بانگه‌واز

ناونیشان رێكه‌وت
ئـایـا جـیـهـاد لـە ئـیـسـلامـدا دژی زوڵـمـە یـان دژی کـوفـرە؟ (ئه‌كره‌م ئه‌نوه‌ر) 1399/07/17
ئیــمان فریــادڕەسی زەمــەنی بــەڵاکان (د. عومه‌ر زه‌ڵمی) 1399/06/03
حیجاب و پۆشتەیی وەک بەشێک لە پاکیزەیی (هێڤار ئیسماعیل) 1399/05/27
چاكسازی له ڕوانگه‌ى تییۆره‌ ئه‌خلاقییه‌كانه‌وه‌ (ئه‌نوه‌ر فه‌ره‌ج) 1399/05/13
حـەج گـەورەتریـن ئەزموونی ئیمانی (عه‌بدوڵڵا عه‌لیپوور) 1399/05/04
له سه‌ده‌ی بيست و يه‌كدا چۆن خه‌ڵک ده‌عوه‌ت که‌ين؟ (به‌شی دووهه‌م) (عه‌لی ڕه‌حمانی) 1399/04/28
له سه‌ده‌ی بيست و يه‌كدا چۆن خه‌ڵک ده‌عوه‌ت که‌ين؟ (به‌شی یه‌كه‌م) (عه‌لی ڕه‌حمانی) 1399/04/28
قۆناغى نوێى ململانێى تەوژمى ئیسلامیی میانەڕەو و عەلمانییەتى توندڕەو (د. عومه‌ر عه‌بدولعه‌زیز) 1399/04/04
عیباده‌ته‌ له‌بیر كراوه‌كان (محه‌ممه‌د سه‌غیر) (وه‌رگێر: به‌شی کوردی ئیسلاح وێب) 1399/03/19
ئاداب‌ و شێوازى دروستى ڕه‌خنه‌گرتن‌ و ئامۆژگاریى (د. عومه‌ر عه‌بدولعه‌زیز) 1399/02/29
جیهان و نەهامەتیەکانی لەو سەدەیەی بیستویەک دا (یوسف عەزیزپوور (پیرانشار)) 1398/08/08
گەورەیی و فەزیڵەتی قورئان (یۆنس سولەیمانزادە) 1398/03/31
بۆ ئەو نوێژخوێنانەی شەڵاڵی خوێن بوون (سەلاحەدین عەباسی) 1397/12/27
دیاردەی مەرگی كتوپڕ لە نێوان زانست و ئیماندا (عبدالدائم الكحيل) 1397/07/21
قازانج و بەرهەمەکانی حەج و عومرە بە کوردی و بە کورتی (یونس سلیمان زادە) 1397/05/21
مانگ بەڵگەیەکی بێ وێنە لە بەڵگە ڕوونەکانی خوای گەورە (نووسەر: موحەممەد سرۆچکی) (*تۆژینەوە و پێداچوونەوە بە دەستکاریەوە: عەبدوڵڵا عەلیپوور*) 1397/05/08
خەمێک بۆ باوەڕ و پەروەردەی ئیمانی دوای ڕەمەزان! (عەبدوڵڵا عەلی پوور) 1397/04/04
تێڕوانینی مامۆستا ناسر سوبحانی لەسەر فەرموودە (دوکتۆر عومەر عەبدولعەزیز) 1397/01/04
دەسنوێژەکەت بەبێ ئاگایی مەگرە (دوکتۆر عەبدولواحید) 1396/10/23
پێغه‌مبه‌ر(د.خ) بوو به‌ میوانم (سەردار شەمامی) 1396/10/21
دوعای لابردنی خەم لە فەرمودەدا (د.حەسەن پێنجوێنی) 1396/10/17
پێغه‌مبه‌ر(د.خ) له‌ ڕوانگه‌ی قوڕئانه‌وه‌ (کلسوم حەسەن زادە) 1396/09/28
یاسا قورئانییەکان - یاسای چوارەم (د.عمر بن عبدالله المقبل) (بەشی کوردی ئیسلاح وێب) 1396/09/24
‌‌‌‌ئەو گەنجەی مرۆڤ گەنج ئەکاتەوە (ئەحمەد عەباسی) 1396/09/14
ھەندێ خاڵ لەسەر یادکردنه‌وه‌ی مه‌ولوودی پێغەمبەر (د.خ) (زانیار درەختی ـ سەردشت) 1396/09/09
چۆن لە خوای گەورە نزیک ببینەوە ؟ (زوحا ئیسماعیل) (وه‌رگێر: سنوور مەحەممەدیان) 1396/08/30
چەنـد ڕوویەکی ئیعجازی لە سورەتی «النمل» دا (مامۆستا عەبدوڵڵا عەلی‌پوور) 1396/08/12
ياسا قورئانییەکان ـ یاسای سێھه‌م 1396/08/01
دڵپاکیی ئیماندار (فايەق نارینی) 1396/07/19
ئەخلاق وەك بنەمایەكی گەورەی ئیسلام (پرۆفیسۆر عەلی محێدین قەرەداغی) 1396/07/11
یاسا قورئانییەکان ـ یاسای دووه‌م (د.عمر بن عبدالله المقبل) (بەشی کوردی ئیسلاح وێب) 1396/06/28
ئافرەتی حەیزدار لە کاتی تەوافی ماڵی خوا (مامۆستا عەبدوڵڵا عەلی‌پوور) 1396/06/19
دە ڕۆژی زيلحيجة (ذي الحجة) (بەشی کوردی ئیسلاح) 1396/06/03
با له‌ چیرۆکه‌ قوڕئانییه‌کان فێر بین (کلسووم حەسەن زادە) 1396/05/25
یاسا قورئانییەکان – یاسای یەکەم (نووسەر: د. عمر بن عبدالله المقبل) (وه‌رگێر: بەشی کوردی ئیسلاح وێب) 1396/05/10
جوانترینى فرمێسکەکان (هەڵاڵە محەمەد ئەڵماس) 1396/04/21
ڕەمەزان مەدرەسەیەکە بۆ ڕاهێنان و پەروەردەی نەفس (کولسووم حەسەن زادە) 1396/03/30
شەوی قەدر (شیما کەریمی) 1396/03/29
