عنوان تاریخ
عه‌تر و گوڵاو و خۆبۆنخۆشكردنی ئافره‌تان (بەشی یەکەم)
(قانع خورشید)
1397/11/06
لەنێوان ناو و ناوەڕۆك و واتا و واقیعدا برا، موسوڵمان، ئیسلام (برایه‌تیی موسوڵمانان)،
(موحەممەد مەلاموحەممەد تاوگۆزی)
1397/11/01
جیاوازیی نێوان کەسێکی چەقبەستوو و کەسایەتی ئاوەزمەندی گۆڕانخواز
(مەولوود بەهرامیان)
1397/10/25
ژنان چییان دەوێت...!؟
(مورتەزا ئیلاهی قومشەیی) (ترجمه: دڵشاد ئیبراهیم)
1397/10/17
چەند ڕۆچنەیەک بۆ تێگەیشتن لە مێژوو
(د. عوسمان هەڵەبجەیی(عثمان محمد غريب))
1397/10/14
تەكفیر وەك سەرچاوەی سەرەكی دروستبوونی تیرۆر و توندڕەوی
(دوکتور عەلی قەرەداغی)
1397/10/11
عەبدوڕەحمان سدیق: دەبێت لە بە ئیسلامیكردنی كوردەوە بێینەوە بۆ بە كوردیكردنی ئیسلام
وتووێژ: ئیدریس سیوەیلی
1397/10/03
بەرەوپیری " یەڵدا "ی تەمەن
(ئەحمەد عەبباسی)
1397/09/30
ڕۆڵـی تێکدەرانەی تـەلـەڤیــزیون و تۆڕە کـۆمەڵایەتیەکان لە سەر خێــــزان و بنەماڵە
توێژینەوە: عەبدوڵڵا عەلیپوور
1397/09/28
ڕۆڵـی تـەلـەڤیــزیون و تۆڕە کـۆمەڵایەتیەکان لە سەر خێــــزان و بنەماڵە
توێژینەوە: عەبدوڵڵا عەلیپوور
1397/09/28
دەستدرێژی بۆسەر ماف و ئازادی لە ڕیزی تاوانە گەورەكاندایە
(دكتۆر عەلی قەرەداغی)
1397/09/22
جارێكیتر كوشتنی ئایینگۆڕ (موڕتەد)
(عومەر عەلی غەفوور)/بەشی دووهەم و کۆتایی
1397/09/21
باڵوێزی ئاشتی
(ئەحمەد عەبباسی)/سۆزێک بۆ پێشەوای مرۆڤایەتی
1397/09/06
جارێكی تر كوشتنی ئایینگۆڕ (موڕتەد)
(عومەر عەلی غەفوور)/بەشی یەکەم(1-2)
1397/08/24
بۆچی کوشتنی جەمال خاشقچی هەموو جیهان دەهەژێنێت کەچی کوشتنی هەزاران یەمەنی هیچ کاردانەوەیەکی ئەوتۆی لێناکەوێتەوە؟
(د. نەوشیروان حوسێن سەعید ‌)
1397/08/22
مەلا کەریمی شاریکەندی لە قووڵایی ئەندێشەکانیڕا‌
(ناسر عەلیار)لادانی تەمومژ لەسەر کەسایەتی و بیر و باوەڕی مامۆستا مەلا کەریمی شاریکەندی/ بەشی دووهەم و کۆتایی
1397/08/19
ژیان چییە ... ؟
(سوارە ئیلخانیزادە (١٩٣٧-١٩٧٦))
1397/08/14
شازادە و شاعیر
(حەمەسەعید حەسەن)خوێندوەیەک بۆ ڕۆمانی «شازادە و شاعیر»؛ سەبارەت بە ژیانی «نالی»
1397/08/07
مەلا کەریمی شاریکەندی لە قووڵایی ئەندێشەکانیڕا‌
(ناسر عەلیار)لادانی تەمومژ لەسەر کەسایەتی و بیر و باوەڕی مامۆستا مەلا کەریمی شاریکەندی/ بەشی یەکەم
1397/08/05
چاكسازی لە بواری پەروەردە و فێركردندا
(دکتۆر عەلی قەردەاغی)
1397/08/03
ئیسلام و بەهای ئازدی
(هاوژین عومەر)
