بانگه‌واز

ناونیشان رێكه‌وت
دیاردەی مەرگی كتوپڕ لە نێوان زانست و ئیماندا (عبدالدائم الكحيل) 1397/07/21
قازانج و بەرهەمەکانی حەج و عومرە بە کوردی و بە کورتی (یونس سلیمان زادە) 1397/05/21
مانگ بەڵگەیەکی بێ وێنە لە بەڵگە ڕوونەکانی خوای گەورە (نووسەر: موحەممەد سرۆچکی) (*تۆژینەوە و پێداچوونەوە بە دەستکاریەوە: عەبدوڵڵا عەلیپوور*) 1397/05/08
خەمێک بۆ باوەڕ و پەروەردەی ئیمانی دوای ڕەمەزان! (عەبدوڵڵا عەلی پوور) 1397/04/04
تێڕوانینی مامۆستا ناسر سوبحانی لەسەر فەرموودە (دوکتۆر عومەر عەبدولعەزیز) 1397/01/04
دەسنوێژەکەت بەبێ ئاگایی مەگرە (دوکتۆر عەبدولواحید) 1396/10/23
پێغه‌مبه‌ر(د.خ) بوو به‌ میوانم (سەردار شەمامی) 1396/10/21
دوعای لابردنی خەم لە فەرمودەدا (د.حەسەن پێنجوێنی) 1396/10/17
پێغه‌مبه‌ر(د.خ) له‌ ڕوانگه‌ی قوڕئانه‌وه‌ (کلسوم حەسەن زادە) 1396/09/28
یاسا قورئانییەکان - یاسای چوارەم (د.عمر بن عبدالله المقبل) (بەشی کوردی ئیسلاح وێب) 1396/09/24
‌‌‌‌ئەو گەنجەی مرۆڤ گەنج ئەکاتەوە (ئەحمەد عەباسی) 1396/09/14
ھەندێ خاڵ لەسەر یادکردنه‌وه‌ی مه‌ولوودی پێغەمبەر (د.خ) (زانیار درەختی ـ سەردشت) 1396/09/09
چۆن لە خوای گەورە نزیک ببینەوە ؟ (زوحا ئیسماعیل) (وه‌رگێر: سنوور مەحەممەدیان) 1396/08/30
چەنـد ڕوویەکی ئیعجازی لە سورەتی «النمل» دا (مامۆستا عەبدوڵڵا عەلی‌پوور) 1396/08/12
ياسا قورئانییەکان ـ یاسای سێھه‌م 1396/08/01
دڵپاکیی ئیماندار (فايەق نارینی) 1396/07/19
ئەخلاق وەك بنەمایەكی گەورەی ئیسلام (پرۆفیسۆر عەلی محێدین قەرەداغی) 1396/07/11
یاسا قورئانییەکان ـ یاسای دووه‌م (د.عمر بن عبدالله المقبل) (بەشی کوردی ئیسلاح وێب) 1396/06/28
ئافرەتی حەیزدار لە کاتی تەوافی ماڵی خوا (مامۆستا عەبدوڵڵا عەلی‌پوور) 1396/06/19
دە ڕۆژی زيلحيجة (ذي الحجة) (بەشی کوردی ئیسلاح) 1396/06/03
با له‌ چیرۆکه‌ قوڕئانییه‌کان فێر بین (کلسووم حەسەن زادە) 1396/05/25
یاسا قورئانییەکان – یاسای یەکەم (نووسەر: د. عمر بن عبدالله المقبل) (وه‌رگێر: بەشی کوردی ئیسلاح وێب) 1396/05/10
جوانترینى فرمێسکەکان (هەڵاڵە محەمەد ئەڵماس) 1396/04/21
ڕەمەزان مەدرەسەیەکە بۆ ڕاهێنان و پەروەردەی نەفس (کولسووم حەسەن زادە) 1396/03/30
شەوی قەدر (شیما کەریمی) 1396/03/29
مانگی ره‌مه‌زان ده‌رفه‌تێك بۆ پاكبوونه‌وه‌‌و لێبورده‌یی (مه‌لا عه‌بدوڵلا شێركاوه‌یی) 1396/03/25
ڕۆڵی قورئان لە ژیاندا (کولسووم حەسەن زادە) 1396/03/17
موعجیزەی «ئەسرا» و «میعراج» لە ڕوانگەی زانستییەوە (دکتۆر كارم السید غنیم) (وه‌رگێر: دکتۆر ھیوا عەبدوڵڵا) 1396/02/05
ئاژاوەی گەورە (سەلاحەدین عەباسی) (وه‌رگێر: بەشی کوردی پێگەی ئیسلاح‌وێب) 1396/01/13
دوای شه‌وی تار، ڕووناكییه‌ (عوسمان ئیزەدپەناھ) (ئامادەکردنی: کلسووم حەسەن‌زادە) 1395/12/25
سێ وشەی قوڕئانی لە ڕوانگەی مامۆستا ناسری سوبحانی (مامۆستا ناسری سوبحانی) 1395/12/16
ئەمانەتداریی لە ئیسلامدا (یونس سلێمانزادە) (وه‌رگێر: شەھلا ئەحمەدی) 1395/11/28
کاتێک ئیسلام ده‌بێتە ناوێکی بێ ناوه‌رۆک (پڕۆفیسۆر دکتۆر عه‌لی قه‌ره‌داغی) 1395/11/06
بۆچی له‌ قوڕئان ورد نابنه‌وه‌؟ (عوسمان ئیزەدپه‌ناە) (ئامادەکردنی: کلسووم حەسەن زاده‌) 1395/09/08
کاروان هه‌ر به‌رده‌وامه‌ (مامۆستا عەلی ڕەحمانی) 1395/09/06
مێژووی قوربانی (مامۆستا عەبدوڵڵا عەلیپوور) 1395/07/12
فەزڵ و گەورەیی دە ڕۆژی یەکەمی مانگی ذي الحجة (نۆمینەی حاجیان) 1395/06/18
شەڕ لە ئیسلامدا، هۆکار و ئامانجەکانی (راغب السرجاني) (وه‌رگێر: هاشم زوورئاوەر) 1395/05/26
کۆچی پێغه‌مبه‌ر ... خه‌باتی دژ به‌ سته‌م ... یاریده‌ری سه‌ربه‌ستی (ئه‌حمه‌د شیبه‌ نه‌عیمی) (وه‌رگێر: بەشی کوردی ئیسلاح) 1394/07/26
حەج (کلسووم حەسەن زادە) 1394/06/15
زیکر و یادی خوا (کولسووم حه‌سه‌نزاده‌) 1394/04/29
ئێعتیکاف لە ئیسلامدا (ماڵپه‌ڕی «الأسلام: سؤال و جواب») (وه‌رگێر: به‌شی کوردی ماڵپه‌ری ئیسلاح) 1394/04/06