مانگی ره‌مه‌زان ده‌رفه‌تێك بۆ پاكبوونه‌وه‌‌و لێبورده‌یی (مه‌لا عه‌بدوڵلا شێركاوه‌یی) 1396/03/25
ڕۆڵی قورئان لە ژیاندا (کولسووم حەسەن زادە) 1396/03/17
موعجیزەی «ئەسرا» و «میعراج» لە ڕوانگەی زانستییەوە (دکتۆر كارم السید غنیم) (وه‌رگێر: دکتۆر ھیوا عەبدوڵڵا) 1396/02/05
ئاژاوەی گەورە (سەلاحەدین عەباسی) (وه‌رگێر: بەشی کوردی پێگەی ئیسلاح‌وێب) 1396/01/13
دوای شه‌وی تار، ڕووناكییه‌ (عوسمان ئیزەدپەناھ) (ئامادەکردنی: کلسووم حەسەن‌زادە) 1395/12/25
سێ وشەی قوڕئانی لە ڕوانگەی مامۆستا ناسری سوبحانی (مامۆستا ناسری سوبحانی) 1395/12/16
ئەمانەتداریی لە ئیسلامدا (یونس سلێمانزادە) (وه‌رگێر: شەھلا ئەحمەدی) 1395/11/28
کاتێک ئیسلام ده‌بێتە ناوێکی بێ ناوه‌رۆک (پڕۆفیسۆر دکتۆر عه‌لی قه‌ره‌داغی) 1395/11/06
بۆچی له‌ قوڕئان ورد نابنه‌وه‌؟ (عوسمان ئیزەدپه‌ناە) (ئامادەکردنی: کلسووم حەسەن زاده‌) 1395/09/08
کاروان هه‌ر به‌رده‌وامه‌ (مامۆستا عەلی ڕەحمانی) 1395/09/06
مێژووی قوربانی (مامۆستا عەبدوڵڵا عەلیپوور) 1395/07/12
فەزڵ و گەورەیی دە ڕۆژی یەکەمی مانگی ذي الحجة (نۆمینەی حاجیان) 1395/06/18
جـیـهـاد پێنج جۆری سەرەکی هەیە. ١. جهادی نەفس و هەوای خۆمان کە گەورەترین جیهادە و هەتا بەسەر حەز و هەوا و ئارەزوو و ڕیا و خۆدەرخستن و عوجب و خۆبەچاکزانین و کیبر و خۆبەزلزانیندا سەرنەکەوین، ناتوانین هیچ جۆرە جیهادێک بکەین، ئەویش بە پەروەردەکردنی لەسەر ئارامگرتن، لەسەر چاکەکردن و گوناه‍ و خراپەنەکردن و ڕازیبوون بە قەدەری خوا‌.
سەرەتا و یەکەم ئەرکی سەرشانی مرۆڤ ناسینی خوایە لەڕێگەی زانستەوە: «فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ»، دواتر ناسینی پەیام و پێغەمبەرەکەیەتی لەڕێگەی زانستی متمانە پێکراوەوە کە قوڕئانی پیرۆزە: «أَفَمَن يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَىٰ ۚ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ» (ڕه‌عد/۱۹)، پاشان لەحیکمەتی دروستبوونی دونیا سەرنج بدەیت و لە سەرەنجامی کۆتایی خۆت ڕابمێنی؟ و بشزانی کرۆکی ئەو ئایینە چیە کە بڕیارە شوێنی بکەوی،
 تێگەیشتنێکی سادە بەرامبەر داوایەکی پەروەردگار. سەردەم و بیرکردنەوەکان دەگۆڕێن، بەڵام ئایا ئەمە مانای ئەوەیە جێبەجێکردنی فەرمانەکانی خواش دەبێ بگۆڕێن!؟ لە ئایەتێکی نورانییەوە دەست پێ دەکەم، خوای گەورە دەفەرموێ: «وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا ۖ وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُيُوبِهِنَّ ۖ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ» (نوور/٣١)
مه‌به‌ستمان له‌ زاراوه‌ى (چاكسازی، Reform) له‌ به‌كارهێناندا، ئه‌و مانایانه‌‌یه‌ كه‌ له‌‌ زمانی ئینگلیزی وه‌رگیراون‌. یه‌كێك له‌ ماناكانی وه‌ك ئه‌وه‌ى له‌ فه‌رهه‌نگی (ئۆكسفۆرد، Oxford)دا هاتووه‌، واته‌: (دروستكردنی گۆڕانكاری له‌ شتێكدا، به‌تایبه‌ت له‌ ده‌زگایه‌ك یان په‌یڕه‌وێكدا به‌ مه‌به‌ستی باشتركردنی). هه‌روه‌ها له‌ فه‌رهه‌نگی (كه‌یمبریج، Cambridge)دا هاتووه‌: (ئه‌نجامدانی كارێكه‌ له‌پێناو باشتركردندا، به‌تایبه‌ت له‌ ڕێگه‌ى گۆڕینی ڕه‌فتاری كه‌سێك یان گۆڕانكاری له‌ په‌یكه‌ری شتێكدا).
 ئاماژە: حەج قوتابخانەیەکی ئیمانییە و دەورەیەکی ڕەوشتی پەروەردەییە کە تیایدا مرۆڤی باوەڕدار و ئیماندار بڕواکەی زیاتر و پتەوتر دەکا و پلە و پایەی بەرز و بڵندتر و پتەو دەکا و ڕەوشتەکانی پوخت و تۆکمە دەکا، کە ئەوەش بۆ کەسێکە ئەرک و یاساکانی پەیوەندی بە فەریزەی حەج به‌باشی ئەنجام بدات و خۆی لە تاوان و موناقەشە و سەرپێچی به‌دوور بگرێ و لە ئازاردانی خوشکان و براکانی خۆی بپارێزیت.