1397/07/30
تاقەدار
هۆنراەی مامۆستا سووتاو
1397/07/29
ئایین و ئافرەت
(عه‌بدوڕه‌حمان سدیق)
1397/07/28
عائیشە لە تەمەنی 18 ساڵیدا هاوسەرگیری کردووە
(دکتۆر عومەر عەبدولعەزیز)
1397/07/26
دیاردەی مەرگی كتوپڕ لە نێوان زانست و ئیماندا
(عبدالدائم الكحيل)
1397/07/21
بەختەوەرترین مرۆڤ کێیە ...؟
(بەدیعوزەمان سەعیدى نوورسى)
1397/07/18
تاك سەرچاوەی چاكسازی و گۆڕانكارییە
(دكتۆر عەلی قەرەداغی)
1397/07/17
زەدەخەنە
1397/07/15
ئاوەز( بە عەڕەبی=فقە) چییە و ئاوەزمەند(بە عەڕەبی=فقیه)کێیە؟
(ئەحمەد عەباسی)
1397/07/13
ئاژه‌ڵان مه‌خلووقی جوانی خودان
(شێرکۆ مەحموود)//کورتەباسێک به بۆنەی 12ی ڕەزبەر(4ی ئۆکتۆبر)، ڕۆژی جیهانی ئاژەڵان//
1397/07/13
  ژیان و توانایی مرۆڤ سنوورداره‌ و ئه‌و بابه‌تانه‌ی حه‌ز ده‌كات شتیان له‌باره‌وه‌ بزانێت و بڵێت و ئه‌و خۆراكانه‌ی دڵی پێوه‌یه‌ بیانخوات و ئه‌و جێگایانه‌ی ئاره‌زوویه‌تی بیانبینێت، یه‌كجار زۆر و له‌بننه‌هاتوون، ئه‌مه‌ وا ده‌كات یا له‌ زۆر حه‌ز و هیوای خۆت بێخه‌یاڵ بیت، یا خۆت بپڕووکێنیت و ته‌واو ماندوو بیت. به‌نده‌ وه‌ك زۆر له‌ توێژه‌ر و حه‌زبه‌زانینان، فره‌ بابه‌ت هه‌ن مێشكم مژووڵ ده‌كه‌ن و ده‌مه‌وێت ده‌رباره‌یان بكۆڵمه‌وه‌، به‌تایبه‌ت ئه‌و بابه‌تانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌ فیكر و فیقهی ئیسلامییه‌وه‌ هه‌یه‌، بەڵام ئیتر كات و تاقه‌ت و زانست و توانستم به‌و هه‌موو شته‌دا ڕاناگات، ناچار سه‌رقاڵی هه‌ندێ شتی دیاریكراو ده‌بم و به‌و هیوایه‌وه‌ی كه‌ كه‌سانێكی شیاو هه‌ر ده‌بن، سۆراغی ئه‌ودوای شته‌ حه‌زپێكراوه‌كانی من بكه‌ون و قسه‌ی گونجاو و ته‌واویان له‌باره‌وه‌ بڵێن، خۆم بێده‌نگ و بێباك ده‌كه‌م. ئیتر جار جاره‌ شتێك له‌وانه‌ له‌پڕ سه‌رهه‌ڵده‌دات و خۆمم پێ ناگیرێت و ته‌نگه‌تاو ده‌بم و كۆمه‌ڵه‌ خه‌یاڵ و لێكدانه‌وه‌یه‌ك دێنه‌ گیانم و زۆرم بۆ دێنن و له‌ ته‌وانمدا نامێنێت شتێكیان له‌باره‌وه‌ نه‌یه‌ژم و نه‌نووسم!
بەداخەوە واقیعی ئەمڕۆی موسوڵمانان بە پەرتەوازەیی و سەنگەرگرتن و ڕەتكردنەوەی یەكتریدا گوزەر دەكات، لە كاتێكدا كه‌ ئایینی ئیسلام هات سەرسەختترین دوژمن و نەیاری كردنە دۆست و كۆی كردنەوە و لەژێر چەتری ئیسلامدا یەكی خستن. ڕەنگە دیارترین بەڵگەی ئەم دەعوایە كۆتاییهێنان بێت بە جەنگی (ئەوس و خەزرەج) كە شەڕێكی تایفەگەریی نێوان دوو هۆزی عەرەبی ئەوكات بوون و بە درێژاییی چەندین ساڵ بەردەوامیی هەبوو.
