكی تر زمانه‌كان به‌پێی بوون یا نه‌بوونی پێوه‌ندی ته‌ك ئایینزایێكی تایبه‌ت، له‌وانه‌یه‌ پێگه‌ی سه‌ره‌كه‌ی یا لاوه‌كی له‌ كۆمه‌ڵگا هه‌بێ. ئایینزاش له‌ پێكهێنان و په‌ره‌دان به‌ سیسته‌می هێڵدار و دۆزیه‌كانی پێوه‌ندیداری تر به ستانداردكردنی زمان، هه‌ڵبژاردنی زمانێكی تایبه‌ت بۆ ڕێساكانی ئایینی و هه‌روه‌ها فێركاری زمانێكی تایبه‌ت له‌ قوتابخانه‌كان كاریگه‌ری هه‌یه‌.

چالاكییه‌كانی جه‌ماعه‌تی ده‌عوه‌ت و ئیسلاح له‌ ڕۆژانی كۆڕۆناییدا

به‌رپرسی پێوه‌ندییه‌ گشتییه‌كانی جه‌ماعه‌ت: ته‌واوی تواناییه‌كانمان بۆ خزمه‌ت به‌ خه‌ڵك ته‌رخان كردووه‌.

به‌رپرسی پێوه‌ندییه‌ گشتییه‌كانی جه‌ماعه‌تی ده‌عوه‌ت و ئیسلاح له‌ وتووێژێكی كورت له‌گه‌ڵ ماڵپه‌ڕی (آوای سنت)، گرینگترین چالاكییه‌كانی ئه‌و ڕێكخراوه‌ مه‌ده‌نییه‌ی له‌و چه‌ند حه‌وتوویه‌ی دواییدا، خسته‌ ڕوو.

کورتەباسێک سەبارەت بە دەستووری خوایی و دەستوورە دانراوەکان؛ لە وتوویژێک لەگەڵ د. مستەفا زەڵمی

پرسیار: سەرەتای پرسیارەکانمان بەوە دەست پێ دەکەین دەستوور چيیە؟ یان بە واتایەکی تر دەپرسین قورئان چيیە و دەستوور چیيە؟

Syndicate content