عنوان تاریخ
به‌رپرسیاره‌تی له‌ ڕوانگه‌ی قوڕئان و سوننه‌تدا، له‌ وتووێژ له‌گه‌ڵ دكتۆر محه‌ممه‌د ئیبڕاهیم ساعێدی ڕوودی نووسه‌ر و وه‌رگێڕ
(شوعه‌ڕا میرانی) (ترجمه: به‌شی کوردی ئیسلاح وێب)
1399/09/08
پەروەردەی منداڵ لەنێوان دوێنێ و ئەمڕۆ و داهاتوودا
(عه‌بدوڵڵا عه‌لیپوور)
1399/09/07
قوڕئان و به‌رپرسیاره‌تی له ژیاندا
(ترجمه: سنوور مەحەممەدیان)
1399/09/04
نەخۆشی لە چاوی دوومەوە
(مودریك عه‌لی عارف)
1399/09/02
به‌رپرسیاره‌تی و به‌شه‌كانی و مه‌رجه‌كانی
(یه‌كیه‌تی زانایانی ئایینی ئیسلامی كوردستان)
1399/09/02
به‌رپرسیاره‌تی چییه‌؟ ده‌ ڕێگا بۆ ڕاهێنانی به‌رپرسیاره‌تی
(گروپی ته‌حریرییه‌ی ئاكاده‌می بازار) (ترجمه: به‌شی کوردی ئیسلاح وێب)
1399/08/29
پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) وه‌ك خۆی
(مامۆستا شێخ موحەممەدی خاڵ)
1399/08/26
لەنێوان عیشقی ئیلاھی و عیشقی عاشق و مەعشوقانی تردا
(م. سه‌لاحه‌ددین ئه‌حمه‌د)
1399/08/19
پێغه‌مبه‌ر(د.خ) وه‌ك نوور
(مامۆستا نه‌به‌ز هه‌ورامی)
1399/08/17
مەولوود؛ وێستگەیەک بۆ فراوانکردنی بازنەی دینداری
(مودریك عه‌لی عارف)
1399/08/14
یادى مه‌ولوودى پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای لەسەر) چ واتایه‌ك ده‌به‌خشێ؟
(د. عومه‌ر عه‌بدولعه‌زیز)
1399/08/14
یادێک لە مانگی لە دایکبوونی پێغەمبەری ئیسلام (س)
(غه‌فوور كه‌سنه‌زانی - ژاكاو)
1399/08/14
پێغەمبەرم تاجی سەرم
(زیوه‌ر عه‌بدوڵڵاهی)
1399/08/14
جەلال مەلەکشا؛ دوو جیهان و دوو زمان
(یوونس ڕه‌زایی)
1399/08/14
دڵت ببەستە بە خۆشویستنی پێغەمبەرەكەتەوە (دروودی خودای لەسەر بێت)
(د. عه‌لی قه‌ره‌داغی)
1399/08/11
هەڵوێستی جوامێرانە
(سه‌ردار شه‌مامی)
1399/08/10
پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای لەسەر بێت) پێشه‌نگێكی چاك
(یه‌كیه‌تی زانایانی ئایینی ئیسلامی كوردستان) (گردآورنده: به‌شی كوردی ئیسلاحوێب)
1399/08/05
دڵی شووشه‌كان مه‌شكێنن
(شه‌هلا ئه‌حمه‌دی)
1399/08/05
چەردێک لە بیر و هزری کاک ئەحمەدی موفتی‌زادە لەمەڕ پێغەمبەر ٍﷺ
(عه‌بدوڵڵا عه‌لیپوور)
1399/08/04
زه‌رووره‌تی له‌دایكبوونه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ر(دروودی خوای له‌سه‌ر بێت)
(یه‌كیه‌تی زانایانی كورد) (گردآورنده: به‌شی كوردی ئیسلاحوێب)
1399/08/04
چه‌مکه‌كانی بنیاتنان و وێران كردن له‌ چاكسازی ئیسلامی هاوچه‌رخ
(فه‌تحی حه‌سه‌ن مه‌لكاوی) (ترجمه: ئیسماعیل تاها)
1399/07/22
ئەقڵی كەسی سیاسی تاكڕەو
(د. عه‌لی قه‌ره‌داغی)
1399/07/22
ڕێگاکانی گه‌یشتن به‌ ئاسووده‌یی له‌ ڕوانگه‌ی قوڕئان
(ترجمه: به‌شی کوردی ئیسلاح وێب)
1399/07/21
یەکەمین بەهار”: خوێندنەوەی ژیاننامەی پێغەمبەر بەپێی دەرکەوتە جیۆسیاسییەکان
(فه‌ره‌یدوون ئه‌حمه‌د پێنجوێنی)
1399/07/20
ترس و کاریگەرییەکانی لەسەر مرۆڤ
(سارا تاهیر و وه‌فا تاهیر)
1399/07/20
ئـایـا جـیـهـاد لـە ئـیـسـلامـدا دژی زوڵـمـە یـان دژی کـوفـرە؟
(ئه‌كره‌م ئه‌نوه‌ر)
1399/07/17
هەنگوین بەكتریا سەركەشەكان لەناو دەبات!