پێشینیانی ڕەحمەتیمان گوتوویانە: ئەگەر ئاو بۆ ماوەیەکی زۆر لەجێی خۆی بمێنێتەوە، بۆگەنیو دەبێ؛ هەر بۆیە هەرکەسێک ئەبێ، جووڵەی ناوەکی تایبەت بەخۆی هەبێ. 
ئارتوورشا بە تۆمەتی دەستدرێژی بۆ سه‌ر ژنێکی لادێنشین، یەکێک لە پاڵه‌وانه‌كانی وڵاتەکەی به‌ سێدارە سزا دەدات. بەڵام شاژن به‌زه‌یيی به‌ قارەمانەکەدا هاته‌وه‌ و داوای لە پادشا کرد ده‌رفه‌تێكی پێ بدات، قارەمان بۆ ماوەی ساڵێك مۆڵەت درا، بە مەرجێک وەڵامی پرسیارێك به‌ده‌ست بهێنێت، ئەگەر وەڵامی دەست کەوت، ئازاد دەکرێت، بە پێچەوانەوە سزاكه‌ی به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ده‌كرێت.
 مامەڵەکردن لەگەڵ ڕووداوە تۆمارکراوەکانی مێژوو وەک مامەڵەکردن لەگەڵ چەند بۆمبێکی ئامادەکراو بۆ تەقینەوە وایە، گەر بە وشیاریی مامەڵەیان لەگەڵ نەکرێن دەبنە هۆکاری وێرانکاریی و ئاژاوە نانەوە و هەڵگیرساندنی ئاگرێکی وا کە بە هەزارەها زانا و دانا نەکوژێتەوە. بۆیە بە پێویستی دەزانم لەم چەند ڕۆچنەوە سەیری ژووری تاریک و ڕوونی مێژوو بکەین.
ئەگەر سەرنج بدەین بنەمای سەرەكی بۆ هەموو ئەو شتانەی كە ڕوو دەدەن لە تەقینەوە و تێڕوانینی هەڵە و بیرۆكەی لەناوبەر، دەگەڕێتەوە بۆ فیكری تەكفیری كە زەمەنێك پێش ئێستا سەری هەڵداوە كە ئەویش تەكفیری كۆمەڵگە مسوڵمانەكە و دەسەڵاتدارەكانییەتی و ناوزەدكردنیانە بە هەڵگەڕاوە، ئەمانە بەهۆی پەروەردە و فێركردنی قوتابخانە، پەیمانگا، زانكۆكان، وانەكان، وانەی ئایینی و كتێبەكان كە دەربارەی فیكری تەكفیر و گومڕابوون و بیدعە نوسراون زۆربەی ئوممەتی ئیسلامی پێ‌ تاوانبار دەكەن لە ئەشعەری و ماتریدی... -كە هەتا ئێستاش ئەمانە نوێنەرایەتی زۆربەی ئوممەتی ئیسلامی دەكەن-، هەروەها فەتواكانی بەكافربوونی سۆفی و هاوشێوەكانیان لە گرووپە ئیسلامییەكان. ئەویش لەسەر بنەمای فراوانكردنی بازنەی ئەو شتانەی كە ئیمان پووچ دەكەنەوە و قسەكردنیانە لە سەر چەمكی "وەلاء  و بەراء " هەروەها بەرتەسككردنەوەی تێگەیشتنیان بۆ چەمكی "وەلاء" و توندڕەوی لە شێوازی مامەڵەكردن لەگەڵ بێ‌ باوەڕاندا، فراوانكردنی بازنەی تەكفیر بۆ ئەوانەی كە حوكم بەوە ناكەن كە خوا ناردوویەتی، ئەم تەكفیرە مەترسیدارە كە بڵاو بۆوە و لە سەدەكانی ڕابردوودا كۆمەڵی"جوهەیمان عوتەیبی" بەرهەم هێنا كە هەستان بە ڕشتنی خوێنی مسوڵمانان لەناو حەرەمی مەكی لە سەرەتای سەدەی 15ی كۆچی، ئایا چ تاوانێك لەوە گەورەترە كە كوشتار و كاولكاری لەناو حەرەمی مەكیدا ئەنجام بدەین و هەوڵ بدەین كۆدەتا بەسەر دەسەڵاتی شەرعیدا ئەنجام بدەین؟