ئاوه‌زکوژی و هه‌وه‌سپه‌ره‌ستی (دوکتۆر عه‌لی قه‌ره‌داغی) (بەشی کوردی پێگه‌ی ئیسلاح) 1393/12/26
گه‌وره‌یی پله‌ى ته‌قوا له‌ قورئاندا (بەشی کوردی پێگەی ھەواڵنێری ئیسلاح) 1393/12/13
سۆزی پێغه‌مبه‌رانه (د.خ) له هه‌مبه‌ر نه‌یارانی (ئیدریس ئیبڕاهیم نه‌ژاد) 1393/10/23
بۆچی یادی له‌دایك بوونی پێغه‌مبه‌ر (د.خ) ده‌كه‌ینه‌وه‌؟ (مامۆستا یاسین) 1393/10/21
ناوەکانی بەهەشت (أم أسماء) 1393/08/17
ئه‌و سێ هاوه‌ڵه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا (صلی الله علیه وسلم) كه‌ له‌ غه‌زای ته‌بووك دوا كه‌وتن! (كۆکردنه‌وه : ماڵپه‌ڕی ئیسڵاح) (وه‌رگێر: له‌ عه‌ره‌بیه‌وه‌ : باوکی ئه‌سما) 1393/07/22
قوربانی (بەشی کوردی پێگه‌ی ھه‌واڵنێری ئیسلاح) 1393/07/06
به چی پێشوازی له ده رۆژی پیرۆزی ذي‌الحجة ده‌که‌یت؟ (زێنه‌ب عه‌زیزی) 1393/07/03
پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم) دەفەرموێت:( إن من امارات الساعة أن يظهر موت الفجأة) رواه الطبراني. واتە لە نیشانەكانی ڕۆژی دوایی ده‌ركه‌وتنی مەرگی كتوپڕه ئەم فەرموودەیەی پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم) بریتییە لە موعجیزەیەكی زانستی كە لە ناوەڕۆكی بابەتەكەماندا بە بەڵگەی پزیشكییه‌وه‌ دەیسلمێنین ئەم موعجیزەیە شایەتی بۆ پێغەمبەر دەدات كە نێردراوی خوایە و هەڵگری پەیامی پەروەردگاری تاقانەیە.
هیچ شک و گومانێک لەوەدا نییە کاتێک خودای حەکیم و کاربەجێ ئەمر و فەرمانی بە عیبادەتێک داوە تاکوو عەبدەکانی جێبەجێی بکەن، بەرژەوەندی و قازانجی بەندەکانی لەبەرچاو گرتووە و هەر تەکلیف و دەستوورێک کە داوییەتی بە مەبەستی قازانج گەیاندن بە بەندەکانییەتی .حەج و عومرەش وەک ئەرک و تەکلیفێک کە لە سەرشانی ئیمەی ئیماندار داندراوە، لەو بەهرە و سوودانە خاڵی نین .
چەند زانستێکی بە سوود لەسەر مانگ قورئانی پیرۆز پەیامێکی بەردەوامی خوای گەورەیە بۆ مرۆڤایەتی و مرۆڤەکان بە هەموو ڕەهەندەکانیەوە دەدوێنێت، ڕابردوو و ئێستا و داهاتوویان پێکەوە گرێ دەدات، لە گەڵ مرۆڤ وەک بەشێک لە جیهانێکی گەورەتر حیوار و گفتوگۆ دەکات... ئایەتەکانی قورئان پڕاوپڕن لە ئاماژەی زانستی و مەنتیقی. یەکێک لەو بەڵگانەی کە گەورەیی خوای گەورە ڕوونتر دەکاتەوە، ئەو مانگەیە کە شەوانە لەبەر چاومان هەڵدێت و ئاوا دەبێ.  مانگ بریتیە لەو تەنە ئاسمانییە کە نزیکترین دراوسێ و دۆستی دێرینی دانیشتووانی زەویە.
گرینگیی پەروەردەکردنی مرۆڤ لە دوای ڕەمەزان و بوارە گرینگەکانی تر کە دەبێ گۆرانی تێدا بکەین… گەر مرۆڤ سروشتی وابێت بە چەند قۆناغێکی جیا تێپەرێ لە ڕووی گەشەکردنی جەستەیی و دەروونی، ئەوە ئەم گەشەکردنە پێویستی بە پەروەردە و پێگەیاندنی بەردەوام هەیە تا بتوانێت هەم ژیانی دونیای ئاوەدان و گەشە پێبدات هەمیش ئەرکی بەندایەتی خۆی جێبەجێ بکات، بۆیە پەروەردە و پێگەیاندن کە بریتیە: لە چاکسازی و گۆرانکاری بەردەوام لە بیر و هزری کەسەکە و دەرکەوتنی گەشەکردنی ئەم پەروەردەیە لە ئاکار و ڕەفتاری و پێشکەوتن و داهێنانی بەردەوام و سەرنجراکێش لەژیاندا، ئەوا ئەم پەروەردەیە پێویستی بە { هاوسەنگی} هەیە،
 له‌م بڕگه‌یه‌دا به‌ کورتیی جه‌خت له‌سه‌ر چه‌ند خاڵێکی تایبه‌ت ده‌که‌مه‌وه‌: ۱ـ هه‌رگیزو له‌ هیچ قۆناغێکی ژیانی زانستیدا، مامۆستا ناصر سوبحانی بیرۆکه‌ی ڕه‌دکردنه‌وه‌ی حوجییه‌تی فه‌رمووده و ئیکتیفا به‌ قورئانی له‌لا په‌سه‌ند نه‌بووه‌، به‌ڵکو به‌ چه‌ندین ئایه‌تی قورئانی پیرۆز ده‌یسه‌لماند که‌ سوننه‌تی صه‌حیحیش حوججه‌یه‌و بۆ هه‌ندیك بواری ئه‌حکام کارپێکردنی واجیبه‌. ڕاسته‌ له‌ سه‌رێکه‌وه‌ هه‌مان بۆچوونی پێشه‌وا ئه‌بو حه‌نیفه‌و هه‌ندێك له‌ زانایانی موحه‌ققیقی هه‌بوو، که‌ بۆ بواری عه‌قیده‌و عبادات که‌متر په‌نای بۆ ڕیوایاتی ئاحاد ده‌برد، له‌ سه‌رێکی تریشه‌وه‌ مه‌رجی تایبه‌تی خۆی هه‌بوو بۆ دروستیی و نادروستیی ڕیوایات، به‌ڵام ئه‌وه‌ش به‌ ڕه‌هایی نه‌بوو، وه‌ك له‌ بڕگه‌ی چواره‌مدا به‌ ژماره‌و نمونه‌و به‌لگه‌ی ڕوون ده‌یسه‌لمێنین.