(عه‌بدوددایم ئه‌لكۆحه‌یل)
1399/07/16
سیاسەت لە هزر و ئەندێشەی عەللامە «مامۆستا مەلا باقری بالک»دا
(عەبدوڵڵا مەلا ئەحمەد ئەحمەدئاوایی - ماستەر لە تەفسیری قوڕئان)
1399/07/11
دین و زەرورەتی ئیسلاحی دینی
(د. سه‌لمان نادر)
1399/07/06
پێكه‌وه‌ژیان
(م. سه‌لاحه‌ددین ئه‌حمه‌د)
1399/07/04
ئاماژه‌: به‌رپرسیاره‌تی، كرداریترین شێوازی په‌روه‌رده‌ و گه‌شه‌ی كه‌سایه‌تییه‌ و ئاكامه‌كه‌ی، گۆڕانكاری به‌رده‌وام له‌ خۆی و كه‌سانی تردا به‌دی دێنیت و پشتیوانییه‌كی به‌هێز و پته‌وه‌ بۆ مه‌عنه‌وییه‌ت له‌ ژیاندا. هه‌رچه‌ند مه‌عنه‌وییه‌تی مرۆڤ به‌هێزتر بێ، هه‌ستی به‌رپرسیاره‌تی زۆرتره‌ و به‌پێی ئه‌وه‌یكه به‌رپرسیاره‌تی بنه‌مایه‌كی دانه‌بڕاو له‌ ئایینی پیرۆزی ئیسلامه و له‌ بنه‌ماكانی سه‌ره‌كی و گرینگی دین هه‌ژمار ده‌كرێ. به‌و پێیه‌ سه‌باره‌ت به‌ بابه‌تی به‌رپرسیاره‌تی له‌ ڕوانگه‌ی قوڕئان و سوننه‌ت، وتووێژێكمان له‌گه‌ڵ دكتۆر محه‌ممه‌د ئیبڕاهیم ساعێدی ڕوودی پێك هێناوه‌. دكتۆر ساعێدی ڕوودی له‌ پارێزگای خوراسانی ڕه‌زه‌وی، نووسه‌ر و وه‌رگێڕ و خاوه‌ن بڕوانامه‌ی دكتۆڕای ڕاڤه‌ی قوڕئانی پیرۆزه‌ و زیاتر له‌ ١١٥ كتێبی چاپكراوی هه‌یه‌.
لەڕاستیدا مرۆڤ وەک کانگای ئاڵتون و زێو وایە کە تەنیا لەژێر سێبەری پەروەردەیەکی دروست دەتوانین ئەو سامان و کانگا بەنرخە کەشف بکەین، هەڵبەت ناتوانین حاشا لەوە بکەین کە: سوود و قازانج و بەرهەمی پەروەردەی بەهێز و تۆکمە لە ژێرخانی خێزان، داهاتەکەی بۆ هەمووان دەبێت. بە جۆرێک کە: ئەگەر لە ژێرخانی بنەماڵەدا، واتە دایک و باوک بتوانن ڕۆڵی خۆیان لە پەروەردەکردنی مناڵەکەیان بە باشی بگێڕن، هەر لە سەرەتای کۆرپەییەوە بە ڕەفتار و ڕەوشت و گوفتاری جوان و هەڵسووکەوتی گونجاو لە ژیانی مناڵەکەیان بسازێنن، ئەوکات نەوەیەکی ساڵح و چاکەکار و قودوە و شەخسیەتێکی لێهاتوو دەبێت بۆ کۆمەڵکەی داهاتوو.
