پێشنیار بۆ کۆکردنەوە و بەخشینی سەرفیترە:

پێشنیار بۆ کۆکردنەوە و بەخشینی سەرفیترە:

۱- چاکتر وایە هەر بنەماڵەیەک سندووقێک دابنێن بۆ کۆکردنەوەی سەرفیترەی هەموو خێزانەکانیان، تاکو بڕێکی گونجاوی لێ پێک بێت و هەمووی بەسەریەکەوە ببەخشرێ و کەلێنی نەداریی ماڵە هەژارێک پڕ بکاتەوە. چونکە بەخشینی پیتکە پیتکە و هەرکەس بۆ خۆی بە جیا، جێیەکی ئەوتۆ ناگرێت.

 

٢ـ دەرکردنى زەکاتى سەرفیترە لە خۆرئاوابوونى دوا شەوى ڕەمەزانەوە دەست پێ دەکات، تاکو نوێژى جەژن، فتواش دراوە کە یەک دوو ڕۆژ پێش جەژنیش بدرێت، تاکو جێیەک بگرێت بۆ نیازمەندان و کەمدەستان.

 

٣ـ سەبارەت بە بڕی (سەرفیترە)ش: باشتر وایە كە سێ ئاست دیاری كەین: بۆ كەسانی دەستكورت و مامناوەند و دەوڵەمەند. واتە: بڕی بەخشینی هەر سێ ئاستەكە جیاواز بێت، چونکە حیکمەتى تێدا نیە کە کەسێکى زۆر دەوڵەمەند هەمان ئەو بڕە وەک سەرفیترە ببەخشێت کە کەسێکى هەژار دەیبەخشێت.

 

٤ـ خوای گەورە بۆ بەخشينى كەفارەتی سوێند فەرموویەتی: (.. من أوسط ما تطعمون أهلیكم)، ئەكرێ ئەمە بكەینە پێوەر و هەر كەس موعەددەلێكی ئەوەی بۆ ژەمێكی خۆی تێی ئەچێ، ئەوە بكاتە پێوەر بۆ يەك سەرى خێزان، واتە: نە ئەو ڕؤژەی كە شتی زۆر سادە دەخوات، نە ئەو ڕۆژەش كە شتی زۆر چاك و گرانبەها دەخوات. موعەددەلی ئەو بڕەی بۆ ژەمی تاكێكی خێزانی ٣ەرفی دەكات. (بە بۆچوونی بەندە بڕی ئەو سێ ئاستە لە ٣ هەزارەوە دەست پێ ئەكات، تاكو پێنج هەزار.)

 

   پوختەی ئەحكامی تایبەت بە زەكاتی (سەرفیترە):

 

   دووبارە بابەتی سەرفیترە ورووژێنراو کرایەوە بە کێشەی ناو موسوڵمانان، گوایە بە پارە ناکرێ و ئەبێ هەر قووت بێت.

 

بەڕێزان براتان لەم بابەتەدا ئەم خاڵە بنەڕەتییانە عەرز دەکەم:

 

١ـ ئەم بابەتە خیلافییە و بەڵگەیەكی یەكلاكەرەوەی لەسەر نیە، پێشەوا شافعی و قەولێکی پێشەوا ئەحمەد و قەولێکی پێشەوا مالک، لەگەڵ ئەوەن هەر ده‌بێ قووت بدرێت۰ بەڵام لە بەرامبەرەوە پێشەوا ئەبوحەنیفە و قەولێکی ئەحمەد و ڕاجحی قەولی مالک و پێشەوا بوخاری و خەلیفە عومه‌ری کوڕی عەبدولعەزیز و حەسەنی بەسری و سوفيانى سه‌ورى و ئەبوو سه‌ور و زۆرێکی تر لەگەڵ ئەوەن کە گۆڕینی قووتیش بە پارە، یان شتی تر جائیزە. (ابن تیمیە)ش وتوویەتی: لە كاتی پێویستیی، یان نیازمەندیدا، بە پارەش دەبێت.

   بەوجۆرە لە درێژایی مێژوودا چەندین فوقەهای گەورەی سەلەف، فتوایان داوە کە سەرفیترە بە بەهاش دەکرێ، واتە بە بڕی پارە لە جێی قووت، كەواتە مەجالی تێدایە و هەر لە کۆنەوە هەردوو ڕا و بۆچوونەكە هەن.