 لەم گفتوگۆیەدا، عەبدوڕەحمان سدیق، ئەمینداری گشتی كۆڕبەندی هزری ئیسلامی كوردستان، قسە لەو جۆرەی دینداری دەكات كە دەبێت كۆمەڵگەی كوردی تەبەنی بكات، ئەو دەڵێت: "دەبێت لەمەودوا لە خەمی بەكوردیكردنی ئیسلامدا بین، واتە تێگەیشتنی خۆماڵیی خۆمان هەبێت، نەك هاوردە"، ناوبراو مەترسی خۆشی دەربارەی ئیسلامیی عەرەبی ناشارێتەوە و دەڵێت: "ئەو ئیسلامەی بیرمەندی عەرەبی نەتەوەپەرست بەرهەمی دێنێت، هەمیشە ئیسلامێكی توندڕەوە". ئەمە و چەندین بابەتی هەستیاری تر لەم گفتوگۆیەدا خراوەتە ڕوو.
برا فکری چرا کیبریتی فرسەت تا لە دەستایە شەوی یەلدا لە پێشە ڕۆژی عومرت وەختە ئاوابێ                                        "مەحوی"
خێـزان و بنەماڵـە لە جیهاندا بابەتگەلێکی گەلێک گەورە و هەستیارن؛ واتە پرس و بابەتە خێزانییەکان لە هەر کۆمەڵگەیەکدا لە گەرمترین و گرنگترین پرس و بابەتەکانن و لە ڕاستیدا سەنگی مەحەکن بۆ هەڵسەنگاندنی ئەو کۆمەڵگایە و مرۆڤەکان لەو وڵاتەدا. ئاشکرایە بە درێژایی مێژوو هیچ دین و فەلسەفە و بیر و باوەڕێک نییە بایەخی بە پارسەنگی ڕەفتار و ڕەوشتی خێـزان نەدابێت. ڕەوشت لەناو هەموو کۆڕ و کۆمەڵگەی مرۆڤایەتیدا، ئاستی کاریگەریی قەناعەت نیشان دەدات کە لە ناخی ئەو کەس و کۆمەڵگایانەدا ڕواوە و بۆتە سەرچاوەی قیەم.
خێـزان و بنەماڵـە لە جیهاندا بابەتێکی گەلێک گەورە و هەستیارن؛ واتە پرس و بابەتە خێزانییەکان لە هەر کۆمەڵگەیەکدا لە گەرمترین و گرنگترین پرس و بابەتەکانن و لە ڕاستیدا سەنگی مەحەکن بۆ هەڵسەنگاندنی ئەو کۆمەڵگایە و مرۆڤەکان لەو وڵاتەدا. ئاشکرایە بە درێژایی مێژوو هیچ دین و فەلسەفە و بیر و باوەڕێک نییە بایەخی بە پارسەنگی ڕەفتار و ڕەوشتی خێـزان نەدابێت. ڕەوشت لەناو هەموو کۆڕ و کۆمەڵگەی مرۆڤایەتیدا، ئاستی کاریگەریی قەناعەت نیشان دەدات کە لە ناخی ئەو کەس و کۆمەڵگایانەدا ڕواوە و بۆتە سەرچاوەی قیەم.
ئەگەر سەیری قورئان بكەین دەبینین خوداوەند مرۆڤ وەك یەكێك لە بەڕێزترین دروستكراوەكانی خۆی سەیر دەكات و رێزێكی تایبەتی بۆ كەرامەت و ویست و عەقڵی دادەنێت، لەبەر ئەوە پارێزگاری لە سامان و كەرامەت و نەوەی مرۆڤ دەخاتە ڕیزی ئامانجە بەرزەكانی شەریعەت، بەڵام ئەگەر سەیری دید و تێڕوانینی مسوڵمانان بكەین، دەبینین لەم ڕووەوە زۆر بە ڕووكەشی سەیری ئەم مەسەلەیە دەكەن، بۆ نموونە چەمكی "دەستدرێژی بۆ سەر سامان" زۆربەی مسوڵمانان وای لێك دەدەنەوە كە ئەمە تایبەتە بەبردنی ماڵی بەرامبەرەكان بەتاڵان، واتە تەنها لەسنووری تایبەتی سامان و داراییدا لێكی دەدەنەوە، واتە تەنها زیان گەیاندنە بەبەرژەوەندیە تایبەتیەكانی مرۆڤ.