یەکێک لە گرنگترین ناوەڕۆکەکانی قوڕئان، فێرکردنی «ژیانێکی بەرپرسانه‌»یە. قوڕئان لە ئێمەی دەوێت بەرپرسانە بژێن، بە جۆرێک بژین کە بتوانین لە بەرامبەر هەر کردارێک یا هەر کردارێکی وازلێهێنراو، وەڵام بدەینەوە. ته‌نانه‌ت لە ئاست نییەت و مەبەستەکانمان.
 خوێندنەوەیەکی مەعنەوییانە بۆ دیوی دووەمی نەخۆشی. لەڕاستیدا من نه دکتۆر و نە خاوه‌ن ده‌واخانه‌ و ده‌رمان‌فرۆش و نە شارەزاییشم لە چارەسەری پزشکی و نەخۆشیدا هەیە، نە ڕێگەش بە خۆم دەدەم کە لەو بارەیەوە قسە بکەم، بەڵکوو وەک لە ناونیشانەکەدا دیارە بەندە تەنیا دەمەوێ بە چاوێکی دیکەوە تەماشای (دیوی دووەمی نەخۆشی) بکەم، هەر لەو ڕوانگەیەشەوە دەمەوێ باس لە دیوە مەعنەوییەکەی نەخۆشی و حاڵەتە ڕوحی و دەروونییەکەی کەسی نەخۆش بکەم، بەو ئومێدەی کە هەموومان بە چاوی دووەمیشەوە کەمێک تەماشای نەخۆشی بکەین و دیوی دووەمیشی ببینین.
لێپرسراوی بریتییه‌ له‌ لێپرسراوی ده‌وڵه‌تێك، یان شارێك، یان هۆزێك، یان گوندێك، یان خێزانێك، ئه‌مانه‌ هه‌موویان به‌رپرسن به‌ ئه‌ندازه‌ی خۆیان، بۆیه‌ ئه‌وه‌ی باس ده‌كه‌ین هه‌موو به‌شه‌كان ده‌گرێته‌وه‌. یه‌كه‌م/ لێپرسراویه‌تی ئایینی: كه‌ بریتییه‌ له‌ جێبه‌جێكردنی هه‌موو فه‌رمانه‌كانی خوای گه‌وره‌ و دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌هه‌موو قه‌ده‌غه‌كراوه‌كانی خوای گه‌وره‌ . دووه‌م/ لێپرسراویه‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی: بریتییه‌ له‌ ده‌ستگرتنی مرۆڤ به‌ هه‌موو یاساكان و داب و نه‌ریته‌ جوانه‌كانی ناو كۆمه‌ڵگه‌.
به‌رپرسیاره‌تی و ڕێگاكانی به‌هێزكردنی ئه‌گه‌ر داوا له‌ مناڵێك بكه‌ی كه ئاماژه‌ به‌ واتایه‌كی دروست له‌ به‌رپرسیاره‌تی بكات، پێتان ده‌ڵێ به‌رپرسیاره‌تی واته: «كردنی كارێكی دروست» یا «ئه‌نجامدانی هه‌ر كارێك كه دایك و باوك داوا بكه‌ن» یا «به‌جێهێنانی ئه‌ركه‌كانم». به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌و پرسیاره‌ له‌ كه‌سێكی عاقڵ بكرێ، به‌ڕاتان چ وه‌ڵامێك ده‌داته‌وه‌؟ له‌ڕاستیدا به‌رپرسیاره‌تی و به‌رپرسبوون، باسێكی بانتر له‌ كار و ئه‌رك و ئیشه واجب و پێویسته‌كانی ژیانه. مرۆڤ به‌دوای واتادا ناگه‌ڕێ، به‌ڵكوو واتای ڕاسته‌قینه‌ی به‌رپرسیاره‌تی، به‌ڵێنیی جێبه‌جێكردنی كارێك یا چه‌ند كارێكه.