١٦. گرفتی ئه‌مڕۆ ئه‌وه‌يه که تا ئێسته نه‌مانتوانيوه ئيسلام بوومی که‌ينه‌وه. بوومی کردنه‌وه‌ی ئيسلام و ئيسلامی نيشتمانی، واته موسوڵمانان له‌هه‌ر جێگه ‌و شوێنێ هه‌ن و هه‌ر نه‌ژاد و ڕه‌گه‌زێکيان هه‌يه، هه‌وڵی ئه‌وه بده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی بزانن گرفتی ئه‌و کۆمه‌ڵگايه که تێیدا ده‌ژين، چييه؟ و ئه‌و گرفت و کێشانه له چ شتێکه‌وه سه‌رچاوه‌يان گرتووه و هۆيه‌کانی سه‌ره‌کی په‌يدابوونی ئه‌و ئافه‌ت و کێشانه‌ چين و کامانه‌ن. کاتێ ئاشنابوون به ده‌رده‌کان، به ته‌واوی هێزيانه‌وه به گه‌ڕاننه‌وه بۆ لای قوڕئان و ئيسلام و که‌ڵکوه‌رگرتن له‌و بۆچوونه ئيسلامیيانه‌ی که‌وا له‌به‌ر ده‌سياندایه‌ و کارايی هه‌يه بۆ ده‌رمانی ئه‌و ده‌ردانه، هه‌وڵی چاره‌سه‌ری ئه‌و کێشانه بده‌ن و به قسه‌ و ڕه‌فتار و گوفتار و کرداريان له‌گه‌ڵ خه‌ڵک بن، هاوده‌ردييان بکه‌ن،
به ناوی خوا له کاتی چاوگێڕانم به گرووپی "احياء فقه الدعوه" له تۆڕی کۆمه‌ڵايه‌تی تێلێگرامدا، له‌ناکاو سه‌رم له ناو کۆمه‌ڵێ برا و خوشکی ئازيزمه‌وه ده‌رهێنا و ئاگادار بووم که باسی ئه‌م مه‌سه‌له ده‌که‌ن. چاوپێکه‌وتنی ئه‌م سێ وشه‌يه، منی خسته ڕامان و بيرکردنه‌وه له‌باره‌يانه‌وه، ئه‌ويش له‌م کاته ناسکه‌دا که بێداری ئيسلامی و بانگه‌وازی ئه‌م دينه له ‌قه‌يرانێکدايه. به بيری من مێژووی ئيسلامی قه‌يرانی وای که‌م به‌خۆيه‌وه ديبێ. چاوپێکه‌وتن و خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و نووسراوه ‌و ئه‌و وشانه، له‌لايه‌که‌وه دڵخۆشی کردم، له‌لايه‌کی‌ تره‌وه که‌ بيرم له‌م دۆخه زۆر ئاڵۆزه‌ی جيهانی ئيسلام و بێداری ئيسلامی کرده‌وه، منی زياتر خسته ناو بيرکردنه‌وه. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه ‌بوو هاتمه سه‌ر ئه‌وه‌ی که بازێ ده‌رده‌دڵ بکه‌م له‌گه‌ڵ ئه‌و ئازيز و خۆشه‌ويستانه‌م که ئه‌و په‌يامانه ده‌گه‌يه‌نن و باسی ده‌که‌ن.
ماوەیەك لەمەوپێش لەگەڵ چەند دۆستێک تاوتوێی پاڵنەرە بنەڕەتییەکانى ململانێى تەوژمى ئیسلامیی میانەڕەو و عەلمانییەتی توندڕەویی ناوچەکەمان دەکرد. لە نێوان چەند بۆچوونێکدا، بەندە سوور بووم لەسەر ئەوەى پاڵنەرە سەرەکییەکە بۆ ئەو ململانێ توندە، ڕەهەندى فیکریی و (ئایدیۆلۆژی) هەیە، واتە ئەگەر تۆى (ئیسلامیی میانەڕەو) ئازادیخواز و دادگەر و مرۆڤدۆستى تەواو عەیاریش بیت، بەهۆى هۆگریی و پاشخانە ئیسلامییەکەتەوە، هەر نەخوازراوی و ناپەسەندی و دوژمنى.
هه‌ستم ده‌كرد ئه‌و عیباده‌تانه‌ی كه پێویستییان به‌ تێكۆشانی جه‌سته‌یی و ماددی نییه و ساده‌ و ساكارن‌، ته‌نیا زیكركردنه‌. به‌ڵام ئه‌وڕو دوای خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و بابه‌ته‌ی شێخ محه‌ممه‌د له‌بیب (خوا بیپارێزیت) بۆم ده‌ركه‌وت كه شتانێكی دیشمان هه‌یه‌ كه ئاماژه‌ به‌ به‌شێكیان ده‌كه‌ین: ئه‌و عیباده‌تانه‌ی كه زۆر ساده‌ و ساكارن و پێویستیان به‌ تێكۆشانی ماددی و جه‌سته‌یی زۆر نییه، وه‌ك: ١- هه‌ست به‌ ڕه‌زامه‌ندی كردن: ڕازیبوون به‌و شتانه‌ی كه خوای گه‌وره‌ به‌قسمه‌تی كردووین، چونكه بێگومان ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ پێی داوین، گونجاوترین و شیاوترین قسمه‌ت بۆ ته‌واوی دۆخه‌كانی ژیانمان بووه‌.
