پیامبر وحدت و همبستگی

دلیر عباسی و لقمان حسن‌پور
از آنجایی که بشر موجودی اجتماعی است؛ هیچ چیزی به اندازه وحدت و همبستگی برای بقا و ماندگاری و پیشرفتش اهمیت ندارد. نبودن همبستگی بین ادیان و تمدن‌ها و فرهنگ‌ها جوامع را از هم می‌پاشد و در آن صورت جوامع مانند جزیره‌های از هم جدا که ارتباطی با هم نخواهند داشت، می‌گردند و همگی از مضرات تفرقه و اختلاف ضرر می‌بینند. هر اقدامی برای متحد و همبسته کردن انسان‌ها ممدوح و مشکور خواهد بود. از بررسی آموزه‌های دینی به این نتیجه می‌رسیم که تلاش برای از بین بردن تمدن‌ها و ادیان و فرهنگ‌ها از طرف یک دین یا یک تمدن یا یک فرهنگ، به فرض تحقق، تنها منجر به تشنج و ناآرامی جهان می‌شود و نتیجه‌ای جز عقب‌ماندگی برای دسته‌ای و پیشرفت نامتوازن برای دسته‌ی دیگر به بار نخواهد آورد. آموزه‌های قرآن و سنت ما را چنین بار آورده است که حتی با غیر مسلمانان رابطه‌ی مسالمت‌آمیز و صلح‌جویانه داشته باشیم الا با کسانی که پیمان بشکنند و مسلمانان را آواره و در بدر کنند و آغاز‌گر جنگ باشند. اسلام دین جهانی است و پیروان همه‌ی ادیان را به جمع شدن به دور مشترکات فرا می‌خواند و می‌فرماید: «قُلْ يـأَهْلَ الْکِتَـاب ِ تَعَالَوْا إِلَى کَلِمَة سَوَآءِم بَينَنَا وَبَينَکُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَلاَ نُشْرِکَ بِهِ شَيـًا وَلاَ يتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللَّهِ فَإِن تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ»(آل عمران:64) بگو: اى اهل کتاب ، بياييد به سوى سخنى که ميان ما و شما مشترک است که جز خداوند يگانه را نپرستيم، و چيزى را شريک او قرار ندهيم، و بعضى از ما بعضى ديگر را، غير از خداوند يگانه، به خدايى نپذيرند، هرگاه (از اين دعوت) سر برتابید، بگوييد گواه باشيد که ما مسلمانيم.» پیامبر-صلی‌الله علیه‌وسلم-برای رستگاری بشر همه آنها را به توحید که مایه رستگاری است دعوت می‌کند. ایشان می‌فرماید: «قولوا لا اله الله تفلحوا.» به توحید بگروید تا رستگار شوید.
پیامبر-صلی‌الله علیه‌وسلم-دراین زمینه نیز سرآمد همه‌ی مصلحان جامعه بوده است. پیامبر-صلی‌الله علیه‌وسلم-با نشان دادن هدف واحد که همانا کسب رضای خداست، توانست پیروانش را به گونه‌ای با هم یکپارچه کند که هر کدام دیگری را بر خود ترجیح می‌داد. با اصلاح عقیده به اصلاح اخلاق و اصلاح کردار بشریت پرداخت و کشتی زندگی بشریت را از غرق شدن در دریای تفرقه و اختلافا ت نجات بخشید. پيامبر اعظم-صلی‌الله علیه‌وسلم-براي برپايی وحدت امت اسلامي راهبردهاي گوناگوني داشته است. اين مسأله درسيره آن حضرت به خوبي تجلّي يافته است كه به عنوان نمونه می توان به برخي از مهم ترین آنها پرداخت :
• ایجاد وحدت ملّي در جامعه‌ی سیاسی مدینه: حضور مسلمانان در مدينه، فصل جديدي در زندگي سیاسی پيامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم-گشود ؛ حضرت با ورودش به مدينه، راه‌كارهاي اساسي براي عزت و اقتدار مسلمانان در پيش گرفت که پيمان مشهور به پیمان مدینه یکی از مهم‌ترین آن‌ها بود؛ قردادي که با گروه‌هاي مختلف از جمله یهودیان و بعدها نصاری به امضاء رسانید و بر مبنای آن همه ملزم به دفاع از همدیگر در مقابل دشمنان خارجی و حفظ استقلال ملی بودند.
• ایجاد وحدت دینی در میان مسلمانان انصار(‌اوس وخزرج) که سالیانی متمادی با هم جنگ و نزاع و برادر کشی داشتند.
• ایجاد وحدت و اخوت دینی در میان مهاجر و انصار به نحوی که تاریخ شبیه آن را به خود ندیده بود.
بدين سان آن حضرت منادي برحق مساوات اسلامي و بنيان‌گذار وحدت امت اسلامي شد؛ زيرا شعارش، شعار وحدت و همبستگی بود: ‌«ايها الناسُ إنّ‌رَبّكم واحدٌ وإنّ‌ أباكُم واحدٌ، كُلُّكُم لأدَمَ وآدمُ مِن تُرابٍ وَ ليسَ لِعربيٍّ علي عجَمِيٍّ فضلٌ إلاّ بالتقوي.»‌ مردم! پروردگار شما يکي، و پدرتان هم يکي است؛ همه‏ي شماها فرزندان آدم، و آدم سرشت از خاک دارد... و عرب را بر عجم فضل و برتری نیست مگر بر اساس تقوا.
لازم است ملت‌ها، احزاب و گروه‌ها برای دستیابی به وحدت و همبستگی زمینه‌ی مشارکت عادلانه همه را در صحنه‌های جامعه فراهم آورند و منافع مشترک را مد نظر قرار دهند و از برجسته کردن نقاط و امور اختلافی به صورتی جدی بپرهیزند؛ و در یک کلام کاری کنند که توانایی تحمل تفاوت‌ها را در افراد بالا ببرند. براي رسيدن به وحدت امت اسلامي در زمانه و عصركنوني، راه‌های عملي ذيل می‌توانند کارساز باشند:
1ـ مراجعه به قرآن و سنت رسول خدا-صلی‌الله‌علیه‌وسلم-كه همواره مسلمانان را به وحدت وهمبستگي تاكيد كرده‌اند .
2ـ تحمل نظرات مخالف و مدارا با پيروان سایر ادیان و مذاهب.
3ـ دوري از تعصبات خشك دینی، ملي، ‌قومي و نژادي.
4ـ آشنائي صاحبان مذاهب از آراء و نظريات علمي يكديگر با مطالعه منابع دست اول مربوط به يكديگر.
5ـ گفتگوهاي علمي انديشمندان ادیان و مذاهب مختلف جهت رفع سوءتفاهم‌ها.
6ـ اطلاع از توطئه‌هاي دشمن براي ايجاد اختلاف.
7ـ احترام به مقدسات هم و دوري از تهمت وافترا نسبت به يكديگر.
9ـ ايجاد مراكز آموزشي و آموزش رَویّه‌ی اعتدال و میانه‌روی در دین از طرق مختلف ازجمله رسانه‌ها.
10ـ تأکید بر نقاط مشترك و معذور دانستن هم دیگر در امور مورد اختلاف.