 هه‌موو پیاوێكی گه‌وره‌ی هه‌ڵكه‌وتوو له‌ جیهاندا، كه‌ لێی ورد ئه‌بینه‌وه ‌و ژیانی ئه‌خوێنینه‌وه‌، تێده‌گه‌ین كه‌ گه‌وره‌یی ‌و بلیمه‌تییه‌كه‌ی هه‌ر له‌یه‌ك ڕووه‌وه‌ بووه‌، وه‌ك (سوقڕات)‌ و (فیساگۆرس)ی یۆنانی‌ و (كۆنفۆشیۆس)ی چینی‌ و (شاملیۆن)ی ئه‌مریكایی‌ و (میڕابۆ)ی فه‌ڕه‌نسی ‌، (كاریبالد)ی ئیتاڵی‌ و (كوتم)ی هیندی كه‌ هه‌ر یه‌كێك له‌مانه‌ له‌ تاقه‌ شتێكا پسپۆڕ و لێهاتوو بووه‌.
کاتێک عاشق عاشقی مەعەشقوقەکەی دەبێت (بۆ نموونە کوڕ و کچێک) بە حه‌قیقی یەکتریان خۆشویست و عاشقی یەکتری بوون، ئەو شتانە ڕوو دەدەن بەشێوەیەکی گشتی: ١. بۆ یەکتری دەسوتێن...، ئایە عیشقی ئیلاھی ئێمە بەرامبەر پەروەردگارمان سوتانی تێدایە؟! ٢. بەردەوام دڵیان لای یەکە...، ئێمە بەو ئەندازەیە دڵمان لای خوای گەورەیە؟!
شه‌معی‌ دینت بیمی‌ خامۆشیی‌ نیه‌ تا حه‌شر بادی‌ موخالیف لێیبدا سالم (نوور) له‌ قوڕئاندا فه‌زایه‌كی‌ سه‌رنجڕاكێش‌ و سه‌رسامكه‌ره‌‌ و... ده‌یان پرسیار ده‌وروژێنێت، ئه‌و هه‌موو حزووره‌ی‌ (نوور) له‌ قوڕئاندا بۆچی‌؟ خوداوه‌ند سه‌رچاوه‌ی‌ ڕۆشنایی‌ ئاسمانه‌كان‌ و زه‌مین‌ و... (نوور)ی‌ ئه‌زه‌لیی‌ ئیمان‌ و هیدایه‌ته‌ به‌ره‌و نووری‌ ئه‌به‌دییه‌ت، په‌یامه‌كان‌ و په‌یامبه‌رانیشی‌(سه‌لامی خوایان لێ بێ) له‌ چه‌ندین ئایه‌تدا باسی‌ (نوور)یان له‌گه‌ڵدا هاتووه‌. وه‌ك چۆن (ڕۆشنایی‌) سه‌رچاوه‌یه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ ژیانی‌ (ماددیی‌‌ و دنیاییه‌)، ڕۆشنایی‌ ژیانی‌ (ئیمانیی‌‌ و ڕۆحی)ش له‌ خۆری‌ ناوه‌جوانه‌كانی‌ په‌روه‌ردگار‌ و له‌ قوڕئانه‌وه‌یه‌.
سەراپای مانگی مەولوود بە گشتی و ڕۆژی دوانزدەی ڕەبیعولئەووەل بە تایبەتی، وەرزی گەشانەوەی ڕوح و بووژانەوەی دڵ و پتەوکردنی باوەڕ و خزمەتکردنی درەختی ئیمانە، وەرزی گەڕانەوەیە بۆ ڕۆژێکی گەشی بێوێنە لە لاپەڕە پڕ لە سەروەری و زێڕینەکانی مێژووی مرۆڤایەتی. وەرزی زمان شیرنکردنە بە فەرموودەکان و خۆجوانکردن بە ئاکار و ڕەفتار و ڕەوشتە جوامێرەکانی مەولوودە نازدارەکەی مانگی ڕەبیعولئەووەل.
یادى مه‌ولوود، یادێكى پڕ له‌ وانه‌ و عیبڕه‌تى مێژووى بانگه‌وازى ئیسلامیى، بگره‌ مێژووى مرۆڤایه‌تییه‌، جێى خۆیه‌تى له‌ ئاست ئه‌و یاده‌ و ژیانى خاوه‌نى ئه‌و یاده‌دا هه‌ڵوێسته‌ بكرێ‌ و تایبه‌تمه‌ندیى ژیانى پێغه‌مبه‌رى سه‌ردار و ته‌مه‌نى پڕ خزمه‌ت‌ و جیهاد و خه‌باتى بخرێته‌وه‌ به‌رچاو. یادى مه‌ولوود: یادى هاتنه‌ دونیاى هه‌ڵگرى دوا په‌یامى خوایه‌ بۆ نه‌وه‌ى ئاده‌میزاد، هه‌تا هه‌تایه‌. یادى مه‌ولوود: یادى ڕزگاركارێكه‌ كه‌ مرۆڤایه‌تیى له‌ كۆیلایه‌تیى چه‌وسێنه‌ران ڕزگار كرد و به‌ره‌و لوتكه‌ى عیززه‌ت‌ و سه‌ربه‌رزیى خواپه‌رستیى بردنى.
