کوردستانى جوان لە دیدى کاک (ئەحمەدى موفتى زادە)ەوە

کوردستانى جوان لە دیدى کاک (ئەحمەدى موفتى زادە)ەوە

گەلى کورد سامان و سەرمایەى زۆر و فراوانى ماددى و مەعنەوى هەیە، سەرمایەگەلێک کە بە بەشێکى کەم لەو سەروەت و سەرمایانە، گەلانى دیکە زۆر شانازى بە خۆیان و زمان و نیشتیمان و نەتەوەکەیانەوە دەکەن، لەوەش زیاتر ئەو سەرمایانە دەکەنە هۆکارێک بۆ پێشکەوتن و گەشەکردنى نەتەوە و نیشتمانەکەیان و پێشبڕکێ لەگەڵ گەل و نەتەوەکانى دیکەدا، لە گرنگترینى ئەو سامان و سەرمایانەش، بریتین لە (کەسایەتى)یەکان و هەڵکەوتەى جوگرافى و (سروشتى نیشتیمان)ى ئەو نەتەوەیە.

یەکێک لە گرنگترین سەرمایە مەعنەوییەکان و کەسایەتییە ڕەمز و دیار و بەناوبانگەکانى گەلى کورد، کە وەک پێویست گرنگى و بایەخ بە ژیان و کەسێتى و خزمەت و خەبات و تێکۆشانە سیاسى و فیکرى و ڕۆشنبیرى و ئەدەبییەکانى نەدراوە، کاک (ئەحمەدى موفتى زادە)ى ڕەحمەتییە، خوا بە بەهەشتى پڕ لە نیعمەتى خۆى شادى بکات و بیکاتە دراوسێى ئەو پێغەمبەرە خۆشەویستەى ـ درودى خواى لێبێت ـ کە خۆى وتەنى: (ئەگەر ودمى هەناسەى ئەو نەبایە) ئەوا ئەو کاتە (ئەوچى بوو؟ مەگەر هەر خوا بزانێ.)

ئەم مەردە نەبەرد و خەباتگێڕە تێکۆەشەرە (کورد دۆست) و (کوردستان خۆشەویست)ە، وێڕاى هەوڵە سیاسى و فیکرى و ڕۆشنبیرییەکانى بۆ گەلى کورد و نیشتیمانى کوردستان، چەندین هۆنراوە و دەقى ئەدەبى گرنگ و جوانى هەیە، کە ئەوانیش کەمتر نین لە هەوڵە سیاسى و فیکرییەکانى، کە ئەم شیعر و دەقە ئەدەبیانەشى باس لە خۆشەویستى و پەرۆشى و خەمخۆرى خۆى دەکەن بۆ کورد و کوردستان و جوانییەکانى سروشتى کوردستان و زادگە و نیشتیمانى دەخەنە ڕوو، بەم شێوەیەش بەشێک لە بیر و بۆچوون و خەم و حەسرەتەکانى باس دەکات و دڵنەوایى خۆیى و هاوەڵانى دەداتەوە و ڕاز و نیازیان لەگەڵ دەکات و ئومێد و خۆزگەکانى دەردەبڕێ.

یەکێک لەو شیعرانەى کە لە دیوانە شیعرەکەیدا (دیاریێ بۆ یاران) هاتووە و باسى سروشتى ڕازاوە و دڵگیرى کوردستان دەکات، بە تایبەت دیمەن و سروشتى ڕازاوەى بەهاران و تابلۆ ڕەنگین و نەخشینەکانى، کە دڵى هەمووان حەیران و کەمەندکێش دەکات، چ جاى دڵى شاعیرانى دڵدار و کەسانى هەست ناسکى جوانبینى وەک کاک (ئەحمەدى موفتى زادە).

ئەو شیعرە پڕ لە هەست و جوانى و خەم و خۆزگەیەش، شیعرێکە بە ناوى (کوردستانى جوانم) کە ئێمە لێرەدا و بەم کەم تفاقییەمانەوە لە بوارى ئەدەبیدا، بە کەمێک مانا و شرۆڤە و ڕانانەوە شیعرەکەى دەخەینە ڕوو.