یه‌كێك له‌ كاره‌ نادروسته‌كان، دیارده‌ى ڕه‌خنه‌گرتنى که‌سایه‌تی و ناوبردنى تاكه‌كه‌سه‌، له‌ په‌یج و واڵه‌ گشتییه‌كاندا، به‌م بۆنه‌یه‌وه‌ ئه‌م چه‌ند خاڵه‌ ئه‌خه‌مه‌ به‌رده‌ستى هاوڕێیانی بەڕێز: یه‌كه‌م) ڕه‌خنه‌گرتن، ئامۆژگاریى، سه‌رنجدان و گله‌ییكردن، نه‌ك ته‌نها به‌ ماف ده‌زانین، به‌ڵكوو به‌ ئه‌ركێكى ئیسلامی ده‌زانین. به‌ڵام ڕه‌خنه‌ ده‌بێت بنیاتنه‌ر و ئامانجدار بێ، ئامۆژگارى ده‌بێ به‌ ئادابى خۆى بێ، سه‌رنجدان‌ و تێبینى وتن ده‌بێ له‌ كات‌ و شوێن‌ و شێوازى خۆى ده‌رنه‌چێت.
کە جیهان ئاوسوو دووگیانە بۆ وەدی هێنانی ئاڵووگۆرێکی تازە و بەربڵاو لە مەر ژیان و ژینی کۆمەڵگا و هەر وزە وزە و بزە بزەی چاوانیەتی بۆخوولقاندنی شێوازوو رێرەوەکی تر بۆ چۆن ژیان ژین، وە هەر لەو کاتەشە کە ئەمەریکا تەک تازی مەیدانە و سواڕچاکی پیشە­­وسەنعەتوو تکنۆلۆژی یە وە ڕایەڵەکانی مەهوارەیو ئیرتەباتاتە جیهانی یەکانە، وە خاوەنی هێزی کۆنتڕۆل کردنی ئینتێرنێتی بەڕبڵاوی جیهانی سەردەمەمە ، وە بەرەو داهاتوویکی نادیار وە چاوەڕوان نەکراو پێش دەچێ
٥٠شەهید و ٢٠ بریندار، لە مسوڵمانانی نوێژکەری نیۆزیلەندی. ڕەشەکوژەکان چەکەکانیان بە نوسینی نێوهایەک رازاندبۆوە. نێوی ئەو کەسانەی لە رابوردوو هێرشیان کردبۆ سەر خاکی موسلمانان و کوشتیاریان کردبوو. ئەو ڕەشەکوژە دلڕەقانە، نەیانزانیوە بەم کارەیان ڕابوردوی پرشنگداری مسوڵمانان زیندو دەکەنەوە.
پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم) دەفەرموێت:( إن من امارات الساعة أن يظهر موت الفجأة) رواه الطبراني. واتە لە نیشانەكانی ڕۆژی دوایی ده‌ركه‌وتنی مەرگی كتوپڕه ئەم فەرموودەیەی پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم) بریتییە لە موعجیزەیەكی زانستی كە لە ناوەڕۆكی بابەتەكەماندا بە بەڵگەی پزیشكییه‌وه‌ دەیسلمێنین ئەم موعجیزەیە شایەتی بۆ پێغەمبەر دەدات كە نێردراوی خوایە و هەڵگری پەیامی پەروەردگاری تاقانەیە.
هیچ شک و گومانێک لەوەدا نییە کاتێک خودای حەکیم و کاربەجێ ئەمر و فەرمانی بە عیبادەتێک داوە تاکوو عەبدەکانی جێبەجێی بکەن، بەرژەوەندی و قازانجی بەندەکانی لەبەرچاو گرتووە و هەر تەکلیف و دەستوورێک کە داوییەتی بە مەبەستی قازانج گەیاندن بە بەندەکانییەتی .حەج و عومرەش وەک ئەرک و تەکلیفێک کە لە سەرشانی ئیمەی ئیماندار داندراوە، لەو بەهرە و سوودانە خاڵی نین .
چەند زانستێکی بە سوود لەسەر مانگ قورئانی پیرۆز پەیامێکی بەردەوامی خوای گەورەیە بۆ مرۆڤایەتی و مرۆڤەکان بە هەموو ڕەهەندەکانیەوە دەدوێنێت، ڕابردوو و ئێستا و داهاتوویان پێکەوە گرێ دەدات، لە گەڵ مرۆڤ وەک بەشێک لە جیهانێکی گەورەتر حیوار و گفتوگۆ دەکات... ئایەتەکانی قورئان پڕاوپڕن لە ئاماژەی زانستی و مەنتیقی. یەکێک لەو بەڵگانەی کە گەورەیی خوای گەورە ڕوونتر دەکاتەوە، ئەو مانگەیە کە شەوانە لەبەر چاومان هەڵدێت و ئاوا دەبێ.  مانگ بریتیە لەو تەنە ئاسمانییە کە نزیکترین دراوسێ و دۆستی دێرینی دانیشتووانی زەویە.
