وێنەی ھونەری لە شێعری بێسارانیدا

وێنەی ھونەری لە شێعری بێسارانیدا

 

 

»ھەموو وشە و وتەیەک بۆ خۆی وێنەیەکی تایبەت لە مێشکا پێک دەھێنێ. جا ئەگەر کەسێک کارێکی وای کرد کە ھاوکات لە گەڵ پێکھاتنی وێنەکەدا وێنەگەلێکی تریش بە ھۆی بەرامبەر بوون یا لەیەکچوون یا دژی یەکبوون و یا وەکو یەکبوون و ھۆکانی ترەوە لە مێشکا بنەخشێن، ئەوسا کارەکەی ئەبێتە کارێکی شاعیرانە و ئەو وێنەیەش ئەبێتە وێنەیەکی ھونەری لە شیعرەکەیدا. بەم پێیە جاری وا ھەیە شاعیر وێڕای بەکارھێنانی وشەی «ئاو» سەرنجیشمان ڕادەکێشێ بۆ لای «بلوور» و لە یەکچوونی بلوور و ئاومان دێنێتە بیر یا وێڕای ناوبردنی شەو،  سەرنجمان بۆ دژایەتی شەو لە گەڵ ڕۆژ ڕادەکێشێت بە واتیەکی تر شاعیر لە ھەوێنی خەیاڵەوە، مێشک دەخاتە خەیاڵ کردنەوەوە «.

بێسارانیش وەکو شاعیرێکی بلیمەت وێنەی ھونەری زۆری لە شیعرەکانیا بەدیھێناوە و ئەم وێنانەش تام و چێژێکی تایبەت ئەدەنە شیعرەکانی بێسارانی. تایبەتمەندی وێنە ھونەرییەکانی شیعری یێسارانی لێرەدایە کە خۆی بۆ بەکاربردنی وشەگەلی ڕەق و زەق و نامۆش ناچار نەدیوە و مێشکی بیسەرانیشی ماندوو نەکردووە. بێسارانی لە باسی وەرزی بەھارا ئەڵێ:

سۆزەی دار کێشا سەر جە پەردەوە    شەو بە شەونم، خاو دیدەش بەردەوە

خێزا بارخانەی بادی سەبایی       کەردەوە بنەی تاقە گوشایی

چەمەن بی مەجلیس گوڵانی وەشبۆ    توند کەرد تەنافان، ھۆردا چەتری نۆ

داخڵ مەجلیسان مەستێ جامی مەی    فەرما بوڵبوڵان! نەوای سازی نەی

کۆسار نمانا ڕەنگی زەڕگوونی     شەقایەق مەی کەرد نە جامێ ھوونی

چنوور دەماخ بەرز، سۆسەن خێمە کۆ    ساقی شەقایەق، شەو شیفای شەوبۆ

بەڕەزایی ھەن بە ڕووی تاوێران   تاریان چوون تاری زوڵفی خاوێران

منیش جەفا و جەور جە دووری یاران    ڕێزا جە دیدەم ئەسرین چوون واران

»چرۆی دارەکان لە پەردەوە سەریان ھێنایە دەر و شەویش بە تەڕایی شەونم خەو لە چاوی تۆرا و بارخانەی بای بەیانی یان ھەڵسا و مەکۆی بەفرەکانی لە سەر تافەکان کردەوە و ڕچەی شکاندن. چیمەن بوو بە کۆڕی گوڵە بۆن خۆشەکان و تەنافەکانی توند کرد و چەتری تازەی ھەڵدا. لە ناو کۆڕەکانا سەرخۆشێک بە پیاڵەیەک شەرابەوە بە بولبولەکانی فەرموو کە ئاوازی سازی نەیەکیان لێوە بێت. کەژ و کۆسار ڕەنگی ئاڵتوونی نواند و گوڵە مێلاقە شەرابی کردە پیاڵەی خوێنەوە. گیای چنوور کەیفی ھەیە و دەماخی بەرزە؛ گوڵە سۆسەنیش چەتری ھەڵداوە. مێلاقە بۆتە شەرابگێڕ و شەویش بۆتە دەرمانی شیفابەخشی شەوبۆ. بەڕەزاش بە ڕووی تاوێرە بەردەکانەوە کە تاڵەکانیان لە تاڵی زوڵف و قژی خاوی یاران ئەچێ. منیش ئازار و ژانی دوورکەتنەوەم لە خۆشەویستەکانم کارێکی وای بە سەر ھێناوم وەکو باران فرمێسک لە چاوەکانم ئەڕژێن«.

