پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- و اجرای عدالت

دلیر عباسی و لقمان حسن‌پور
عدالت فضیلتی است که از اجتماع سه فضیلت دیگر (حکمت، عفت و شجاعت) حاصل می‌شود. یعنی کسی که بتواند در برخورد با قوه عقلیه متعادل برخورد کند. بدین صورت که نه عقلش را سخیف کند و بت بپرستد و نه جایگاهی برتر از حد خودش برای آن قایل باشد، بلکه حکمت به خرج دهد و جایگاه در خور برای عقل قایل شود. و در برخورد با قوه غضبیه راه افراط و تفریط را نپیماید، بلکه شجاع باشد یعنی به‌جا و به‌موقع خشمگین شود و در برخورد با قوه شهویه‌ی نیز عفت داشته باشد و از کانال طبیعی و مشروع آن به شهوت پاسخ دهد، می‌توان عادل باشد. عادل کسی است که ابتدا برخود انصاف را جاری می‌کند، سپس در برخورد با دیگران انصاف را رعایت کرده و حقوقش را منصفانه از دیگران می‌گیرد.
نظر به این که پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- حکیم‌ترین، شجاع‌ترین و عفیف‌ترین انسان‌‌ها بود. صفت عدالت به نهایت درجه در ایشان وجود داشت.
جلوه‌‌های عدالت پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم-:
• فطرت پاک پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- او را مستعد عدالت‌ورزی حتی قبل از پیامبری هم نموده بود ایشان در جوانی در پیمان حلف‌الفضول شرکت کرد و با دوستانش عهد بست که با ستمکاران مبارزه کنند و حق مظلومین را از آن‌‌ها بگیرند.
• عباس عموی پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- درمیان اسیران بدر بود، گروهی از مردان انصاری از پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- اجازه خواستند که عمویش عباس از دادن فدیه در میان اسیران بدر معاف گردد. اما پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- فرمود: حتی یک درهم کمتر از او نسبت به دیگران نگیرید. عباس گفت: ای رسول خدا من مسلمان شده بودم، ولی قومم مرا به زور آوردند. پیامبرصلی‌الله‌علیه‌وسلم- فرمود: خدا آگاهتر است. اگر راست بگویی خداوند پاداشت را خواهد داد. ولی ما ناچار هستیم که به ظاهر امور حکم کنیم، پس فدیه‌ات را بده.
• زنی مخزونی سرقت کرده بود. قریش نسبت به حال او ناراحت بودند. از اسامه ‌بن زید که محبوب پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- بود خواستند با پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- صحبت کند و او را از مجازات معاف کند. پس از اینکه اسامه موضوع را مطرح کرد، پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- با ناراحتی فرمود: آیا در باره حدی از حدود الهی میانجیگری می‌کنی؟ سپس خطبه‌ای ایراد فرمود و طی آن فرمود: «سوگند به خدا اگر فاطمه دختر محمد-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- دزدی کند، بیگمان محمد دست او را قطع میکند.»
پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- به ما یاد داد که تحقق عدالت، پیش شرط هرگونه رشد و تعالی انسانی است. به تعبیر دیگر، عدالت عبارت است از برخورداری همه‌ی افراد یک جامعه از تمامی امکانات و آموزش‌هایی که جهت کسب شایستگی‌های لازم برای مشارکت فعال در جامعه ضروری‌اند و همچنین برابری آنها در مقابل الزامات اجتماعی و قانونی حاکم برجامعه. عدالت وقتی به اجرا در می‌آید که همه‌ی افراد جامعه در مقابل قانون حاکم بر جامعه برابر باشند.
در جایی که پیامبر-صلی‌الله‌علیه‌وسلم- با طیب خاطر اعلام می‌دارد که هر کس حقی برگردن او دارد بیاید و آن را باز پس بگیرد و یا قصاص کند، دیگر حرفی برای گفتن نخواهند ماند و کسانی که خود را پیرو آیین این بزرگوار می‌دانند، نباید امتیازی بیشتر از وی برای خود قایل باشند و صد البته که حاکمان و قضات مسلمان باید در اجرای عدالت در حیطه‌ی اقتدارشان دریغ نورزند.