كوشتنی ئایینگۆڕ هیچ سەنه‌دێكی له‌ قورئاندا نییه‌.  یەكێك لەو حەد و سزایانەی که لەم سەردەمەدا زۆرترین مشتومڕی لەسەر كراوە و هێشتاش فیكری ئیسلامی كەمترین گۆڕانی لە تێگەیشتنیدا بەخۆوە دیوە، سزای ئاینگۆڕە (واتە مورتەد)، كە بریتییە لە كوشتن. ئەم حوكمە بەدرێژایی مێژووی ئیسلام لە سەرچاوە فیكری و فیقهییەكان و لە هزری زانایانی ئیسلامدا وەك حاشاهەڵنەگرێكی شەرعی ڕیشەی داكوتاوە.
عــەزیــزم نـــووری دیدەم ئەی پێشڕەوی خەبـاتـکـــار بـــۆ ڕاژەی ڕێـــبـــازەکــەت  کــاروانـیـان کــەوتـوونە کار تاڤگەی ئەویـنــی زوڵاڵــــت تێرئاو دەکا بــاخ و گــوڵـزار تۆی هەوێنی ژیـنــی بێ‌ژان بێ تۆ ماندوین و بریــنــدار هەزارانی وەکوو "عــەداس"
موسڵمان لە حوكمی ئیسلام بەرپرس نییە!! بەبێ ئیسلام شتێك نییە لە دنیادا بە ناوی موسڵمان یان ئیسلامی، جا ئیدی ئەو موسڵمانە لای تۆ لە هەر ئاستێكی "ئیسلامی ڕستەقینە"دا بێت و سەر بە چ مەزهەب و تایفە و گرووپێك بێ، چ تۆ پێت راست بێ یان درۆ... لەبەر ئەوە لە هەركوێ موسڵمان هەبوو، ئیسلامیش لەوێ هەیە، ئەوەی موسڵمان دەیكات، دوور یان نزیك، ئیسلام یان بە (فاعل) -وەك مەرجەع و ئیلهامبەخشی كاری موسڵمانەكە- یان بە (مفعول بیهی) –باجدانی ئەو كارەی موسڵمانەكە دەیكا- حزووری تێیدا هەیە... لێرەوە ئەوەی زۆر جار دەگوترێ فڵان كردەوەی فڵان گرووپ یان دەوڵەتی ئیسلامی، "ئیسلام لێی بەرپرسیار نییە"، لۆژیكێكی لاوازە.
  بەشێک لە وڵامەکە ئەمەیە:
«ساڵیانی درێژ توێژینەوە و بەراوەردکردنی حوکمە فیقهییەکان(زانستە ئایینییەکان) لەگەڵ دەقی ئایاتی ئیلاهی و سونەتەکانی پێغەمبەری ئیسلام(د.خ)، هەروەها به لەبەریەکڕاگرتنی وتەکانی زانایانی گەورەی دین، ئەم بچووکەی وادار کرد هەندێک مەسەلە کە ئەمڕۆکە پێویست و زەروورە، سەبارەت بە کاروباری شەخسی و حوقووقی ژن و مێرد بێنمە سەر کاغەز». چەن ڕستە دواتر دەڵێ:
ژیان چییە؟ ئەو دەنگەیە کە لە دوورەوە دێ و نەرم نەرم پەردەی گوێت ئەلاوێنێتەوە و تاری دڵت ئەلەرێنێتەوە؟! یا ئەو بۆنە خۆشەیە کە لە پرێسکەی نەسیمەوە ئەپێچرێ و لەبەر ھەناسەت ئەکرێتەوە، بێ ئەوە بزانی ڕۆژێک ھەڵدەستی و ئەڕوانی خۆرەتاو ھەروەک ڕۆژان لە خۆرھەڵاتەوە سەری ھەڵداوە، وێنەی تازە بووکێکی شەرمن و ڕووسوور بەکراسی خارای زەردەوە لەنجەولار ئەکا. مەلی ھەڵەشە و تیژباڵ بەبەر پەنجەرەی ھۆدەکەتا ھەڵئەفڕن و چەشنی دوێردێکی تیژ ئەتڵەسی شینی ھەوا ئەبڕن. ژیان تۆمار بەتۆمار بۆنی خۆشی ھیوا و لاوی بەسەرتا ئەپژێنێ و تۆ بەھەموو بڕوایەکتەوە کە خستووتەتە ناو چوارچێوەی ئاڵتوونی زەردەخەندەیەکەوە، بەخۆت ئەڵێی «ژیان چەند جوانە! سروشت چەندە دڵاوا و بە دەھەندە!؟» تۆ وای لە پەنا پێرس و چیای شیرن و جەبەل حەمرین و قەندیلی ئاکۆ و ھەڵگورد!