گرینگیی پەروەردەکردنی مرۆڤ لە دوای ڕەمەزان و بوارە گرینگەکانی تر کە دەبێ گۆرانی تێدا بکەین… گەر مرۆڤ سروشتی وابێت بە چەند قۆناغێکی جیا تێپەرێ لە ڕووی گەشەکردنی جەستەیی و دەروونی، ئەوە ئەم گەشەکردنە پێویستی بە پەروەردە و پێگەیاندنی بەردەوام هەیە تا بتوانێت هەم ژیانی دونیای ئاوەدان و گەشە پێبدات هەمیش ئەرکی بەندایەتی خۆی جێبەجێ بکات، بۆیە پەروەردە و پێگەیاندن کە بریتیە: لە چاکسازی و گۆرانکاری بەردەوام لە بیر و هزری کەسەکە و دەرکەوتنی گەشەکردنی ئەم پەروەردەیە لە ئاکار و ڕەفتاری و پێشکەوتن و داهێنانی بەردەوام و سەرنجراکێش لەژیاندا، ئەوا ئەم پەروەردەیە پێویستی بە { هاوسەنگی} هەیە،
 له‌م بڕگه‌یه‌دا به‌ کورتیی جه‌خت له‌سه‌ر چه‌ند خاڵێکی تایبه‌ت ده‌که‌مه‌وه‌: ۱ـ هه‌رگیزو له‌ هیچ قۆناغێکی ژیانی زانستیدا، مامۆستا ناصر سوبحانی بیرۆکه‌ی ڕه‌دکردنه‌وه‌ی حوجییه‌تی فه‌رمووده و ئیکتیفا به‌ قورئانی له‌لا په‌سه‌ند نه‌بووه‌، به‌ڵکو به‌ چه‌ندین ئایه‌تی قورئانی پیرۆز ده‌یسه‌لماند که‌ سوننه‌تی صه‌حیحیش حوججه‌یه‌و بۆ هه‌ندیك بواری ئه‌حکام کارپێکردنی واجیبه‌. ڕاسته‌ له‌ سه‌رێکه‌وه‌ هه‌مان بۆچوونی پێشه‌وا ئه‌بو حه‌نیفه‌و هه‌ندێك له‌ زانایانی موحه‌ققیقی هه‌بوو، که‌ بۆ بواری عه‌قیده‌و عبادات که‌متر په‌نای بۆ ڕیوایاتی ئاحاد ده‌برد، له‌ سه‌رێکی تریشه‌وه‌ مه‌رجی تایبه‌تی خۆی هه‌بوو بۆ دروستیی و نادروستیی ڕیوایات، به‌ڵام ئه‌وه‌ش به‌ ڕه‌هایی نه‌بوو، وه‌ك له‌ بڕگه‌ی چواره‌مدا به‌ ژماره‌و نمونه‌و به‌لگه‌ی ڕوون ده‌یسه‌لمێنین.
ئاوڕدانەوەیەکی جوان بۆ ئەوانەی لەکاتی دەسنوێژدا قسەدەکەن و پێدەکەنن و تەنانەت هەندێکیان گۆرانیش دەڵێن یان غەیبەت دەکەن ... هاوڕێیەکم لێی پرسیم چۆن دەستنوێژ دەشۆیت ؟
  لێکدانه‌وه‌یه‌کی هه‌ستیارانه‌ بۆ فه‌رمووده‌ی (حاسبوا انفسکم قبل ان تحاسبوا)  
  خوشکێک نامەیەکی ناردبوو لەنامەکەیدا دەڵێت: مامۆستا گیان! ئایا بۆ لەناو بردنی خەم و خەفەت، هیچ دوعایەک هەیە، لە ئایەت یا لە حەدیسدا؟ ئەگەر هەیە رێنوێنمان بکە خێرت دەگات، خوا بەخێر پاداشتت بداتەوە..
که چاوێک به‌سه‌ر ئایه‌ته‌کانی قوڕئانی پیرۆزدا بخشکێنین، ده‌بینن زۆر به‌ ڕاشکاوی و ڕوونی پێناسه‌یه‌کی جوان له‌ پێغه‌مبه‌ری ئازیزمان بۆ ده‌خاته‌ ڕوو و ئاماژه‌ به‌ کۆمه‌ڵه‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کی به‌رزی ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ نازداره‌مان ده‌کات.
ئه‌وه یه‌کێک له‌ یاساکانی هه‌ڵسوکه‌وت له‌گه‌ڵ نه‌فس و یه‌کێک له ڕێگاکانی چاره‌سه‌ری نه‌خۆشییه‌ نه‌فسییه‌کانه‌‌ و له‌ هه‌مان کاتدا پێنیژه‌یه‌که‌ بۆ گه‌یشتن به‌ پله‌ به‌رزه‌کانی خاوێن کردنه‌وه‌ی نه‌فس. 
گومان لەوەدا نیە کە ژیانی مرۆڤەکان لە دوو بەشی سەرەکی پێکهاتوە: یەکەم، بەش و لایەنی جەستەیی، واتە ڕنگ و ڕواڵەت و گۆشت و پێست و ئێسقان و موو؛ دووهەم، لایەنی ڕۆحی و ناوەکی و بە گشتی دیوە نادیارەکەی ژیان.
له‌ڕاونگه‌و دید وبۆچوونی زانایاندا خوێندنه‌وه‌و هه‌ڵسه‌نگاندنێکی تایبه‌تی بۆ یادی له‌دایکبوونی سه‌روه‌رمان موحه‌ممه‌د (د.خ)  به‌یان ده‌کرێ ،هه‌موو ساڵێک له‌گه‌ڵ هاتنه‌وه‌ی ساڵوه‌گه‌ری له‌دایکبوونی سه‌روه‌رمان کێشه‌ێک زیندوو ده‌کرێته‌وه ‌که‌ به‌داخه‌وه‌ ده‌بێته‌هۆی په‌رته‌وازه‌یی و دوبه‌ره‌کی له‌نێوان موسوڵماناندا.
بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە مرۆڤی بڕوادار پێویستە سەرەتا ئامانجی لە ژیان، نزیک‌بوونەوە لە خوا بێت. ئاساییە کە مرۆڤی موسوڵمان بیر لە پاداشتی دواڕۆژی دەکاتەوە، بۆ ئاسان کردنەوەی ئەم باسە چەن پێشنیارێک پێشکەش دەکەم کە هیوادارم بۆ نزیک‌بوونەوە لە خوا و ڕەزامەندی ئەو بەکەلک بن:   بۆ نزیک‌بوونەوە لە خوا دەبێ لە هەموو بوونەوەرێک نزیک ببیەوە و لەگەڵیان هاودەم بی و لە ڕێگەی ژیان تۆوی خۆشەویستی و ئاشتی بچێنی.
کاتێک لە خزمەتی ئەم سوڕەتەدا دەبین، گەورەیی ئەم سوڕەتەمان بۆ دەردەکەویت. چونکە ئەم سوڕەتە پیرۆزە بەرنامەی تەواوی بۆ مرۆڤایەتی داناوە کە چۆن شارستانییەت بەدەست بێنیت و هەروەها هۆکارەکانی ڕووخانی شارەستانییەت چییە و...