ئاوڕدانەوەیەکی جوان بۆ ئەوانەی لەکاتی دەسنوێژدا قسەدەکەن و پێدەکەنن و تەنانەت هەندێکیان گۆرانیش دەڵێن یان غەیبەت دەکەن ... هاوڕێیەکم لێی پرسیم چۆن دەستنوێژ دەشۆیت ؟
  لێکدانه‌وه‌یه‌کی هه‌ستیارانه‌ بۆ فه‌رمووده‌ی (حاسبوا انفسکم قبل ان تحاسبوا)  
  خوشکێک نامەیەکی ناردبوو لەنامەکەیدا دەڵێت: مامۆستا گیان! ئایا بۆ لەناو بردنی خەم و خەفەت، هیچ دوعایەک هەیە، لە ئایەت یا لە حەدیسدا؟ ئەگەر هەیە رێنوێنمان بکە خێرت دەگات، خوا بەخێر پاداشتت بداتەوە..
که چاوێک به‌سه‌ر ئایه‌ته‌کانی قوڕئانی پیرۆزدا بخشکێنین، ده‌بینن زۆر به‌ ڕاشکاوی و ڕوونی پێناسه‌یه‌کی جوان له‌ پێغه‌مبه‌ری ئازیزمان بۆ ده‌خاته‌ ڕوو و ئاماژه‌ به‌ کۆمه‌ڵه‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کی به‌رزی ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ نازداره‌مان ده‌کات.
ئه‌وه یه‌کێک له‌ یاساکانی هه‌ڵسوکه‌وت له‌گه‌ڵ نه‌فس و یه‌کێک له ڕێگاکانی چاره‌سه‌ری نه‌خۆشییه‌ نه‌فسییه‌کانه‌‌ و له‌ هه‌مان کاتدا پێنیژه‌یه‌که‌ بۆ گه‌یشتن به‌ پله‌ به‌رزه‌کانی خاوێن کردنه‌وه‌ی نه‌فس. 
گومان لەوەدا نیە کە ژیانی مرۆڤەکان لە دوو بەشی سەرەکی پێکهاتوە: یەکەم، بەش و لایەنی جەستەیی، واتە ڕنگ و ڕواڵەت و گۆشت و پێست و ئێسقان و موو؛ دووهەم، لایەنی ڕۆحی و ناوەکی و بە گشتی دیوە نادیارەکەی ژیان.
له‌ڕاونگه‌و دید وبۆچوونی زانایاندا خوێندنه‌وه‌و هه‌ڵسه‌نگاندنێکی تایبه‌تی بۆ یادی له‌دایکبوونی سه‌روه‌رمان موحه‌ممه‌د (د.خ)  به‌یان ده‌کرێ ،هه‌موو ساڵێک له‌گه‌ڵ هاتنه‌وه‌ی ساڵوه‌گه‌ری له‌دایکبوونی سه‌روه‌رمان کێشه‌ێک زیندوو ده‌کرێته‌وه ‌که‌ به‌داخه‌وه‌ ده‌بێته‌هۆی په‌رته‌وازه‌یی و دوبه‌ره‌کی له‌نێوان موسوڵماناندا.
بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە مرۆڤی بڕوادار پێویستە سەرەتا ئامانجی لە ژیان، نزیک‌بوونەوە لە خوا بێت. ئاساییە کە مرۆڤی موسوڵمان بیر لە پاداشتی دواڕۆژی دەکاتەوە، بۆ ئاسان کردنەوەی ئەم باسە چەن پێشنیارێک پێشکەش دەکەم کە هیوادارم بۆ نزیک‌بوونەوە لە خوا و ڕەزامەندی ئەو بەکەلک بن:   بۆ نزیک‌بوونەوە لە خوا دەبێ لە هەموو بوونەوەرێک نزیک ببیەوە و لەگەڵیان هاودەم بی و لە ڕێگەی ژیان تۆوی خۆشەویستی و ئاشتی بچێنی.
کاتێک لە خزمەتی ئەم سوڕەتەدا دەبین، گەورەیی ئەم سوڕەتەمان بۆ دەردەکەویت. چونکە ئەم سوڕەتە پیرۆزە بەرنامەی تەواوی بۆ مرۆڤایەتی داناوە کە چۆن شارستانییەت بەدەست بێنیت و هەروەها هۆکارەکانی ڕووخانی شارەستانییەت چییە و...
نموونه‌یه‌کی دی له زمان شێخ عه‌لی ته‌نتاوی ده‌گێڕینه‌وه‌ که دادوه‌ری به‌سه‌رهاته‌که‌ بوو. شێخ ته‌نتاوی ده‌ڵێت: ژن و مێردێک ماوه‌یه‌کی زۆر بوو که پێکه‌وه‌ کێشه‌یان هه‌بوو و کاریان به کۆتایی گه‌یشتبوو. ئه‌وان هاتنه‌ لای من و هه‌رکامیان سکاڵای خۆی پێشکه‌ش کرد و ئه‌وه‌ی دی به‌ به‌دڕه‌وشتی تۆمه‌تبار کرد و خوازیاری گه‌یشتن به مافی خۆی بوو.