مێژوو، بابەتی ڕۆمانی دیرۆکییە، بەڵام ڕۆماننووس مێژوو هونەرییانە دەگێڕێتەوە، نەک واقعییانە. ڕۆماننووس لە ڕوانگەی دونیایبینیی خۆیەوە مێژوو بەسەر دەکاتەوە و بە پێوەندیی لەگەڵ ئێستا و داهاتوودا دەینووسێتەوە. ڕۆماننووس مێژوو دەکاتە بەهانە بۆ گەیاندنی پەیامێکی نوێ، وەک «ئەحمەدی خانی» کە بە بیانووی گێڕانەوەی داستانی مەم و زینەوە، واقیعی کۆمەڵی کوردستانی بەسەر کردەوە. ڕۆمانی مێژوویی بەڵگەنامەیەکی دیرۆکی نییە، بەرهەمێکی هونەرییە، هەر ڕووداو ناگێڕێتەوە، ڕووداویش دەخوڵقێنێت.
                                                                 بە نێوی خودا  لە پۆلی چواری سەرەتاییڕا هەتا یەکەمی دەبیرستان کە دەکاتە چوار ساڵ لە شاری سابڵاغ دەرسم دەخوێند. بابم لە ساڵی 47ڕا وێڕای کەسانێکی زۆر تەبعید کرابوو. هەتا هاتنەوەی بابم لە بنەماڵەیەکی بەڕێز لە ئاشناکانی بابم دەژیام. بێجگە لە هاوینان کە دەچوومەوە دێیەکەی خۆمان لە لای بۆکان باقی وەرزەکانی ساڵ هەر لە ماڵی ئاغا سەید عەلی بووم و هاتوچۆی مەدرەسەم دەکرد. ئاغا سەید عەلی خوا تەمەن درێژی کا بە سەعادەتەوە سەرپەرستی من و دایک و بابێکی پیری خۆی دەکرد.
خوێندن وەك كلیلێك وایە بۆ چوونە ناو گەردوونەوە، كە لەو ڕێگەیەوە هەموو شارستانییەتەكان بنیات نراوە، ئەو زانستەش كە خوای گەورە باسی دەكات تایبەت نییە بە بوارێكەوە، بەڵكوو ئەوە زانستێكی گشتگیرە و لەسەر بنەمایەكی بەهێز لە توانا عەقڵی و كلتووری و كۆمەڵایەتی و جەستەییەكانی مرۆڤ دامەزراوە كە لە لەدایكبوونی مرۆڤەوە دەست پێ دەكات هەتا كۆتا قۆناغی ژیانی. گرنگترین بنەماكانی ئەم زانستە بریتیە لە پێگەیاندنی مرۆڤێك كە توانا عەقڵی و شیكاری و وردبوونەوە فیكرییەکانی تێدا بەهێز دەكات بۆ ئەوەی ببێتە هۆكارێك بۆ ئاوادانكردنەوەی زەوی، بۆ ئەم مەبەستەش پێویستمان بە مرۆڤێكی هاوسەنگ هەیە لە ڕووی مەعنەوی و جەستەییەوە،
چەمکی ئازادی، لە ساناترین لێکدانەوە و واتایدا، ئازادبوون و ئارەزوومەندیی مرۆڤ دەگەیەنێت لە هەڵبژاردنی هەر بیر و باوەڕ و بژاردە و ڕێگەچارەیەک کە لە ناو کۆمەڵێکی زۆری بیر و باوەڕ و بژاردە و ڕێگەچارە، دەخرێنە بەردەمی، بە بێ هیچ مەرج و زۆرلێکردنێک.