گوڵ وشەی شادی لە خۆشیت پڕ بە لێوم دێتەدەر یادی تۆ ڕەونەق دەبەخشێ، خشڵە بۆ شێعر و هونەر چوارەدە چەرخە زوانی پەسنی خێڵی پاکان دێنە گۆ ناگەیێ هێشتا بە تۆز و گەردی ژێر پێت سەربەسەر ناوی تۆ ناوازەیە، وەک کردەوەت ئەی ڕێبەرم کێیە بتوانێ ، ببینێ ، تابشی نووری قەمەر تۆم هەبێ لەم ژینە بۆ پاڵپشتی بەسمە پاڵ وەدەم چاکترین سەرقافڵەچی، کاروانە ڕێگەی پڕ خەتەر
لەدونیا و ھەم قیامەتیش ھەرتۆی تاقانە ڕێبەرم بێ خەم بە ئەی ئازیزەكەم گەر تەنیا كەس بم لە دونیا كە ڕێڕەوی ڕێگەی تۆیە پشتی ئیسلام قەت بەرنادەم ھیوام مانی دینی تۆیە ئەبم بە كێو بەرز و قایم
وەرز،وەرزی زەردی پاییزە ئاسمان، دڵتەنگ و بێدەنگ و زەوی سارد و خەفەتهێنە هەر دەڵێی تۆوی مەرگ وەربووە بەسەر عومری سەوزی جەنگەڵی پیردا هەر وەکوو ئەسرین، لە گوێنی ئەو کەسەی ژیوان لە کاتی تاڵی گیانەڵڵا. دادەچۆرێتن لە چاوی جەنگەڵا ئەسرینی زەرد و سووری بێدەنگی گەڵا وا هەتاو بێ هێز، هەر بە چەشنی دوا بزەی سەردار ئەو دەمەی تێک‌دەشکێ کات و سەردەمی شێوان، دوای برین و خوێن و تێکشکانی لەشکری دەیخاتە سەر لێوان و...
بۆ ئەوەی دڵت دامەزراو بێت لەسەر خۆشویستنی پێغەمبەرەكەت (دروودی خودای لەسەر بێت)، خۆت پابەند بكە بەم ڕێنماییانەی خوارەوە: ١- كاتێ‌ دروود و سەڵەوات لەسەر پێغەمبەر دەدەیت، زمانت لەسەر ئەوە ڕابهێنە كە دەبێ‌ خۆشەویستی ئەو ڕابەرە تێكەڵ بە دڵت ببێت، كردەوەكانیشت ڕاستگۆیی ئەو خۆشویستنه‌ت بسەلمێنن. ٢- بەئاگایی و هەستۆكیی ڕەفتارت ڕاستگۆترین بەڵگە بێت لەسەر خۆشەویستیت بۆی، كەواتە با بە شێوەی پراكتیكی پابەندبوونت بە ڕەوشتەكانی پێغەمبەرەوە (دروودی خودای لەسەر بێت)  تیاتدا دەربكەون.