لە باسی وەرزی پاییزیشا ئەڵێت:

پاییز نمانا؛ پاییز نمانا       نیشانەش بە باد ستەم نمانا

خەتی غەزەبناک خەزانان وانا     پەل پەل و زار زار نە ڕووی خاک شانا

چەند سەر تا پا سەوز وێنەی سەییدان     چەند بەرگ ھونین وێنەی شەھیدان

سەد ھەزار رەنگێ نە مایەشان بێ    دڵدار و بێ دڵ نە سایەشان بێ

ناگا با ئاما چوون حاڵ نەزانان      بڕیش تەنافان چەتری خەزانان

پارە پارەش کەرد وەڵگی جامەی دار     ڕێزە ڕێزە بی، گرد ئاما بە وار

ستوونان مەندەن سەر تا پا سیا        وێنەی غوڵامان جە حەبەش زیا

منیچ چوون ئەوان دەروون سفتەنان      بە بادی غەزەب سەد جار کەفتەنان

»پاییز بە ھۆی بای ستەم و زۆردارەوە، خۆی نواند: خەتی قین و تووڕەیی گەڵاکانی خوێندەوە. گەڵاکان پەل پەل و بە کزۆڵیەوە کەوتنە سەر خاک. چەند دارستانی سەر تا پا سەوز کە لە سەییدەکان ئەچن، لە گەڵ چەن گوڵی بەرگ خوێنیندا کە لە شەھیدەکان ئەچن. سەد ھەزار ڕەنگ سەرمایەیان بوو؛ دڵدارەکان و ئەوانەش کە دڵدار نەبوون، لە ژێر سێبەریاندا ئەحەسانەوە. لە پڕێکا بای حاڵ نەزان ھات و تەنافی لاسکی گەڵاکانی بڕی بەرگی گەڵاکانی لەت لەت کرد و ھەموویانی ڕێزە ڕێزە خستە خوارەوە. ھەر درەختەکان بە ڕەشپۆشی مانەوە وەکو غوڵامانی حەبەشە بە پێوە وەستابوون منیش وەکو ئەو دارانە دڵم سووتاوە و بە بای غەزەب سەد جار کەوتوەتە سەر زەوی«.

لە شیعرێکا بە وەستایەتیەکی تەواوەوە ئەڵێت:

ئەسرینان سەردان جە دەروونەوە       موژەم دان وە دەم دەریای ھوونەوە

»فرمێسکەکان لە ناخی دەروونەوە ھاتنە دەر و برژانگیان دا بە دەم دەریای خوێنەوە«.

یا ئەڵێ:

بە کەم کەم کەردم؛ بە کەم کەم کەردم    کۆکۆ کۆی خەمان بە کەم کەم کەردم

»بە بێژنگ کەمم کردنەوە؛ خەم و خەفەت کۆ بووبوونەوە بە بێژنگ کەمم کردنەوە«.

لە لایەکی تریشا ئەڵێت:

دڵ بیەن بە کۆڵ یەخبەندی نسار      نە خەیاڵی عیشق نە نیم نیگای یار

»دڵ بۆتە سەھۆڵێکی بەستووی ناو نسارەکان؛ نە خەیاڵی عیشقم لا ماوە و نە نیوە نیگای یار«.

یان ئەڵێت:

سۆزەی ھەناسەم نمانا سەردی       گێڵا ڕەنگی باخ شادیم وە زەردی

»سۆزی ھەناسەم ساردی نواند و رەنگی باخی شادیمی وەرگێڕا بە ڕەنگی زەرد«.