سەیری پاییزم مەکەن،‌ ئەمنیش بەهارێکم هەبوو لەو‌ پەڕی بێ یاوەریدا تــــــەرزە یارێکم هەبوو هێرشی هێنـــــــــــا شەوی ڕەش، بۆیە تۆرا خۆرەکەم لەوشەوەیدا بۆ بەیانی مـــــن قەرارێکم هەبوو نێو دڵم گوڵخــــــــــانەبوو، پڕ بوو لە شەتڵی ئەتڵەسی
ڕەنگە ئەوە بەڵگەنەویست بێت كە خودی ئایین كێشەی لەگەڵ ئافرەتدا نییە، بەڵكوو ئەوە تێگەیشتنی هەڵەیە لە ئایین كە كێشە بۆ ئافرەت دروست دەكات. بۆیە ئەو ڕۆژەی كە خەڵك بە ئایینی ئیسلام ئاشنا بوو، ڕۆژێكی یەكجار مێژوویی و بێ وێنە بوو، چونكە ئیسلام بە مۆنۆپۆڵكردنی حەقیقەت لای تەنها كەسێك یان لایەنێك یان توێژێك كۆتایی هێنا  كە هەزار ساڵی ماوەی حوكمڕانی پیاوانی ئایینی لە ئەورووپای سەدەكانی ناوەڕاست جۆرێك لەم بۆچوون و فەرمانڕەواییەی ئاراستە کردبوو.
 عائیشەى دایکى بڕواداران، ئەو ئافرەتەیە کە خواى گەورە لە سووڕەتى نوردا پاکیزەیی و داوێنپاکیی دووپات کردەوە و کەسایەتییەکە کە دەیان بۆچوون و ڕا و فتواى بۆ گەورەزانایان و هەڤاڵان و سەحابە  ڕاست کردۆتەوە.
پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم) دەفەرموێت:( إن من امارات الساعة أن يظهر موت الفجأة) رواه الطبراني. واتە لە نیشانەكانی ڕۆژی دوایی ده‌ركه‌وتنی مەرگی كتوپڕه ئەم فەرموودەیەی پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم) بریتییە لە موعجیزەیەكی زانستی كە لە ناوەڕۆكی بابەتەكەماندا بە بەڵگەی پزیشكییه‌وه‌ دەیسلمێنین ئەم موعجیزەیە شایەتی بۆ پێغەمبەر دەدات كە نێردراوی خوایە و هەڵگری پەیامی پەروەردگاری تاقانەیە.