لەم ڕۆژانەدا لە ڕێگەی سۆشیال میدایەوە هەواڵێک بڵاو بوویەوە کە سەرۆکی فەڕەنسە، ماکڕۆن پشتیوانی لە ڕۆژنامەیەک کردووە بۆ بێ ڕێزیکردن بە پێغەمبەری موسوڵمانان. دیارە ئەم هەڵوێستە ناڕەوایەی ماکڕۆن، کاردانەوەی لێ کەوتەوە و هەستی موسوڵمانانی هەژاند و هەڵوێستی جۆراوجۆری بەدوادا هاتە ئاراوە. لەم پێناوەدا دەمهەوێ چەن خاڵێک پێشکەش بکەم:
گه‌وره‌یی پێغه‌مبه‌ری خوا له‌وه‌ ده‌ره‌كه‌وێت كه‌ له‌ هه‌ر ڕوویێكه‌وه‌ سه‌یری ده‌كه‌ی، نموونه‌ی هه‌ره‌ به‌رز و جوانی پێشه‌نگییه‌، باشترین كه‌س بۆ ئێمه‌ی موسوڵمان كه‌ بۆ ژیانی دونیا و سه‌رفرازبوون له‌ قیامه‌ت لێی بڕوانین پێغه‌مبه‌ره‌ (دروودی خوای له‌سه‌ر بێت). خوای گه‌وره‌ له‌ قوڕئانی پیرۆز ئه‌و ڕاستییه‌مان بۆ به‌یان ده‌كا و ده‌فه‌رموێت: «لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآَخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا» ئه‌حزاب/۲۱. هه‌روه‌ها ده‌فه‌رموێ: «مَّن يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللهَ وَمَن تَوَلَّى فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا» نیساء/۸۰.
ئایا بیرمان کردۆتەوە بۆچی خوای پەروەردگار کاتێک له ئایەتە پیرۆزەکانی قوڕئاندا باسی حوزن و خەم و پەژارە دەکات، له هەموویاندا مەنعی مرۆڤ و بەتایبەت مەنعی ئافرەتان دەکات له خەمخواردن؟ له سووڕەتی قەسەسدا خوای گەورە ئاوا دڵخۆشی دایکی موسا(ع) دەداتەوە و هێوری دەکاتەوە تاکوو خەم نەخوات:
ئـەوا لـە دوورەوە پـەیـا بـوو جـوانـێ مـەڵـێ جـوان، بـڵـێ مـانـگـی تـابـانـێ هەی جـوان، گش کـەسم بەڵاگەردانت فیدای گەرد و تۆز سەر سەر و شانت بــە قـوربــانـت بــم بــە هــاواڵــمـەوە بـە بـاوك و دایـك، سـەر و مـاڵـمــەوە "ئەحمەد موفتی زادە"
له‌ ده‌سپێكی یادی له‌دایكبوونی پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای له‌سه‌ر بێت) پێمان باشه‌ تیشكێك بخه‌ینه‌ سه‌ر ئه‌و هۆكارانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌، پێغه‌مبه‌ری له‌ پێناو ڕه‌وانه‌ كرد، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین به‌راوردێك له‌ نێوان واقعی ئه‌وسای جیهانی نه‌فامی‌ و واقعی ئێستای جیهان به‌گشتی‌ و جیهانی ئیسلامی به‌تایبه‌تی بكه‌ین.
له‌ هه‌ندێك بواری ‌ ئیسلامدا ورده‌كاری ئه‌حكام و ته‌شریعات باس كراوه‌‌، به‌ جۆرێك زانایان ڕای جیایان له‌ باره‌یه‌وه‌ نییه‌، له‌ به‌ها و پره‌نسیپی گشتی هه‌یه‌ له‌ بواره‌كانی تر، پێویسته له‌سه‌ر شاره‌زایان په‌ره‌ به‌ په‌یڕه‌و و ئه‌زموون و ده‌زگاكانی كۆمه‌ڵگه‌ی ئیسلامی بده‌ن، ئه‌زموونی مرۆیی له‌هه‌ر شوێنێك بوو بیقۆزنه‌وه‌ و بیگونجێنن له‌گه‌ڵ ئامانجه‌كانی كۆمه‌ڵه‌گه‌ و مه‌قاسیده‌كانی ئیسلام.
ئەقڵی كەسی سیاسی تاكڕەو جۆرەها ئێش و ئازار بەرهەم دێنێت و خۆی لەم دیمەنانەدا دەبینێتەوە: 1- هێرشكردنە سەر پیرۆزییەكان و ئایینی ئەوانیتر، ئەوەش بە مەبەستی دواخستنی هەرجۆرە چاكسازییەكی ڕاستەقینە كە شایستەی بەرپابوونە، هاوكات بۆ داپۆشینی شكستەكانی خۆیەتی. 2- گۆڕینی دید و ئاراستەی خەڵكی بەرەو ئەو كێشە و گرفتانە كە مۆركی بڕیار و حوكمی لە قوتوونراویان هەیە، واتە حوكمدانی پێشوەختە بە مەبەستی ساختەكردنی هۆشیاریی و بۆ چەسپاندنی نەفامیی و نەزانیی.