نموونه‌یه‌کی دی له زمان شێخ عه‌لی ته‌نتاوی ده‌گێڕینه‌وه‌ که دادوه‌ری به‌سه‌رهاته‌که‌ بوو. شێخ ته‌نتاوی ده‌ڵێت: ژن و مێردێک ماوه‌یه‌کی زۆر بوو که پێکه‌وه‌ کێشه‌یان هه‌بوو و کاریان به کۆتایی گه‌یشتبوو. ئه‌وان هاتنه‌ لای من و هه‌رکامیان سکاڵای خۆی پێشکه‌ش کرد و ئه‌وه‌ی دی به‌ به‌دڕه‌وشتی تۆمه‌تبار کرد و خوازیاری گه‌یشتن به مافی خۆی بوو.
شێخ محمد الغزالی (ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێت) ده‌فه‌رموێت: به‌ كابرایه‌كی مه‌یخۆرم گوت: بۆ ته‌وبه‌ ناكه‌یت؟ ئه‌ویش به‌ دڵشكاوییه‌كه‌وه‌ ته‌ماشایه‌كی كردم و فرمێسك به‌ چاوه‌كانیدا هاته‌‌ خواره‌وه‌، پاشان گوتی: دوعام بۆ بكه‌.. كه‌ سه‌یرێكی حاڵی كابرام كرد، دڵم بۆی سووتا.. چونكه‌ گریان و دڵگرانییه‌كه‌ی به‌ڵگه‌بوون له‌سه‌ر هه‌ستكردنی به‌و كه‌مته‌رخه‌می و سه‌رپێچییانه‌ی به‌رانبه‌ر به‌ خوا كردوونی، حه‌زكردنیشی به‌ چاككردنی نێوان خۆی و خوای ده‌رده‌خست.
ئەگەر ئێمە سەیری گەلانی جیهان بكەین كە توانیویانە شارستانیەت بۆ خۆیان دروست بكەن، تەنانەت لە ئەم سەدەدا كە سەدەی 21 كە، هەموو گەلێك توانیویەتی كەوا پارێزگاری بكات لەسەر رەوشت و ئەخلاقی خۆی، سەیری یابان و كۆریا بكەین، ئەوانیش زۆر بە گەرمی جەخت ئەكەنەوە لەسەر رەوشت و كولتوری خۆیان، ئەو رەوشت وكولتورەی كەوا رابردووشیان لەسەری رۆشتوون، كە بناغەكەیان ئەگەڕێتەوە بۆ رەوشت و ئەخلاق و دینەكەیان، كە حەق بێت یان باتڵ بێت، ئەوە بەستونی بەیەكەوە ،تا بتوانن پێشكەوتنێك دروست بكەن.  
یاسای دووهه‌م:
گـەورەترین کۆسپی ئـافرەتی حاجی ئەوەیە دوای ئیحرام بکەوێتە بێنوێژی، بۆیە زانایان بۆ ئەم حاڵەتە چەند چارە دۆزییەکیان داناوە کە ئیمە لەم نوسینەدا ئاماژە بە هەندێ خاڵی گرێنگ دەکەین.
 لای هەموان زانراوە کە خوای گەورە پاداشتی خواپەرستییەکانی لە هەندێک شوێن و کاتدا چەندین بەرابەر کردووە. وەکو پاداشتی نوێژ لە حەرەمی کەعبەدا، کە بە پیرۆزتر لە هەموو شوێنێکی تری داناوە. یان رۆژووی سوننەت لە دە رۆژی سەرەتای مانگی ذي الحجةدا، کە بە چاکترین رۆژانی ساڵی داناوە. کە خوای پەروەردگار سوێندی بەم رۆژانە خواردووە کە فەرموویەتی: (وَالْفَجْرِ. وَلَيَالٍ عَشْرٍ) الفجر/1ـ2.. ابن حجر العسقلاني (والذي يظهر أن السبب في امتياز عشر ذي الحجة لمكان اجتماع أمهات العبادة فيه, وهي الصلاة والصيام والصدقة والحج, ولا يتأتى ذلك)
سه‌ره‌تا باس له‌ حه‌زره‌تی داود ده‌کات، کاتێک که له‌ میحڕابه‌که‌ی خۆی دانیشتبوو و نوقمی ڕاز و نیاز له‌گه‌ڵ خوای په‌روه‌ردگاری بوو، دوو که‌س به‌ شێوازێکی نائاسایی و بێ‌ مۆڵه‌ت وه‌رگر‌تن، له‌ دیوار سه‌ر ده‌که‌ون و ده‌چن بۆ لای. داود که ئه‌وان ده‌بینێت ترسی له‌ دڵ ده‌نیشێت. ئه‌و دوو که‌سه‌ که زانیان داود ترساوه‌، پێیان گوت مه‌ترسه‌، ئێمه‌ دوو که‌سین پێکه‌وه‌ ناکۆکیمان هه‌یه‌ و هاتوویین که تۆ دادپه‌روه‌رانه‌ له‌ نێوانمان داوه‌ری بکه‌ی و بێ‌ئه‌وه‌ی‌‌که مافی هیچمان پێشڵ بکه‌ی و له‌ حه‌ق لابده‌ی، کارمان ڕێک بخه‌ی و بۆ ڕێگای ڕاست ڕێنوێنیمان بکه‌ی.
یاسای یه‌که‌م: «وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسنًا» (به‌قه‌ڕه‌: ۸۳) واته: «به قسه‌ی خۆش له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی بدوێ.»
یەکێک لەو نیعمەتانەى خواى گەورە بەخشیویەتى بە مرۆڤەکان، بەخشینى ڕشتنى فرمێسک و ئەشکى چاوەکانە، فرمێسک لاى مرۆڤەکان بەهاى خۆى هەیە و هەر کەسە لەلایەن خۆیەوە پێناسەى تایبەتى بۆ فرمێسکەکانى دەکات.