مادام دنیا فانییە، تەمەن کورتە، ئەرک و واجبات گەلێک زۆرن و ژیانى هەمیشەیى ئەو دنیاش لێرە و لە ئەم دنیایەدا بەدەست دەهێندرێت و هەوڵى بۆ دەدرێت و ئەم میوانخانەیەی دنیاش بێ خاوەن نییە و پەروەردگارێکى دەست ڕەنگین و داناى هەیە که سزا و پاداشتى خراپە و چاکەى لێ ون نابێت و هیچ ئەرکێک ناخاتە ئەستۆى بەندەکانییەوە گەر لە توانایاندا نەبێت؛ هەروەها مادام ڕێى ڕاست و ڕێیەک وا ئازارى تێدایە وەکوو یەک نین و هەڤاڵان و پلە و پایەکانى دنیاش تا دەرگاى گۆڕ زیاتر لەگەڵ مرۆڤدا نایەن؛ ئەوە بەختەوەرترین مرۆڤ ئەو کەسەیە کە:
خوای گەورە لە ئایەتێكی قورئاندا باس لە گۆڕانكاری و چاكسازی دەكات و دەفەرموێت: إِنَّ اللّهَ ڵا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ / الرعد11 وشەی «أنفسهم» لەم ئایەتەدا هەموو ئەو شتانە دەگرێتەوە كە لە ناوەوەی جەستەی مرۆڤدان وەك دڵ و گیان و عەقڵ، نەفسی مرۆڤ بەردەوام فەرمان بە خراپە دەكات، ئەو ئەندامانەی كەباسمان كرد، هەموویان پەیوەستن بەیەكەوە، ئەگەر ئەم وشانە بەیەكەوە كۆبوونەوە مانای وەرگرتنی گشتییە، بەڵام ئەگەر هەریەكەیان بەجیا باس كران مانای وەرگرتنی تایبەتمەندییە، بەڵام ئەگەر هەریەكەیان بەجیا باس كران مانای وەرگرتنی كۆ دەنگیە، ئەگەر بە تەنیا باسی نەفس بكەین ئەوە مانای وایە باسی هەموو ئەوانی ترت كردووە كە لەئەندامە چالاكەكانی لە ناخی مرۆڤدا هەن، ئیتر ئەو ئەندامانە هەرچی بێت لە گیان و دڵ و عەقڵ یان لە كردارە ناوەكییەكان، بەڵام ئەگەر هەموویان بەیەكەوە ناویان بهێنیت، ئەو كاتە هەریەكەیان بە جیا باسی دەكەین كە تیێیدا مەبەست لەدەروون، لایەنی ڕوحییە كە خوای گەورە وەك هەناسەیەك لەخۆی خستویەتیە جەستەی مرۆڤەوە : فَإِذا سَوَّیْتُهُ ۆنَفَخْتُ فِیهِ مِن رُّوحِی فَقَعُواْ ڵهُ سَاجِدِینَ/ الحجر29
زانایان سەلماندوویانە زه‌رده‌خه‌نه‌ گەلێک زانیاری و نهێنی بێ وێنەی لە پشتە كه‌ ده‌توانێت لەسه‌ر هه‌ستی نادیار(العقل الباطن)ی مرۆڤ کاریگەر بێت.
توێژەری بەڕێز و زانا دکتۆر «مەحموود زمناکۆیی» لە باسێکی بەنرخ بە ناونیشانی «پێگەی سونەت لە دیدی سوبحانی»؛ که ڕێکەوتی«۲٨ ـ ۲۹ / ۳ / ۲۰۱٥» لە کۆنفڕانسی زانستیی ناسری سوبحانی لە سلێمانی، پێشکەشی کرد ـ و دواتر لە دوو توێی پەڕاوێکدا لە چاپی دا و دید و تێڕوانینی کاکە ئەحمەدیشی پێ زیاد کرد ـ، دەڵێت: ئەگەر بمانەوهەێت پێناسەی دەستەواژەی ئاوەز( بە عەڕەبی=فقە) بکەین بۆ ئەوەی باشتر بیناسین، دەتوانین بڵێین ئاوەز( بە عەڕەبی=فقە) دەرهاویشتەی پڕۆسەیەکی عەقڵییە کە پێکهاتەی سێ توخمە: «دەق، شەرعناس یان موجتەهید، زەمینە و هەلومەرج».
خودای مه‌زن و بێ هاوتا لەم جیهانه‌دا هیچ شتێكی بێهوودە و لەخۆڕا دروست نه‌كردووه‌ (إنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ*القمر 49). هه‌موو بوونه‌وه‌رێكیش له‌و كه‌ونه‌ كاری خۆی به‌رێكی ده‌كات و كاراكته‌رێكی زۆر گرنگیشه‌ له‌ ڕگرتنی به‌ڵاننسی گۆی زه‌وی(وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى). هه‌ر كاتێكیش مرۆڤی عه‌جوول و بەپەلە، ده‌ستكاری هه‌ر بوونێكی به‌ گیان و بێگیانی ئه‌و كه‌ونه‌ بكات، ئه‌وا زیانێك بۆ هه‌موو بوونه‌وه‌ر دروست ده‌كات. جگه‌ له‌ مرۆڤیش هیچ كائینێك، له‌و فیتره‌ت و به‌رنامه‌یه‌ی بۆی دانراوه‌ لا نادات (قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى).
Syndicate content