هۆکاری زۆر هه‌یه‌ که مرۆڤ تووشی دڵه‌ڕاوکێ و پەرێشانی ده‌کات، ترس له‌ داهاتوویه‌کی نادیار، خه‌می ڕابردوویه‌کی تاریک، بێهێزی و داماوی هه‌مبه‌ر کێشه‌ و گرفته‌کان، هه‌ست به‌ بێهووده‌یی له‌ ژیاندا، ئه‌مه‌گنه‌ناسی که‌سانی ده‌ورووبه‌ر، گومانی خراپ و تۆمه‌ت لێدان، دونیاپه‌ره‌ستی و هۆگربوون پێی، ترس له‌ مردن و... و تەواوی ئه‌وانه له‌به‌رامبه‌ر ئیمان به‌ خوای گەورە پووچه‌ڵ ده‌بنه‌وه‌.
وەک زۆرینەی موسوڵمانان منیش هەر لە تەمەنێکی زووەوە ئاشناییم لەگەڵ ژیاننامەی پێغەمبەردا دەست پێ کرد، هەر لە منداڵییەوە سروودی “طلع البدر علینا”م لەبەربوو، لەگەڵ وردەوردە هەڵکشانی تەمەنمدا بەسەرهاتی فەتحی مەککە و پێشتریشی ڕێکەوتنامەی حودەیبییە شارەزا بووم، هەروەها ئاشنا بووم بە بەسەرهاتی کیسڕا، ئەو کەسەی کە پێغەمبەر نزای لێ کرد: “خوا دەسەڵات و فەرمانڕەواییەکەی پارچەپارچە بکات” و پاش چەند مانگێک پارچەپارچە بوو، بەڵام نەمدەزانی بەڕاستی چۆن خوا دەسەڵات و فەرمانڕەواییەکەی پارچەپارچە کرد؟ ئەی سیاق و ناوکۆی ڕووخان و هەرەسی دەسەڵاتەکەی چی بوو؟ ئەمە سەرەڕای زۆر لەو چیرۆک و بەسەرهاتانەی کە وەک ئاوودۆ لەبەرم بوون و باسی بەسەرهاتی ئیسلام و پێغەمبەرەکەی دەگێڕنەوە کە خوا وەک ڕەحمەت بۆ جیهانییانی ناردووە و لەلایەن خۆیەوە پاڵپشت و پشتگیریی دەکات.
خەڵکێکی زۆر دەڵێن ترس شتێکی راست نییە، بەلای منەوە ئەمە بێمانایە، ھەریەک لە ئێمە شتگەلێک ھەیە لێی دەترسێ، ھەر ترسە وای لێ کردوویین کە چەندین کار کە پێویست بوو بیکەین نەمان کردووە، ترس دەتوانێ ڕێگر بێ لەبەردەم زۆر شتدا، پێویستە ئەوە بزانیت کە ترس شتێکی ڕاستییە و دەبێ زاڵبیت بەسەریدا. خاتوونی نووسەر و ڕاھێنەری ئەمریکی بەناوبانگ (مێلڕ ڕۆبینز)
جـیـهـاد پێنج جۆری سەرەکی هەیە. ١. جهادی نەفس و هەوای خۆمان کە گەورەترین جیهادە و هەتا بەسەر حەز و هەوا و ئارەزوو و ڕیا و خۆدەرخستن و عوجب و خۆبەچاکزانین و کیبر و خۆبەزلزانیندا سەرنەکەوین، ناتوانین هیچ جۆرە جیهادێک بکەین، ئەویش بە پەروەردەکردنی لەسەر ئارامگرتن، لەسەر چاکەکردن و گوناه‍ و خراپەنەکردن و ڕازیبوون بە قەدەری خوا‌.
بەردەوام هەموو ڕۆژێك سەلماندنی زانستیی نوێ‌ و بەهێز لەسەر هەنگوین‌ و توانای هەنگوین لە چارەسەری نەخۆشیدا دەدۆزرێتەوە، كۆتا دۆزینەوەش بریتییە لەوەی كە هەنگوین دژەزیندەی زۆر بەهێز (ئەنتی بایەتیك)... لەخۆی دەگرێت. لە لێكۆڵینەوەیەكی نوێدا كە زانكۆی (سیدنی ئوستوڕالی) ئەنجامی داوە، ڕوونی كردەوە كە هەنگوین توانایەكی سەرسوڕهێنەری بۆ لەناوبردنی ئه‌و ڤایرۆس‌ و بەكتریا دڕندانه‌ هه‌یه‌، كە بەرگرییان به‌رامبه‌ر دژە زیندەكان (ئەنتی بایەتیك) هه‌یه‌.