شێخ محمد الغزالی (ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێت) ده‌فه‌رموێت: به‌ كابرایه‌كی مه‌یخۆرم گوت: بۆ ته‌وبه‌ ناكه‌یت؟ ئه‌ویش به‌ دڵشكاوییه‌كه‌وه‌ ته‌ماشایه‌كی كردم و فرمێسك به‌ چاوه‌كانیدا هاته‌‌ خواره‌وه‌، پاشان گوتی: دوعام بۆ بكه‌.. كه‌ سه‌یرێكی حاڵی كابرام كرد، دڵم بۆی سووتا.. چونكه‌ گریان و دڵگرانییه‌كه‌ی به‌ڵگه‌بوون له‌سه‌ر هه‌ستكردنی به‌و كه‌مته‌رخه‌می و سه‌رپێچییانه‌ی به‌رانبه‌ر به‌ خوا كردوونی، حه‌زكردنیشی به‌ چاككردنی نێوان خۆی و خوای ده‌رده‌خست.
ئەگەر ئێمە سەیری گەلانی جیهان بكەین كە توانیویانە شارستانیەت بۆ خۆیان دروست بكەن، تەنانەت لە ئەم سەدەدا كە سەدەی 21 كە، هەموو گەلێك توانیویەتی كەوا پارێزگاری بكات لەسەر رەوشت و ئەخلاقی خۆی، سەیری یابان و كۆریا بكەین، ئەوانیش زۆر بە گەرمی جەخت ئەكەنەوە لەسەر رەوشت و كولتوری خۆیان، ئەو رەوشت وكولتورەی كەوا رابردووشیان لەسەری رۆشتوون، كە بناغەكەیان ئەگەڕێتەوە بۆ رەوشت و ئەخلاق و دینەكەیان، كە حەق بێت یان باتڵ بێت، ئەوە بەستونی بەیەكەوە ،تا بتوانن پێشكەوتنێك دروست بكەن.  
یاسای دووهه‌م:
گـەورەترین کۆسپی ئـافرەتی حاجی ئەوەیە دوای ئیحرام بکەوێتە بێنوێژی، بۆیە زانایان بۆ ئەم حاڵەتە چەند چارە دۆزییەکیان داناوە کە ئیمە لەم نوسینەدا ئاماژە بە هەندێ خاڵی گرێنگ دەکەین.
 لای هەموان زانراوە کە خوای گەورە پاداشتی خواپەرستییەکانی لە هەندێک شوێن و کاتدا چەندین بەرابەر کردووە. وەکو پاداشتی نوێژ لە حەرەمی کەعبەدا، کە بە پیرۆزتر لە هەموو شوێنێکی تری داناوە. یان رۆژووی سوننەت لە دە رۆژی سەرەتای مانگی ذي الحجةدا، کە بە چاکترین رۆژانی ساڵی داناوە. کە خوای پەروەردگار سوێندی بەم رۆژانە خواردووە کە فەرموویەتی: (وَالْفَجْرِ. وَلَيَالٍ عَشْرٍ) الفجر/1ـ2.. ابن حجر العسقلاني (والذي يظهر أن السبب في امتياز عشر ذي الحجة لمكان اجتماع أمهات العبادة فيه, وهي الصلاة والصيام والصدقة والحج, ولا يتأتى ذلك)
سه‌ره‌تا باس له‌ حه‌زره‌تی داود ده‌کات، کاتێک که له‌ میحڕابه‌که‌ی خۆی دانیشتبوو و نوقمی ڕاز و نیاز له‌گه‌ڵ خوای په‌روه‌ردگاری بوو، دوو که‌س به‌ شێوازێکی نائاسایی و بێ‌ مۆڵه‌ت وه‌رگر‌تن، له‌ دیوار سه‌ر ده‌که‌ون و ده‌چن بۆ لای. داود که ئه‌وان ده‌بینێت ترسی له‌ دڵ ده‌نیشێت. ئه‌و دوو که‌سه‌ که زانیان داود ترساوه‌، پێیان گوت مه‌ترسه‌، ئێمه‌ دوو که‌سین پێکه‌وه‌ ناکۆکیمان هه‌یه‌ و هاتوویین که تۆ دادپه‌روه‌رانه‌ له‌ نێوانمان داوه‌ری بکه‌ی و بێ‌ئه‌وه‌ی‌‌که مافی هیچمان پێشڵ بکه‌ی و له‌ حه‌ق لابده‌ی، کارمان ڕێک بخه‌ی و بۆ ڕێگای ڕاست ڕێنوێنیمان بکه‌ی.
یاسای یه‌که‌م: «وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسنًا» (به‌قه‌ڕه‌: ۸۳) واته: «به قسه‌ی خۆش له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی بدوێ.»
یەکێک لەو نیعمەتانەى خواى گەورە بەخشیویەتى بە مرۆڤەکان، بەخشینى ڕشتنى فرمێسک و ئەشکى چاوەکانە، فرمێسک لاى مرۆڤەکان بەهاى خۆى هەیە و هەر کەسە لەلایەن خۆیەوە پێناسەى تایبەتى بۆ فرمێسکەکانى دەکات.
ساڵ دوازدە مانگە و ڕەمەزان یەکێک لەو دوازدە مانگەیە. ئایا دەشێ ئێمە یەک مانگ ڕوو لە فەرمانەکانی خوا بکەین و یازدە مانگی‌تر ڕووی لێ وەرگێڕین؟ دەکرێ یەک مانگ ژیانمان بۆ خوا بێت و یازدە مانگ بۆ جگە لە خوا بێت؟ دواییش چاوەڕوانی بەرەکەت ولێخوش‌بوون ونیعمەتەکانی بەهەشتی لێ بکەین؟
 شه‌وی قه‌در شه‌وی غوفران و په‌شیمانی و تۆبه‌یه، هه‌ر وه‌ک پێغه‌مبه‌ر (د.خ) ده‌فه‌رموێت : (من قام ليلة القدر إيماناً وإحتساباً، غًفر له‌ماتقدم من ذنبه‌). واته‌: هه‌ر كه‌سێكی ئه‌م شه‌وه‌ هه‌ڵسێته‌وه‌و به‌باوه‌ڕێكی چاك و ئومێدێكی زۆره‌وه‌، ئه‌وا خوا له‌ تاوانی پێشووی خۆش ئه‌بێت.
