پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- و وفاداری

دلیر عباسی و لقمان حسن‌پور
وفاداری در دو بخش خودنمایی می‌کند. یکی اینکه اگر به کسی وعده‌‌‌ای دادی و پیمانی بستی بر آن وعد و پیمان بمانی و دیگر اینکه هر گاه کسی منتی بر شما نهاد تو نیز برای تجلیل از لطف و کرم او و به نشانه‌‌ی قدرشناسی و وفاداری، در حق وی نیکی کنی. اگر مردم به عهد و پیمان‌هایشان وفا کنند و قدرشناس نیکی‌‌‌‌های هم باشند، فضایی آرامش‌بخش و عطرآگین در جامعه بوجود می‌آید و افراد تشویق می‌شوند که هر چه بیشتر برای خوشبختی همدیگر فداکاری نمایند. پیامبر گرامی-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- سه نشانه برای منافق ذکر می‌کند که یکی از آن‌ها خلف وعده است. پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- در وفای به عهد و قدرشناسی الگویی حسنه و کامل بودند. اینک مواردی از وفاداری ایشان:
وفا نسبت به نعمت‌‌‌‌های الهی: مادرمان عایشه-رضی‌الله‌عنها-: «پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- شبها چندان قیام‌اللیل می‌فرمود که پاهایش ورم می‌کرد وقتی به او می‌گفتیم چرا چنین می‌کنی در حالی که خداوند خطاهای پیشین و پسین شما را بخشیده است می‌فرمود: «اَفَلا اُحِبُّ اَن أکونَ عبداً شکوراً؟» آیا دوست نداشته باشم که بنده‌‌‌ای بسیار شکرگزار باشم؟
وفا نسبت به عهد و پیمان: حُذیفه بن یمان و پدرش خواستند به مدینه مهاجرت کنند. کفّار قریش آنها را گرفتند. به شرطی آزادشان کردند که وقتی به مدینه رفتند با آنها جنگ نکنند. وقتی که جنگ بدر به وقوع پیوست، پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- عهد و پیمانشان را به یادشان آورد و فرمود از جنگ منصرف شوید و پیمانی را که با آنها بسته‌اید رعایت کنید، آنها نیز چنین کردند.(مسند امام احمد 5/395)
وفا نسبت به یاران: در مورد علی-رضی‌الله‌عنه- می‌فرمود: «علی برادر من در دنیا و آخرت است.» درباره ابوبکر و عمر-رضی‌الله‌عنهما- می‌فرمود: «ابوبکر و عمر نزد من بمنزله‌ی چشم و گوش هستند.» درباره انصار فرمود: «آنها امین اسرار من بودند به آنها نیکی کنید و از گناهکارانشان در گذرید.»
پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- در صدد تربیت امتی بود که همه‌‌ی افراد نسبت به پروردگار، پدران و مادران، همسایه‌ها، خاک و وطن، سایر مردم و حتی دشمنانشان هم وفادار باشند. وی-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- با ارائه‌‌ی الگوی وفاداری این روحیه را القاء نمود که مسلمان نباید تنها به منافع شخصی توجه داشته باشد. در فرهنگ دینی پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم-، هدف وسیله را توجیه نمی‌کند. و همچنان که هدف پاک و مشروع است، وسایل رسیدن به هدف نیز باید حلال و پاک باشند. مسلمان حق ندارد بر اساس مصلحت‌‌‌‌های آنی عمل کند بلکه باید حق‌مدار و عدالت‌محور باشد. و لذا دین محمد-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- با مکاتب اخلاقی غایت‌نگرِ همچون لذت‌گرایان و یا سودگرایان و تفکر شخصی‌انگاری به شدت مخالف است. یکی از مظاهر رحمت دین مربوط به فرهنگ وفاداری است که باید حتی در رابطه با دشمنان هم رعایت شود و قرآن به صراحت می‌فرماید: «...وَلا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلاَّ تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى...»(مائده:8) یعنی: دشمنانگي قومي شما را بر آن ندارد كه (با ايشان) دادگري نكنيد. دادگري كنيد كه دادگري(به ويژه با دشمنان) به پرهيزگاري نزديكتر است.