خوالێخۆشبوو مامۆستا مەلا موحەممەد باقری بالک کوڕی شێخ حوسێن خان، لە ساڵی ١٢٧٤ی هەتاوی، لە ئاوایی نزار لە ناو خێزانێکی ناسراو کە پێیان گوتووە «ئاغا گەورە» کە لە بنچینەدا دەگەڕێنەوە سەر بنەماڵەی ئەردەڵانییەکان چاوی بە دونیا هەڵێناوە.  مامۆستا مەلا موحەممەد باقری بالک وەک سەرجەم زانایانی ئاینیی سەردەمی خۆیی لە تەمەنی مناڵی چۆتە حوجرە و درێژەی بە خوێندنی زانستە ئیسلامییەکان داوە و لە کۆتاییدا، ساڵی ١٩٢٠ی زایینی لە شاری سنە لەسەر دەستی سێ زانای ناوداری ناوچە بە ناوی «عەلامە مەلا موحەممەدی مولانا وچەی عەلامە نۆتشی، مامۆستا عەبدوڵڵای موفتی دەشێ، مامۆستا حەمەڕەشید بەگی مەریوانی» ئیجازەی زانستە ئیسلامییەکانی پێدراوە.
 ئایا سەردەمی نوێ کوشتنی موڕتەد و دەسبڕینی دز و جەڵدەلێدان و ڕەجم و دابەشکردنی مرۆڤ بۆ ئەهلی زیمی و موسوڵمان و جیاوازی ژن و پیاو لە ماف و ئەرکدا هەڵدەگرێت؟ هەموومان لە قۆناغێکدا لەبەردەم پرسیارێکدا ڕاماوین، ئیسلاح لە کوێی ئاییندا بکەین؟ لە بنەڕەتەوە هەندێکمان پێیان وایە دینەکەی ئێمە ئیسلاح هەڵناگرێت، ئەوە دینەکانی ترن پێویستیان بە ئیسلاح بووە، چونکە ئەو دینانەی دی دینێکی بێ بنەما و لادراو بوون، ئەگەر نا دینی ئێمە خۆی وەزیفەی ئیسلاحکردنی عەقڵی ئێمەیە، بۆیە کاتێک بیر لە دینی خۆمان دەکەینەوە بە مەبەستی ئیسلاح، لە مەوقیعێکی هەڵە داین، بەهەڵە بیر دەکەینەوە، چونکە دەبێ بیر لە ئیسلاحکردنی عەقڵی خۆمان بکەینەوە بەدین، نەک بیر لە ئیسلاحکردنی دین بکەینەوە بە عەقڵ، ئەمە تایپێکی بەرفراوانە لەناو کان وونی شارستانییەتی ئیسلامیدا.
با دیندار و بێ‌دین و باوەڕدار و بێ‌باوەڕ و ڕەش و سپی و... بەیەکەوە بژین و ڕێز لەیەکتری بگرین و دوژمنایەتی یەکتر نەکەین و زۆریش ئاساییە ھەر یەکەمان چەسپاو و دامەزراو بین لەسەر مەبادییەکانی خۆمان و ھەر یەکەمان باوەڕی بە بیروڕاکانی خۆی ھەبێ و دەرگای گفتوگۆ و وتووێژ بکەینەوە بەسەر یەکتردا. ئەم ئایەتە لوتکەی بەیەکەوە ژیانە: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا» (حوجوڕات/١٣) ئه‌ی خه‌ڵکینه بێگومان ئێمه هه‌مووتانمان له‌ نێر و مێیه‌ک دروست کردووه (که ‌باوکه ‌ئاده‌م و دایکه حه‌وایه‌) و کردوومانن به‌ چه‌نده‌ها گه‌ل و تیره و هۆزی جۆربه‌جۆر، تا یه‌کتر بناسن و په‌یوه‌ندیتان خۆش بێ به‌یه‌که‌وه.
Syndicate content