 ئه‌گه‌ر وا دابنێین مانگی پڕ خێری ره‌مه‌زان، مه‌وسمی خواپه‌رستی‌و به‌رۆژو بوون‌و نزیك بوونه‌وه‌یه‌ له‌ خوای گه‌وره‌، ئه‌وه‌ له‌هه‌مان كات ده‌بێ‌ ئه‌وه‌ش بزانین ئه‌و مانگه‌ وێستگه‌یه‌كی گرنگه‌ بۆ به‌خۆداچوونه‌وه‌‌و رێكخستنه‌وه‌ی دڵ‌و ده‌روون له‌ لایه‌ك‌و، وه‌رگرتنی ره‌وشته‌ به‌رزو ئاكاره‌ جوانه‌كان له‌ لایه‌كی تره‌وه‌.
قوڕئان چرایه‌، قوڕئان ڕۆشنی به‌خشی ڕێگای تاریك و سه‌رلێشێواوی ژیانه‌كه ڕاسته‌ڕێی گه‌یشتن به‌ ئامانج بۆ مرۆڤ ڕوون ده‌كاته‌وه‌. چرایه‌كه‌ كه مرۆڤ له تاریكایی جه‌هل و نه‌فامی قوتار ده‌كات و به‌ره‌و ژیانێكی گه‌شاوه‌ و ڕوونی ڕێنمایی ده‌كات.
ئەلبێرت ئانیشتاین زانای فیزیكی ئەڵمانی، ساڵی 1905ز كات‌و شوێنی لە بیردۆزی ڕێژەیی تایبەتدا تێكەڵ كردو ڕایگەیاند: بێباسكردنی شوێن ناتوانین باس لە كات بكەین، هەروا بێ‌ كات باس لە شوێن كردن مەحاڵە. لەبەرئەوەی هەموو شتێك دەجوڵێت، كەواتە دەبێت كاتی خۆیان لەگەڵ خۆیاندا هەڵگرن، خۆ هەتا شتەكان بەخێراییەكی زیاتر ببزوێن ئەوا كاتەكانیان, بە نیسبەت كاتی جوڵەكانی چواردەور, كە خاوترن، دێتەوەیەك.
ئه‌وانه‌ی كه له ساڵانی ڕابردوودا دیارده‌ی شه‌ڕی ژیاره‌كانیان هێنایه‌پێش، له‌ هه‌ر سه‌رده‌مێكدا داڕشتن و هه‌ڵچنینی ئه‌و گه‌ڵاڵه‌یه‌یان‌ به كه‌سانێكی دیكه سپاردووه. هه‌ڵبه‌ت نه‌ به شێوازێك كه بانگهێشتیان بكه‌ن و ڕاهێنانیان له‌سه‌ر بكه‌ن و بڵێن ئه‌وه‌ ئێوه‌ و ئه‌وه‌ش پازڵ  و ئه‌وه‌ش ڕێنمایی و یارمه‌تی ئێمه، ده‌ی ئێوه‌ش ڕێكی بخه‌ن.
دیاره‌ ژیانی هه‌موو مرۆڤه‌كان ناخۆشی و ته‌نگانه‌ی تێدایه‌ و كه‌س نییه كه تووشی‌ گرفت نه‌بێت، به‌ڵام ئێمه‌ زۆر جار به‌ هۆی ئه‌وه‌ی‌كه ئاگاداری گرفتی خه‌ڵكی‌تر نین، واده‌زانین كه به‌س بۆ خۆمان كێشه‌مان هه‌یه‌. 
١ـ هێزی (بصر) :  هێزێکە لە نەفسی ئینساندا لە ڕێی چاوەوە کار ئەکات، بۆ وەرگرتنی عیلم لە جیهانی بینراو، لە سوننەت و یاساکانی جیهان، ئەوەی بەصەر بەدەستی ئەهێنێ پێی ئەوترێ (علومی تەجریبی){بە تەعبیری قورئان" علومی بەصەری}، واتە کاری کەشف کردنی یاسا سروشتیەکانە، لە قورئاندا : بصر بریتی نیە لە چاو (عین) قلب یان فوءاد بریتی نیە لە دڵ، سمع بریتی نیە لە گوێ (اُذُن)، بەڵکو ئەم سیانە سێ هێزن لە هێزەکانی ڕۆح و نەفسی ئینسان ...  (بصر) چاو نیە.
ئامانەتپارێزیی یەکێک لە بنەڕەتیترین ئاکارەکانی ئیسلامیە. ئامانەتپارێزیی یەکێک لە بەشەکان و دەرکەوتەکانی ڕاستگۆییە؛ ئامانەتپارێزیی لە خووە باشە زۆر بەنرخەکانە و بۆ کۆمەڵگەیێکی تەندروست بنەمایێکی زۆر پتەو دێتە هەژمار و دەبێتە هۆی ڕاکێشانی پیت و چاکە بۆ هەموان.هەر لە بەر ئەوەیە دەبینین کە ئیسلام گرینگیێکی زۆری پێداوە و بە یەکێک لە تایبەتمه‌ندیەکانی باوەڕداران دایدەنێت.