 

٢ـ جارانى تريش وتوومانە: هەر بابەتێک خیلافیی بوو، ئیتر قسەی هیچ لايەک مولزیم نیە و هەق نیە ناوی شەریعەتی لێ بنرێت و خەڵکیی پێ ئیلزام بکرێ و ڕای دووەم و بەرامبەر بە نادروست و ناشەرعیی دابنرێت.

 

٣ـ هەموو حوکمێک حیکمەتێکی هەیە، بە پێی ئایەت و فەرموودەکانی تايبه‌ت به زەکات و سەدەقە، حیکمەتی سەرفیترە كەفارەتی وردە گوناهە بۆ ڕۆژووەوان و دەستگرۆییەکیشە بۆ هەژاران، تا ڕۆژی جەژن وەجاخیان گەرم بێ و منداڵیان بێ نان و بەرگ نەبن و بە خـۆشیی لەگەڵ موسوڵمانان جەژن بکەنەوە.

 

   دیارە ئەو حیکمەتەش بە هەردوو ڕێگەکە تەحقیق ئەبێت، هەم بە بەخشینی قووت، هەم بە بەخشینی پارە، بەپێی حاڵی کەسەکانیش ئەگۆڕێ، بۆ نموونە: کەسێک قووتی جەژن لە ماڵیدا هەبوو، بەڵام باوکەکە پارەی كڕینی جل و بەرگێکی بۆ منداڵێكی یان هاوسەری نەبوو، ئەگەر بە فەردە گەنم و برینجیش بەریتە ماڵی، هەر دەیکاتەوە بە پارە، چونكە پارەی پێویستە!

 

٤ـ جا ئەگەر بايەخ و گرنگیی بۆ ئەو حیکمەتە دابنێین، ئەبێت لە بەخشينى سەرفیترەدا ڕەچاوی دوو خاڵ بکەین:

 

یەکەم/ بەرژەوەندیی هەژاران لەچیدایە، ئەوە بکەینە پێوەر چونكه دەقێكی یەكلاكەرەوەی لەسەر نیە.

دووەم/ لادانى حەرەج لەسەر خەڵکیی و کارئاسانیی بۆ موسوڵمانانیش پێوەرێکی ترە و دەبێ حیسابی بۆ بکرێ، بە تایبەتی لە شتی خیلافیدا، هەمووشمان ئەزانین کە بە مەرجگرتنی قووت لەم سەردەمەدا جۆرێک لە تەسککردنەوە و حەرەجی بۆ زۆرێک موسوڵمانان تێدایە.

 

٥ـ لە کوردستاندا لێژنەی فتوا هەیە و هەموو ساڵێک - بە پشت بەستن بە فتوای سەحابە و تابعین و زانایانی پێشین - فتوایان داوە کە سەرفیترە بە پارەش دەدرێت. ئەو بەڕێزانە كەسانى زانا و خوێندەواریان تێدایە، هەق وایە ڕێز لە فتواکەیان بگیرێ، كه فتواکەشیان فتوای چەندین سەحابە و تابعی و زانای بەڕێزی مەزهەبە گەورەكانە، کە لە پێشدا ناوى هەندێکیانمان برد.

 

٦ـ دەركردنی زەكاتی سەرفیترە بۆ هەر سەرێكی موسوڵمانی زیندوو، نێر، یان مێ، گەورە، یان بچوك واجیبە، لەسەر كەسی موعیل، ئەگەر شتێكی زیاتر لە پێویستیی خۆراكی خۆی و خێزانەكەی هەبوو.

 

٧ـ سەبارەت بە كاتی بەخشینی سەرفیترەش ڕای جۆراوجۆر هەیە، سوننەتەكەی پێش نوێژی جەژنە، بەڵام لە ڕۆژانی كۆتایی مانگی ڕەمەزانیش دەبێت، بە تایبەتی ڕۆژێك یان دوو ڕؤژ پێش جەژن، بۆ ئەوەی جێیەك بگرێت بۆڕۆژی جەژن.

 

#دکتۆر_عومه‌ر_عه‌بدولعه‌زیز 

#دیاری_شەوانی_ڕەمەزان

ده‌نگی ئێوه ناوه‌ندی ده‌نگه‌کان: 5 (1 vote)

.:: نوێ‌ترین ::.

مامۆستا ئیبڕاهیم پارسا كۆچی دوایی كرد هه‌واڵه‌کانی ئیسلاح وێب (1401/04/27)