ئاشکرایە کە کاک (ئەحمەدى موفتى زادە) بەشێکى زۆر لە تەمەنى لە ئاوارەیى و دوور لە زێد و نیشتمانى بەسەر بردووە، جا یا لە پێناوى خوێندن و بەدەستهێنانى زانستى شەرعى و خوێندنى حوجرەدا بووبێت، یان لە پێناوى خەبات و خزمەتى سیاسى و فەرهەنگى بۆ گەل و نەتەوەکەیدا، کە بەشێکى لە (تاران)ى پایتەختى ئێران بووە، یان لە زیندان و بەندى ئینفیرادیدا، بەڵام دەبینین کە ـ لەگەڵ ئەوەى لە پایتەختدایە ـ لەتاو ئەو دوورى و دابڕانەى لە دیمەن و سروشتى کوردستانى جوان و دوورى لە دۆست و یاران، دڵ و زمانى شاعیرانەى دەپژێ و دەڵێ:

چەناى چەن ساڵە کوردستانى جوانم

لە دوریت عالەمم لێ بۆتە زیندان

مەگەر ناوت لەناو ڕۆژنامە، موچڕک

بخاتە گیان و چاو بێنێتە گریان.

ئەم دوورى و دابڕانەى لە کوردستان و ژیانى ناو (تاران)ى پایتەختى لێ بووەتە بەندینخانە، چونکە هەواڵى کوردستانى جوانى لەلا نییە و درەنگ درەنگ هەواڵى دۆست و یارانى دەبیستێ، لەوەش زیاتر بۆنى هەواى سازگارى (ئاویەر) و (سەخناخ)ى دەستناکەوێ تا پڕ بە سییەکانى هەڵیمژێ و ئاهێک بێنێتەوە بە گیانى شەکەت و دڵى تینوویدا، تەنها مەگەر جار جارە لە ناو ڕۆژنامەیەکەوە ناو و هەواڵى کوردستان ببیستێ و موچڕکە و تەزوو بێنێت بە گیانیدا و فرمێسکى چاوى وەک تاوە هەورى بەهاران ببارێنێ.

لەبەر ئەوەى (کاک ئەحمەد) لەو وەختەدا بەدەم خەمە نیشتیمانى و نەتەوەییەکەوە بووە و دەیزانى کە چ پلان و فێڵ و تەڵەکەیەک لە ئارادایە بۆ ستەمکردن لە گەل و نیشتیمانەکەى، بۆیە ئەم خەمە گەورەیەش ئازارى دەدات و هانا بۆ خواى باڵا دەست دەبات و داوا دەکات کە کوردستان و ڕۆڵەکانى گەلەکەى لە فێڵ و داوى خراپەکاران بپارێزێ، بۆیە ناچار بە خەمێکى قوڵى فیکرى و نەتەوەییەوە دەڵێ:

وڵاتى خۆشەویسم یاخودا قەت

شەڕى زۆردار و خوێڕى لێت نەکا کار

خوداى ئەو خەڵکە، خۆت و ڕۆڵەکانت

بپارێزێ لە فێڵ و داوى بەدکار.

جارێکى دیکە کاک (ئەحمەد گیان) دێتە سەر باسى جوانى و خۆشى زێدى سەرەکى و نیشتیمانى فراوانى خۆى، لەبەر ئەوەى کە لە گوندێکى جوانى هەورامان و سروشتى ناسک و دڵڕفێنى (دشە)دا هاتووتە دونیاوە و دیمەنەکانى ئەوێ و (ئاویەر)ى سەیرانگاى (سنە)ى لەپێش چاوە، شوێنێکى دیکەش شک نابات تا دڵى بداتێ و دڵى پێ خۆشکا، بۆیە وەک مناڵێک کە لە دایکى دابڕێ، چۆن دەکڕووزێتەوە بۆى، کاک ئەحمەدیش بەو چەشنە دەکڕووزێتەوە بۆ هەورامان و کەژ و کێوى ئاویەر (کە وەک بەهەشتى خوان لە سەر زەویدا) و بە ئاهێکەوە دەچڕێ:

لە هەورامان و ساراڵت لەبارتر

لە کوێ بێرم کە پێ خۆش کەم دڵى خۆ

گرانە تا بەهەشتى خوا پەیا کەم

کەژ و کێوى بە جوانى (ئاویەر)ى تۆ

ئەگەرچى (کاک ئەحمەد) لە گەورەترین شاردایە و لە (تاران)ى پێتەختى ئێرانە و لە یەکێک لە خۆشترین گەڕەک و شوێنەکانى تارانە، کە گەڕەک و مەحەللەى (شەمێران)ە و شوێنى نیشتەجێبوونى سەرمایەدار و دەسەڵاتدار و کاربەدەستەکانە، ڕەنگە ژیانى ماددى و خۆشگوزەرانى ئەوێ ئێجگار زۆرتر بێت لە زێدى خۆى، بەڵام دڵى وابەستەى ئەوێ نابێت و (سنە) و گوندەکانى دەوروبەرى زۆر بەلاوە خۆشتر و شیرینترە، هەموو شارى (تاران) و ناوچەى (شەمێران) لەگەڵ ئەوەى کە خۆش و دڵڕفێنن و بە خۆشیان دەزانێ، بەڵام دەیانکاتە قوربانى بستێ لە خاک و زەوى کوردستان، ئەڵبەت نەک زەوییەکى بەراویش، بەڵکو زەوییەکى دێم، کە کڕێن و بێئاو بێت، بۆیە بەم شێوەیە دێتەوە زمان و ئاهى دڵى خەمبارى بەم چەشنە دەردەبڕێ و دەبێژێ:   

لە دڵ، تاران و دەورەى ناگرێ جێ

سنە و مەسناو و گریاشان و قارت

بەڵێ ڕاسە شەمێران خۆشە ئەمما

هەموى قوربانى بستێ دەیمەزارت

ئەوەندەى کە وترا، ئاوى دڵى خەمبار و تاوسەندووى (کاک ئەحمەد) نادات و ناسرەوێ، نەک ئەوەى کە پێى ناخۆشە لە (تاران)دا بەند بکرێ و بە بەندى لە تاران بێت، کە ئەو کات بە بەندى و لە زیندانى ئینفیرادى بە دونیایەک ئەشکەنجە و ئازارى جەستەیى و دەروونییەوە ماوەى دە ساڵى لەوێ بەسەر بردووە، بەڵکو ئەگەر ـ وەکو باپیرە گەورەشى ـ بە ئازادى و بە میوانى ڕێى بکەوێتە تاران، هێشتا ئەو کاتەش دڵى بە کوڵى هەر دەڵێ: قەزاى بەردێکى (سەخناخ) بکەوێ لە سەر تاوەکو خوارى تاران و شەمێران، ئاوا ئەم نرکە و ئاهو نزولەیەشى دەردەبڕێ و بە دڵ دەگرى و دەڵێ:

نە بەندى، گەر وەکى باپیرە گەورەم

بە ئازادیش ببم میوانى تاران

دڵم ئێژێ: قەزاى بەردێکى سەخناخ

لەسەر تا خوارى تاران و شەمێران

ئەڵبەت دەبێ لەوە دڵنیابین و بەو چەشنە تێنەگەین کە کاک (ئەحمەدى موفتى زادە) کەسێکى ڕەگەزپەرست و نیشتیمان پەرست بووە، یاخود نەتەوەپەرست بووە، بەڵکو کەسێکى نەتەوە دۆست و نیشتیمان دۆست بووە، وەک خۆى دەڵێ کەسێکى (فاشیست) نەبووە و شەڕ و خراپەى خەڵکى نەویستووە، نیشتیمانى هەر کەس پیرۆزى خۆى بێت، بەڵام بۆ ئەو ـ نەک تەنها تاران و شەمێران ـ بەڵکو هەموو ئێران بە قوربانى (وێڵە)ى شارى (سنە) و (مەسناو)ى جوان و ڕازاوە بێت، بزانن چۆن ئەم هەستەشى بەم دوو بەیتە دەردەبڕێ:

ئەمن فاشیست و بەدخواى خەڵکى تر نیم

موبارەک بێ لە هەر کەس نیشتیمانى

بەڵام بۆ من هەمو ئێران بە موڵکى

فداى وێڵەى سنە و مەسناوى جوانى

ئەم ڕەمز و کەسایەتییە گەورە و خەباتگێڕە خۆنەویستەى گەلى کورد، نیشتیمانى کوردستان و زێدەکەى، لە ڕووى جوانى و ڕازاوەیى و خۆشییەوە بۆ دڵى خۆى، بە بەهەشتى سەر زەوى دەزانێ، هەر چەند زۆر بەداخە و حەسرەت بۆ ئەوە دەخوات کە گەلەکەى گەلێکى هەژارە و خۆى گوتەنى:

وەتەن ئەڵحەق بەهەشتى ڕۆى زەوینى

گەلت ـ داخى بە جەرگم ـ زۆر هەژارە

زەلانى پاییزى ئامانیەت بۆ

دڵى ژاکاوى دورى، باى بەهارە

دواجار و لە کۆتایى ئەم شیعرەدا، کاک (ئەحمەدى موفتى زادە) هەستە نیشتیمانى و نەتەوەییەکەى ئاوێتە و ئاوێزان دەکاتەوە لەگەڵ بیر و باوەڕە ئایینى و ئیسلامییەکەیدا و ڕۆحێکى زیاتر دەکات بە هەست و شعورە مرۆڤدۆستانەکەیدا، چەند خۆزگە و ئومێدێکى گەورە و گرنگ دەخوازێ بۆ گەل و نیشتیمانەکەى، یەکێ ئەوەى کە بڕواى وایە ئەم کوردستانە جوانە ئەوەى لایق و شایانە کە گەل و نەتەوەیەکى ژیر و حەکیم و چاونەترسى هەبێ، یەکێ تر ئەوەیە کەئەم  کوردستانە شایەنى ئەوەیە گەلێکى خاوەن ئیمان و باوەڕێکى پتەو و دامەزراوى هەبێ.

بەو حوکمەش کە کاک (ئەحمەدى موفتى زادە) خۆشەویستییەکى زۆر فراوان و دانسقە و بێ وێنەى هەبووە بۆ پێغەمبەرى خۆشەویستمان موحەممەد ـ درودى خواى لێبێت ـ بۆیە ئومێدى گەورەى دیندارانە و خواناسانە دەخوازێ بۆ کوردستان و زێدى ئازیزى، ئەویش ئەوەیە کە (کوردستانى جوان) و زێد و نیشتیمانەکەى، هەرگیز گوێى لە دەنگى درود و سەڵاواتدان بۆ سەر گیانى پاکى پێغەمبەر ـ درودى خواى لێبێت ـ و یارانى دانەبڕێ، ئەم هەناسە ئیمانى و هەستە باوەڕدانەیەشى دەکاتە کۆتایى شیعرى (کوردستانى جوانم) و دەڵێ:

بەڕاس لایقتە کوردستانى جوانم

گەلێ ژیر و نەترس و کرژى ئیمان

لەگوێت هەر نەبڕێ یاخوا دەنگى ێەڵوات

لە بۆ پێغەمبەر و بۆ ئال و یاران.

(16/7/1368) هەتاوى.

تێبینى: شیعرەکە لە کتێبى دیوانە شیعرى (دیاریێ بۆ یاران) چاپى یەکەم، زستانى (1386)ى هەتاوى، لاپەڕە(205) لە بڵاوکراوەکانى (مەکتەب قورئانى کوردستان)ەوە وەرگیراوە.

ده‌نگێ نه‌دراوه

بۆچوونەکان

1
جمشید (not verified)
1391/10/28 07:06

ده خوشی له کاک مودریک بو ئه و بابه ته جوانه ی که له به ر چاوی خوینه رانی به ریزی خستوه به راستی من به ش به جی خوم هه ر وه ک که سایه تی ک وه ک کاک ئه حمدی خوشه ویست که چون تا مه زروی دی تنی وولاتی خوشه ویستمانه ئه منیچ تامه زروی ئه م بابه ته جوانانه م که پاش ده س خوشی له م نوسره به ریزه هیوادارم که وینه ی ئه م بابه تانه زیاتر بیت به لکو ئه گرله زمانی که سایه تیانیی وه ک کاک ئه حمد ی موفتی زاده ش بیت که جی خویه تی.

2
مودريك عةلى عارف (not verified)
1391/11/1 04:28

زؤر سوپاس برای خۆشه‌ویستم كاك جمشید ... خوا لوتفی خۆی بنوینی له‌گه‌لمان بتوانین بابه‌تی باش و جوان بنوسین .... خوا ره‌حمه‌ت و به‌ره‌كه‌تی خۆی برژینی به‌سه‌ر رۆحی كاك ئه‌حمه‌د و هه‌موو پیاوچاكاندا...

.:: نوێ‌ترین ::.

ڕاڤه‌ی شیعره‌ فارسییه‌كانی مه‌حوی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر (1398/05/15)
کۆچی دوایی قارەمانێک هه‌واڵه‌کانی ئیسلاح وێب (1398/03/31)
کۆچی دوایی حاجی مامۆستا مەلا عومەر حوسینی ئایچی هه‌واڵه‌کانی ئیسلاح وێب (1398/03/31)
‍لە خودی خۆتەوە دەست پێ بکە... هه‌وارگه‌ی دڵان (1398/03/31)
کاری منداڵان و منداڵانی کار کۆمه‌ڵایه‌تی (1398/03/31)