ئه‌گه‌ر سه‌یری ئه‌م ئوممه‌ته‌ ئیسلامییه‌ بكه‌ین خێرێكی زۆری تیایه‌، ده‌بێت ئه‌م ڕووه‌ چاكه‌خوازییه‌ی به‌كردار له‌ ئه‌و قه‌یرانانه‌دا ده‌نگ بداته‌وه‌ كه‌ ئێستا تووشی گه‌لانی موسڵمان بووه‌، وه‌ك ئه‌و هه‌ژاری و نه‌دارییه‌ی كه‌ ئێستا تووشی سوریا و یه‌مه‌ن و زۆر له‌ وڵاتانی ئیسلامیی تر هاتووه‌، به ‌هۆی شه‌ڕ و كوشتاره‌وه‌، ئێمه‌ نامه‌نه‌وێ موسڵمانان بگه‌نه‌ ئاستی ئه‌بوبه‌كر كه‌ ماڵه‌كه‌ی له‌ پێناو خوادا به‌خشی، به‌ڵكو ده‌مانه‌وێت ته‌واوی توانا و هه‌وڵی خۆمان بده‌ین بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر سبه‌ینێ له ‌ڕۆژی دواییدا پرسیارمان لێ كرا بتوانین وه‌ڵامێكی جوان بده‌ینه‌وه.‌
گه‌ره‌كمانه‌ له‌و ته‌وه‌ره‌دا بابه‌تێك سه‌باره‌ت به‌ یه‌كێك له‌ ئایه‌ته‌‌كانی قوڕئانی پیرۆز كه دوو جار له قوڕئاندا ئاماژه‌ی پێ كراوه‌، باس بكه‌ین كه‌ بریتییه‌ له‌: «‌افلا یتدبرون القران» واته: «بۆچی له‌ قوڕئان ورد نابنه‌وه‌ و به‌ تێبینی نایخوێننه‌وه‌ و سه‌رنجی ئایه‌ته‌كان ناده‌ن و له‌ ماناكه‌ی ناكۆڵنه‌وه؟» ئه‌و ئایه‌ته‌ جارێك له‌ سوڕه‌تی (نساء) و جارێك له‌ سوڕه‌تی (محمد) ئاماژه‌ی پێ كراوه‌. 
به‌بۆنه‌ی شه‌هیدبوونی برای ئازیز و خۆشه‌ویست، مامۆستا هۆشیار ئیسماعیل  به‌ ناوی خوای گه‌وره‌ شه‌هاده‌ت، رێزێکه‌ بڕاوه‌ به‌ باڵای راوه‌ستاوان و راست وێژان. کاڵایه‌که‌ بڕاوه‌ به‌ باڵای ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ درێژایی مێژوودا لۆمه‌ی لۆمه‌که‌ران و هه‌ڕه‌شه‌ و گوڕه‌شه‌ی سته‌مکاران ده‌نگی زوڵاڵیانی کپ نه‌کردووه‌ته‌وه‌. ئه‌وانه‌ی پله‌وپایه‌ ی دونیایی و پوڵ و پاره‌نه‌یخڵه‌تاندوون. ئه‌وانه‌ی که‌ هه‌میشه‌ کات و وه‌ خته‌کانیان به‌ خزمه‌ت به‌ خه‌ڵک و گه‌یاندنی په‌یامی خوا ئه‌به‌نه‌سه‌ر.
به‌ نێوی خوای گه‌وره‌ و بێ‌هاوتا مه‌دح و سه‌نا و شوكرانه‌ بۆ خوای گه‌وره‌، كه‌ هه‌ر ئه‌وه‌ لایه‌قی خوایه‌تی. سه‌لات و سه‌لام له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ر، كه‌ بۆ ئێمه‌ پێشه‌وایه‌، ڕه‌حمه‌ت و ڕه‌زای خوا له‌ ئاڵ و ئه‌سحابی هه‌تا ڕۆژی دوایی. مێژووی قوربانی كردن سه‌رچاوه‌‌كه‌ی بۆ كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌؟ چه‌مكی قوربانی كردن به‌ مانای چییه‌؟ بۆ تاوتوێ كردنی ئه‌م بابه‌ته‌ ده‌بێ بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ قوڕئان و مێژوو، هیوادارم به‌ باشی بتوانم باسی لێ بكه‌م.
خوای گەورە بە فەزڵی خۆی هەندێك کات و کرداری داناوە کە دەبێتە مایەی بەرەکەت و زیادبوونی چاکەکانمان، جا لەو کاتە موبارەکانە (دە ڕۆژی یەکەمی مانگی حاجیانە (ذي الحجة). بەڵگە لەسەر فەزڵ و گەورەیی ئەم دە ڕۆژە: 1ـ خوای گەورە لە قورئاندا سوێندی پێ خواردووە: (والفجر، ولیالٍ عشر) الفجر:١-٢ ابن کثیر (ڕەحمەتی خوای لێ بێت) فەرموویەتی: مەبەست لەو دە ڕۆژەی مانگی ذي الحجةیە. 2ـ هەروەها خوای گەورە فەرموویەتی: (وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ) الحج:٢٨ واتە: بۆی یادی خوا بکەن لە ڕۆژانێکی دیاریکراودا (کە دە ڕۆی مانگی حاجیانە) 3ـ پێغەمبەری خوا (صلی الله علیه وسلم) فەرموویەتی:
هۆکار و ڕاستییەکانی شەڕکردن لە ئیسلامدا ئایینی پیرۆزی ئیسلام لە سەر بنەمای سوڵح و ئاشتیخوازی دامەزراوە و پێغەمبەر(د-خ) وەکوو مامۆستایەک یارانی خۆی پەروەردە دەکرد و ڕێنوێنی دەکردن و دەیفەرموو: «لا تَتَمَنَّوا لِقاءَ العَدُوِّ، وسَلُوا اللّه العافِیة» هیوای بەرەوڕووبوون لە گەڵ دوژمنتان نەبێ و داوای ئاسایش و هێمنی لە خوای مەزن بکەن.
کۆچی پێغه‌مبه‌ر ژێربه‌نای کۆمه‌ڵگایه‌کی شارستانی و فه‌رهه‌نگی بوو؛ کۆمه‌ڵگایه‌کی ئازادی، هاوسانی، هاوئاهه‌نگی و یاریده‌ری که‌رامه‌تی مرۆثایه‌تی بوو که‌ نه‌فامی هه‌موو ئازادییه‌کان، ته‌نانه‌ت ئازادی ده‌روونی و ئیمانیشی داگیر کردبوو. پێغه‌مبه‌ری ئیسلام –سه‌لامی خوای له‌سه‌ر بێت- ته‌سلیم نه‌بوون له‌ ئاست زوڵم و زۆرداری، وه‌ک بنه‌مای کاره‌که‌ی دانا و بۆ پێک هێنانی کۆمه‌ڵگایه‌کی سیاسی نوێ هه‌نگاوی نایه‌وه‌ تاکوو مرۆثایه‌تی له‌ ده‌ست ملهوڕی و زۆرداری که‌ ده‌ستی به‌سه‌ر هه‌موو ماف و ئازادییه‌کانی ئیمانداران داگرتبوو، ڕزگار بکات.