ساڵ دوازدە مانگە و ڕەمەزان یەکێک لەو دوازدە مانگەیە. ئایا دەشێ ئێمە یەک مانگ ڕوو لە فەرمانەکانی خوا بکەین و یازدە مانگی‌تر ڕووی لێ وەرگێڕین؟ دەکرێ یەک مانگ ژیانمان بۆ خوا بێت و یازدە مانگ بۆ جگە لە خوا بێت؟ دواییش چاوەڕوانی بەرەکەت ولێخوش‌بوون ونیعمەتەکانی بەهەشتی لێ بکەین؟
 شه‌وی قه‌در شه‌وی غوفران و په‌شیمانی و تۆبه‌یه، هه‌ر وه‌ک پێغه‌مبه‌ر (د.خ) ده‌فه‌رموێت : (من قام ليلة القدر إيماناً وإحتساباً، غًفر له‌ماتقدم من ذنبه‌). واته‌: هه‌ر كه‌سێكی ئه‌م شه‌وه‌ هه‌ڵسێته‌وه‌و به‌باوه‌ڕێكی چاك و ئومێدێكی زۆره‌وه‌، ئه‌وا خوا له‌ تاوانی پێشووی خۆش ئه‌بێت.
 ئه‌گه‌ر وا دابنێین مانگی پڕ خێری ره‌مه‌زان، مه‌وسمی خواپه‌رستی‌و به‌رۆژو بوون‌و نزیك بوونه‌وه‌یه‌ له‌ خوای گه‌وره‌، ئه‌وه‌ له‌هه‌مان كات ده‌بێ‌ ئه‌وه‌ش بزانین ئه‌و مانگه‌ وێستگه‌یه‌كی گرنگه‌ بۆ به‌خۆداچوونه‌وه‌‌و رێكخستنه‌وه‌ی دڵ‌و ده‌روون له‌ لایه‌ك‌و، وه‌رگرتنی ره‌وشته‌ به‌رزو ئاكاره‌ جوانه‌كان له‌ لایه‌كی تره‌وه‌.
قوڕئان چرایه‌، قوڕئان ڕۆشنی به‌خشی ڕێگای تاریك و سه‌رلێشێواوی ژیانه‌كه ڕاسته‌ڕێی گه‌یشتن به‌ ئامانج بۆ مرۆڤ ڕوون ده‌كاته‌وه‌. چرایه‌كه‌ كه مرۆڤ له تاریكایی جه‌هل و نه‌فامی قوتار ده‌كات و به‌ره‌و ژیانێكی گه‌شاوه‌ و ڕوونی ڕێنمایی ده‌كات.
ئەلبێرت ئانیشتاین زانای فیزیكی ئەڵمانی، ساڵی 1905ز كات‌و شوێنی لە بیردۆزی ڕێژەیی تایبەتدا تێكەڵ كردو ڕایگەیاند: بێباسكردنی شوێن ناتوانین باس لە كات بكەین، هەروا بێ‌ كات باس لە شوێن كردن مەحاڵە. لەبەرئەوەی هەموو شتێك دەجوڵێت، كەواتە دەبێت كاتی خۆیان لەگەڵ خۆیاندا هەڵگرن، خۆ هەتا شتەكان بەخێراییەكی زیاتر ببزوێن ئەوا كاتەكانیان, بە نیسبەت كاتی جوڵەكانی چواردەور, كە خاوترن، دێتەوەیەك.
ئه‌وانه‌ی كه له ساڵانی ڕابردوودا دیارده‌ی شه‌ڕی ژیاره‌كانیان هێنایه‌پێش، له‌ هه‌ر سه‌رده‌مێكدا داڕشتن و هه‌ڵچنینی ئه‌و گه‌ڵاڵه‌یه‌یان‌ به كه‌سانێكی دیكه سپاردووه. هه‌ڵبه‌ت نه‌ به شێوازێك كه بانگهێشتیان بكه‌ن و ڕاهێنانیان له‌سه‌ر بكه‌ن و بڵێن ئه‌وه‌ ئێوه‌ و ئه‌وه‌ش پازڵ  و ئه‌وه‌ش ڕێنمایی و یارمه‌تی ئێمه، ده‌ی ئێوه‌ش ڕێكی بخه‌ن.
دیاره‌ ژیانی هه‌موو مرۆڤه‌كان ناخۆشی و ته‌نگانه‌ی تێدایه‌ و كه‌س نییه كه تووشی‌ گرفت نه‌بێت، به‌ڵام ئێمه‌ زۆر جار به‌ هۆی ئه‌وه‌ی‌كه ئاگاداری گرفتی خه‌ڵكی‌تر نین، واده‌زانین كه به‌س بۆ خۆمان كێشه‌مان هه‌یه‌. 
١ـ هێزی (بصر) :  هێزێکە لە نەفسی ئینساندا لە ڕێی چاوەوە کار ئەکات، بۆ وەرگرتنی عیلم لە جیهانی بینراو، لە سوننەت و یاساکانی جیهان، ئەوەی بەصەر بەدەستی ئەهێنێ پێی ئەوترێ (علومی تەجریبی){بە تەعبیری قورئان" علومی بەصەری}، واتە کاری کەشف کردنی یاسا سروشتیەکانە، لە قورئاندا : بصر بریتی نیە لە چاو (عین) قلب یان فوءاد بریتی نیە لە دڵ، سمع بریتی نیە لە گوێ (اُذُن)، بەڵکو ئەم سیانە سێ هێزن لە هێزەکانی ڕۆح و نەفسی ئینسان ...  (بصر) چاو نیە.