ھەر وەھا ئەڵێت:

بە وەڵگی خەزان بپۆشان سەنگم       تا نیشانە بۆ جە زەردی ڕەنگم

کۆنە کەمانان باوەران وە بەر        ھەر یۆ خەمتەرەن بنیانێم وە سەر

تا وینان یاران چەفتی کەمانم     بزانان کوشتەی دەردی خەمانم

»بە گەڵای پاییز بەردی گۆڕەکەم داپۆشن تا ئەوە نیشانە بێت بۆ زەردی ڕەنگم؛ کەوانە کۆنەکان بھێننە دەرەوە و کامیان لار و خوارتر بوو بیخەنە سەر گۆڕەکەم تا خۆشەویستان خەم بوون و لاری کەوانم ببینن و بزانن کە من کوژراوی دەردی خەمم«.

لە باسی «تاڤگەی دێوەزناو»یشا ئەڵێ:

تافی دێوەزناو، تافی دێوەزناو      تافی شەیدای عیشق، تافی دێوەزناو

بە سۆزی سەدای سازی تەرانە      مشانۆ کۆکۆ مرواری دانە

شۆر و نەغمەیێ سۆزانی پێشەن      داخوم ئی سەودا جە عیشقی کێشەن؟

»تاڤگەی دێوەزناو،تاڤگەی شەیدای ئەوین و خۆشەویستییە. بە سۆزی دەنگی سازی گۆرانییەوە، بە کۆمەڵ دەنکە مرواری ئەوەشێنێ. ھاوار و ئاوازی بە سۆزی پێیە و ئاخۆ ئەم سەودایەی لە عیشقی کێدایە؟«.

لە شوێنێکی ترا ئەڵێت:

جەرگم بی کەباب رەنگم بی وە بەی     ئینتزارەنان مەی ماوەری، مەی

بامانت ھەر یەند مکەروو ناڵە    تا مینا بنێۆ دەم نە پیاڵە

»جەرگم برژا و بوو بە کەباب و ڕەنگم وەکو بەی زەرد ھەڵگەڕا؛ فریام کەوە چاوەڕێی مەی ئەکەم، بۆم بێنە. بە ھاتنت ھەر ئەوەندە ھاوار ئەکەم و ئەناڵێنم با شووشەی شەرابەکە لار بێتەوە و دەم بنێ بە دەمی پیاڵەکەوە«.

یا ئەڵێ:

مەی عەقێق ئاسا نە جامی تەڵا      پەی ئایێنەی دڵ مبۆ بە جەڵا

»مەیەکی وەکو ئاقێق لە کاسەیەکی ئاڵتووندا کە بۆ ئاوێنەی دڵ ئەبێتە مایەی ڕۆشنایی«.

یا ئەڵێ:

جامی مەی بە دەست نۆشانۆشم بۆ      قەھقەھەی مینا با نە گۆشم بۆ

»جامێ مەیەم بە دەستی خۆت پێ بدە با بیخۆمەوە و تریقەی پێکەنینی شووشە بێتە بەر گوێم«.

لە لایەکی تریشا ئەڵێ:

کەسێ وێنەی تۆ شەم بۆ جەمینش      لازم پەروانان میان وە دینش

ئێمەیچ پەروانەی شەم شناسانیم      پەڕ و باڵ سفتەی دینێ خاسانیم

»کەسێک وەکو تۆ ڕوخساری وەکو مۆمی داگیرساو بێت، پێویستە پەپوولەکان بێنە تەماشای. ئێمەش ئەو پەپوولەیەین کە تۆ ئەناسین و لە خێڵی نەزانان نین.«

ھەروەھا ئەڵێت:

ھەر کۆ میحرابێ جە سەر زەمینەن       گشت پشت نە قیبلە، ڕوو نە جەمینەن

»لە ھەموو شوێنێکی سەر زەویدا میحرابەکان پشت بە قیبلە و ڕوو لە ڕوومەتن.«

 

 

 

ده‌نگێ نه‌دراوه

.:: نوێ‌ترین ::.

ڕاڤه‌ی شیعره‌ فارسییه‌كانی مه‌حوی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر (1398/05/15)
کۆچی دوایی قارەمانێک هه‌واڵه‌کانی ئیسلاح وێب (1398/03/31)
کۆچی دوایی حاجی مامۆستا مەلا عومەر حوسینی ئایچی هه‌واڵه‌کانی ئیسلاح وێب (1398/03/31)
‍لە خودی خۆتەوە دەست پێ بکە... هه‌وارگه‌ی دڵان (1398/03/31)