حه‌ج واته‌ دابڕان له‌ هه‌موو شتێک و ڕوو له‌ خوا کردن. مرۆڤ که‌ به‌رده‌وام له‌ به‌خته‌وه‌ری ده‌گه‌ڕێت و به‌خته‌وه‌ریش له‌ هێمنایه‌تی دڵ دایه‌ . هێمنایه‌تی دڵیش ته‌نیا له‌ گه‌یشتن به‌ دڵدار و ئه‌وین دایه‌ و هه‌ر که‌سه‌ ئه‌وینداری شتێکه‌ و ئه‌وینی ئیماندار خالقی دڵۆڤانییه‌تی، گه‌یشتن به‌ خواش ته‌نیا به‌ به‌ندایه‌تی ئه‌و زاته‌ پێرۆزه‌ ده‌سته‌به‌ر ده‌کرێ. پێشینییانی پێش ئیسلام بۆ به‌ندایه‌تی خوا دووره‌په‌رێزیان ده‌گرته‌ به‌ر و له‌ شاخ و ئه‌شکه‌فتێکی دوور له‌ ئاوه‌دانی دڵیان ده‌دا به‌ به‌ندایه‌تی خوا. به‌ڵام بۆ موسوڵمان به‌ جێی دووره‌په‌رێزی حه‌ج و جیهاد هاتووه‌.
زیکر و یادی خوا، واته‌ هه‌رده‌م خوای گه‌وره‌ت له‌بیر بێت، هه‌ر کارێک بکه‌ی به‌ یادی خوا و بۆ خوا بیکه‌ی و به‌رده‌وام و له‌ هه‌موو کات و شوێن دا خوای دڵۆڤانت له‌دڵ دابێت و به‌و هۆیه‌ له گوناح و تاوان دووری بکه‌ی.
دیاری و ڕێ و ڕه‌وشی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) له‌ ئیعتیكافكردندا ته‌واوترین و ئاسانترین ڕێ و ڕه‌وش بوو. جارێك له‌ ده‌یه‌می یه‌كه‌مدا ئیعتیكافی كردووه‌، پاشان له‌ ده‌یه‌می نێوه‌ڕاستدا كردوویه‌تی به‌ مه‌به‌ستی ده‌ستگیربوونی شه‌وی ڕێز (ليلة القدر)، پاشان بۆی ڕوون بۆته‌وه‌ كه‌ له‌ ده‌یه‌می كۆتاییدایه‌ و به‌رده‌وام بووه‌ له‌سه‌ر ئیعتیكافكردنی ده‌یه‌می كۆتاییدا تا به‌ خوای خۆی گه‌یشتووه‌. وه‌ جارێك ئیعتیكافی ده‌یه‌می كۆتایی ره‌مه‌زانی واز لێ هێنا، به‌ڵام له‌ شه‌والدا گێڕایه‌وه‌و له‌ ده‌یه‌می یه‌كه‌میدا ئیعتیكافی كرد. رواه‌رواه البخاري ومسلم .
ئیبنی حه‌بان له کتێبه‌که‌ی خۆی (حه‌دیسی ژوماره 6710) به سه‌نه‌دێکی سه‌حیح له ئه‌بوومووسا ئه‌شعه‌ری ده‌گێڕێته‌وه که ڕه‌سووڵی خوا (د.خ)فه‌رمووی: «إِنَّ بَیْنَ یَدَیِ السَّاعَةِ الْهَرْجَ»، قَالُوا: وَمَا الْهَرْجُ؟ قَالَ: «الْقَتْلُ»، قَالُوا: أَکْثَرُ مِمَّا نَقْتُلُ؟! قَالَ: «إِنَّهُ لَیْسَ بِقَتْلِکُمُ الْمُشْرِکِینَ، وَلَکِنْ قَتْلُ بَعْضِکُمْ بَعْضاً»، قَالُوا: وَمَعَنَا عُقُولُنَا؟! قَالَ: «إِنَّهُ لَتُنْزَعُ عُقُولُ أَهْلِ ذَلِکَ الزَّمَانِ» (به ر له قیامه‌ت ئاڵۆزی زۆر ده‌بێت.پرسیاریان لێ کرد ئاڵۆزی چیه‌؟ ڕه‌سوڵی خوا (د.خ)فه‌رمووی ڕه‌شکوژی و کوشتن.پرسیان : زۆرتر له‌وه‌ی ئێمه‌ ده‌کوژین ؟
کۆمه‌ڵێک له‌ زانا و پیاوچاکان باس له‌ گه‌وره‌یی (تةقوا) ده‌که‌ن واته‌ (پارێزكارى) ئاده‌میزادى ته‌قواکار. سه‌ره‌ڕاى پاداشتى گه‌وره‌یی قیامه‌ت خێر و خۆشى و به‌خته‌وه‌رى دنیاشى ده‌ست ئه‌که‌وێت، به‌ڵگه‌شیان بۆ ئه‌مه‌ قورئانى پیرۆزه‌ که‌ له‌ دوانزه‌ جێگه‌ى قورئاندا باسى گرنگى ته‌قوا کراوه‌، و له‌گه‌ڵ خێر و به‌ره‌که‌تى دنیایدا به‌ستراوه‌ به‌ یه‌که‌وه‌ لێره‌دا باسى هه‌ندێکیان ده‌که‌ین: ١-مه‌دح و سوپاسى ته‌قواکار : «وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الأُمُوڕ». ٢-ئاده‌میزادى ته‌قواکار هه‌میشه‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌ى پارێزێ:
که بڕوانینه ژیانی پێغه‌مبه‌ر (د.خ) ده‌بینین که سازان و نه‌رم و نیانی له پێوه‌ندییه‌کانی ناوخۆیی و ده‌ره‌وه‌ی تا چ ڕاده‌یه‌ک گرینگی هه‌بووه و هه‌ر ئه‌وه‌ش هۆکاری سه‌ره‌کی له سه‌رکه‌وتنی بانگه‌واز و ڕاگه‌یاندنی پێغه‌مبه‌ر (د.خ) بۆ دروست کردنی کۆمه‌ڵگایه‌کی پڕ له ئاسایش و ئارامی بوو.