ئامانەتپارێزیی یەکێک لە بنەڕەتیترین ئاکارەکانی ئیسلامیە. ئامانەتپارێزیی یەکێک لە بەشەکان و دەرکەوتەکانی ڕاستگۆییە؛ ئامانەتپارێزیی لە خووە باشە زۆر بەنرخەکانە و بۆ کۆمەڵگەیێکی تەندروست بنەمایێکی زۆر پتەو دێتە هەژمار و دەبێتە هۆی ڕاکێشانی پیت و چاکە بۆ هەموان.هەر لە بەر ئەوەیە دەبینین کە ئیسلام گرینگیێکی زۆری پێداوە و بە یەکێک لە تایبەتمه‌ندیەکانی باوەڕداران دایدەنێت.
ئه‌گه‌ر سه‌یری ئه‌م ئوممه‌ته‌ ئیسلامییه‌ بكه‌ین خێرێكی زۆری تیایه‌، ده‌بێت ئه‌م ڕووه‌ چاكه‌خوازییه‌ی به‌كردار له‌ ئه‌و قه‌یرانانه‌دا ده‌نگ بداته‌وه‌ كه‌ ئێستا تووشی گه‌لانی موسڵمان بووه‌، وه‌ك ئه‌و هه‌ژاری و نه‌دارییه‌ی كه‌ ئێستا تووشی سوریا و یه‌مه‌ن و زۆر له‌ وڵاتانی ئیسلامیی تر هاتووه‌، به ‌هۆی شه‌ڕ و كوشتاره‌وه‌، ئێمه‌ نامه‌نه‌وێ موسڵمانان بگه‌نه‌ ئاستی ئه‌بوبه‌كر كه‌ ماڵه‌كه‌ی له‌ پێناو خوادا به‌خشی، به‌ڵكو ده‌مانه‌وێت ته‌واوی توانا و هه‌وڵی خۆمان بده‌ین بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر سبه‌ینێ له ‌ڕۆژی دواییدا پرسیارمان لێ كرا بتوانین وه‌ڵامێكی جوان بده‌ینه‌وه.‌
گه‌ره‌كمانه‌ له‌و ته‌وه‌ره‌دا بابه‌تێك سه‌باره‌ت به‌ یه‌كێك له‌ ئایه‌ته‌‌كانی قوڕئانی پیرۆز كه دوو جار له قوڕئاندا ئاماژه‌ی پێ كراوه‌، باس بكه‌ین كه‌ بریتییه‌ له‌: «‌افلا یتدبرون القران» واته: «بۆچی له‌ قوڕئان ورد نابنه‌وه‌ و به‌ تێبینی نایخوێننه‌وه‌ و سه‌رنجی ئایه‌ته‌كان ناده‌ن و له‌ ماناكه‌ی ناكۆڵنه‌وه؟» ئه‌و ئایه‌ته‌ جارێك له‌ سوڕه‌تی (نساء) و جارێك له‌ سوڕه‌تی (محمد) ئاماژه‌ی پێ كراوه‌. 
به‌بۆنه‌ی شه‌هیدبوونی برای ئازیز و خۆشه‌ویست، مامۆستا هۆشیار ئیسماعیل  به‌ ناوی خوای گه‌وره‌ شه‌هاده‌ت، رێزێکه‌ بڕاوه‌ به‌ باڵای راوه‌ستاوان و راست وێژان. کاڵایه‌که‌ بڕاوه‌ به‌ باڵای ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ درێژایی مێژوودا لۆمه‌ی لۆمه‌که‌ران و هه‌ڕه‌شه‌ و گوڕه‌شه‌ی سته‌مکاران ده‌نگی زوڵاڵیانی کپ نه‌کردووه‌ته‌وه‌. ئه‌وانه‌ی پله‌وپایه‌ ی دونیایی و پوڵ و پاره‌نه‌یخڵه‌تاندوون. ئه‌وانه‌ی که‌ هه‌میشه‌ کات و وه‌ خته‌کانیان به‌ خزمه‌ت به‌ خه‌ڵک و گه‌یاندنی په‌یامی خوا ئه‌به‌نه‌سه‌ر.
به‌ نێوی خوای گه‌وره‌ و بێ‌هاوتا مه‌دح و سه‌نا و شوكرانه‌ بۆ خوای گه‌وره‌، كه‌ هه‌ر ئه‌وه‌ لایه‌قی خوایه‌تی. سه‌لات و سه‌لام له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ر، كه‌ بۆ ئێمه‌ پێشه‌وایه‌، ڕه‌حمه‌ت و ڕه‌زای خوا له‌ ئاڵ و ئه‌سحابی هه‌تا ڕۆژی دوایی. مێژووی قوربانی كردن سه‌رچاوه‌‌كه‌ی بۆ كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌؟ چه‌مكی قوربانی كردن به‌ مانای چییه‌؟ بۆ تاوتوێ كردنی ئه‌م بابه‌ته‌ ده‌بێ بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ قوڕئان و مێژوو، هیوادارم به‌ باشی بتوانم باسی لێ بكه‌م.
خوای گەورە بە فەزڵی خۆی هەندێك کات و کرداری داناوە کە دەبێتە مایەی بەرەکەت و زیادبوونی چاکەکانمان، جا لەو کاتە موبارەکانە (دە ڕۆژی یەکەمی مانگی حاجیانە (ذي الحجة). بەڵگە لەسەر فەزڵ و گەورەیی ئەم دە ڕۆژە: 1ـ خوای گەورە لە قورئاندا سوێندی پێ خواردووە: (والفجر، ولیالٍ عشر) الفجر:١-٢ ابن کثیر (ڕەحمەتی خوای لێ بێت) فەرموویەتی: مەبەست لەو دە ڕۆژەی مانگی ذي الحجةیە. 2ـ هەروەها خوای گەورە فەرموویەتی: (وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ) الحج:٢٨ واتە: بۆی یادی خوا بکەن لە ڕۆژانێکی دیاریکراودا (کە دە ڕۆی مانگی حاجیانە) 3ـ پێغەمبەری خوا (صلی الله علیه وسلم) فەرموویەتی:
Syndicate content