شتێكی ئاشكرایه‌ یادكردنه‌وه‌ی له‌دایك بوونی پێغه‌مبه‌ر [درودی خوای لێبێ] له‌سه‌رده‌می هاوه‌ڵان [الصحابه‌] و شوێن كه‌وتوانی ئه‌وان [التابعین] دا نه‌بووه‌و نه‌كراوه‌، هه‌ربۆیه‌ به‌شێك له‌زانایان به‌ داهێنراو [بدعة‌] ی ده‌زانن و ئه‌و یادكردنه‌وه‌یه‌ به‌شه‌رعی نازانن، به‌شه‌كه‌ی تری زانایانیش پێیان وایه‌ ئه‌و یادو بۆنانه‌ ده‌كه‌ونه‌ به‌شی هه‌ڵس و كه‌وته‌كان[معاملات] ه‌وه‌، بۆیه‌ داهێنان و یادكرنه‌وه‌ی به‌ كارێكی باش و ڕه‌وا ده‌زانن، دیاره‌ ئێمه‌ لێره‌دا نامانه‌وێ له‌و لایه‌نه‌ بكۆڵینه‌وه‌ چونكه‌ بابه‌تێكی فراوان و سه‌ربه‌خۆیه‌، به‌شی هه‌ره‌ زۆری موسلمانانی ئێستاش به‌ره‌وای ده‌زانن و نیمچه‌ یه‌كده‌
بسم الله‌ الرحمن الرحیم بەھەشت لە قورئانی پیرۆز دا بە چەندین وەسف و ناو ھاتووە کە سەرنجی خوێنەرانی بەڕێز بەرەولای ھەندێ لەو ناو و وەسفانە ڕادەکێشم : 1-دار السلام : واته‌ (جێگه‌ی بێ ترس و ئارامی ) وه‌کو خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت له‌ قورئانی پیرۆزدا( لَهُمْ دَارُ السَّلاَمِ عِندَ رَبِّهِمْ وَهُوَ وَلِيُّهُمْ بِمَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ {الأنعام/127}) واته‌: ئه‌و خاوه‌ن باوه‌ڕانه‌ له‌ په‌ر وه‌رنده‌ی خۆیانه‌وه‌ (دار السلام- به‌هه‌شت)یان بۆ هه‌یه‌ كه‌ هه‌ر ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌- له‌دنیاو، له‌قیامتدا- پشتیوان و یاریده‌ریانه‌ ئه‌و پاداشه‌یان له‌به‌ر ئه‌وكاره‌ چاكانه‌یه‌ ئه‌نجامیاندان.
دیارو ئاشکرایه‌ دواکه‌وتن له‌ جیهاد کردن له‌ پێناوی خوای گه‌وره‌دا له‌ سیفاتی دووڕوانه‌ هه‌ربۆیه‌ ده‌بینین ئه‌گه‌ر که‌سێك له‌ مسوڵمانان به‌ بێ عوزری شه‌رعی دوابکه‌وێت له‌ جیهاد ئه‌وا لۆمه‌کراوه‌ له‌ لای خواو پێغه‌مبه‌ره‌که‌ی (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) جا بابزانین سه‌ره‌نجامی ئه‌و سێ هاوه‌ڵه‌ی که‌ دواکه‌وتن له‌ غه‌زای (ته‌بوك) چی بوو؟ دیاره‌ ئه‌م غه‌زایه‌ به‌ هۆی هه‌لو مه‌رجی تایبه‌تی خۆیه‌وه‌ تاقی کردنه‌وه‌یه‌کی سه‌خت بوو بۆ مسوڵمانان ،
به‌ناوی خوای گه‌وره‌ و مێھرەبان، سڵاو و درودی خوا له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری و یاران و شوێنکەوتووانی، به‌خشش و به‌زه‌ی خوای په‌روه‌ردگار زۆره‌ به‌سه‌ر به‌نده‌کانی له‌ هه‌ژمار نایه‌ت،هه‌روه‌ها له‌و نعمه‌تانه‌ی خوای په‌روه‌ردگار که‌ کردویه‌تی له‌گه‌ڵ به‌نده‌کانی ئه‌و جۆره‌ کاتانه‌ن. وه‌ به‌ندایه‌تی کردنی خوا به‌چه‌ندین شێوه‌و جۆردا بۆ ئه‌وه‌ی خه‌زێنه‌ی کار و کرده‌وه‌ی چاکه‌یان ده‌وڵه‌مه‌ند بکه‌ن له‌ ته‌مه‌نێکی کورتدا ، چونکه‌ ته‌مه‌نی مرۆڤ که‌مه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا{ صلى الله عليه وسلم } ده‌فه‌رموێت [أعمار أمتي بين الستين إلى السبعين.... ] رواه ابن ماجه
خۆینه‌رانی به‌ڕێز، خوشک و برایانی ئازیز ڕه‌حم و به‌زه‌یی خوای باڵاده‌ست له هه‌مووکات و ساتێک دا له سه‌ر به‌نده‌کانیه‌تی، وه هه‌موو کات بانگی به‌نده‌کانی ده‌کات بۆ لێ برده‌ی خۆی ، وه له هه‌مان کات دا ڕۆژانێکی له ساڵ تایبه‌ت کردوه بۆ ئه‌وه‌ی که به‌نده‌کانی خۆی زیاتر ڕوو له ئه و بکه ن و داوای لێبورده‌یی لێ بکه‌ن، یه‌کێکی دیکه له‌و کات و ڕۆژانه (10) ڕۆژی ئه‌وه‌ڵی مانگی «ذی الحجة»یه ،ده ڕۆژی ئه‌وه‌ڵی ذولحه‌جه هه‌ر خێر و چاکه‌یه‌ک له‌و ڕۆژانه دا چه‌ند قاتی مانگه‌کانی تره، خۆشه‌ویستان وه‌رن با له‌گه‌ڵ یه‌ک بچینه سه‌ر به‌شێک له‌و فه‌زڵ و خێرانه‌ی مانگی ذولحه‌جه و بیان خوێنینه‌وه به هیوای سوود لێ‌وه
Syndicate content